Choć jest jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwbólowych, naukowcy do dnia dzisiejszego głowią się nad mechanizmem jego działania.

 

Paracetamol jako lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy jest stosowany już od przeszło 60 lat w farmakoterapii. Czasami omyłkowo zalicza się go do NLPZ (niesteroidowych leków przeciwzapalnych), lecz w przeciwieństwie do leków tej grupy, nie  posiada przeciwzapalnej komponenty i w związku z tym nie wykazuje skutków ubocznych charakterystycznych dla NLPZ, np. działania drażniącego na błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, co w dłuższej perspektywie czasu może grozić rozwojem choroby wrzodowej.

Gorączka czy dolegliwości bólowe o małym i średnim nasileniu to główne wskazania do stosowania paracetamolu. Ten środek można także łączyć  z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ) lub opioidami w przypadku występowania umiarkowanych lub silnych stanów bólowych, a także bólu przewlekłego.

 

Co ciekawe, choć paracetamol na rynku aptecznym jest już dostępny stosunkowo długo, a przez to doskonale wiemy jakie są wskazania do jego stosowania i w jaki sposób odpowiednio łączyć go z innymi lekami, to okazuje się, że tak naprawdę do dnia dzisiejszego nie znamy dokładnego mechanizmu jego działania. Hipotezy są różne; zazwyczaj podaje się, że lek wpływa na mózgowy ośrodek zaangażowany w regulację temperatury ciała (ośrodek termoregulacji). W razie wystąpienia gorączki, paracetamol oddziałuje na wspomniany ośrodek, czego wynikiem jest obniżenie temperatury ciała (dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych w skórze, wzrostu wydzielania potu i intensywnego oddawania nagromadzonego ciepła). Tak przedstawia się mechanizm działania przeciwgorączkowego, ale co z komponentą przeciwbólową? W tym przypadku sprawa nie jest taka oczywista.

 

Naukowcy mówią o możliwości hamowania znajdującego się w mózgu enzymu- cyklooksygenazy (COX-3) lub o potencjalnym pobudzeniu  szlaków w rdzeniu kręgowym, które tłumią przewodzenie bólu albo o możliwości modulacji receptorów waniloidowych (TRPV1), które są odpowiedzialne za odczuwanie bólu i prawidłową termoregulację ciała.

Jeszcze ciekawiej robi się, gdy przeanalizujemy wyniki badań z 2005 roku. Wykazano wtedy, że paracetamol może zwiększać poziom anandamidu, endokannabinoidu naturalnie występujące w organizmie człowieka. Wzrost stężenia anandamidu  prowadzi do uzyskania działania przeciwbólowego, czyli analgezji. W innym badaniu stwierdzono, że paracetamol traci właściwości zmniejszające ból u gryzoni, gdy receptory kannabinoidowe CB1 są blokowane. Oznaczałoby to, że lek bezpośrednio oddziałuje na te receptory. Ale w jaki sposób się to odbywa?

Naukowcy nie dali za wygraną  i wkrótce odkryli, że paracetamol  jest przekształcany do innego związku, który również wykazuje działanie (to tzw. aktywny metabolit). Ten związek został nazwany  AM404, a jego działanie polega właśnie na zwiększeniu anandamidu w mózgu. Ostatnio wykazano, że AM404 posiada właściwości przeciwbólowe, głównie ze względu na aktywację receptorów kannabinoidowych CB1 w określonej części rdzenia kręgowego, odpowiedzialnej za przewodzenie i modulację bodźców bólowych. Zapewne to jeszcze nie koniec odkryć.

 

 

PS. Maksymalna dobowa dawka paracetamolu dla dorosłego to 4 g/dobę, natomiast w przypadku osób cierpiących na schorzenia przewlekłe- 2,6 g/dobę.

Dawka 8g/dobę uważana jest za toksyczną dla zdrowego człowieka, a w przypadku osób niedożywionych i alkoholików jest jeszcze mniejsza- 6g/dobę. Działanie toksyczne wiąże się „przeciążeniem” systemu metabolizowania paracetamolu w wątrobie, co powoduje uszkodzenie tego narządu (hepatotoksyczność).

Wbrew pozorom bardzo łatwo o możliwość przedawkowania paracetamolu, głównie ze względu na szeroką dostępność leków bez recepty, które często pomimo różnych nazw handlowych, zawierają przecież jedną substancję czynną- paracetamol.

 

 

Bibliografia:

Paracetamol- charakterystyka postaci leku

Ernst Mutschler/ Gerd Geisslinger/ Heyo K. Kroemer/ Peter Ruth/ Monika Schaefer-Korting, Farmakologia i toksykologia Mutschlera III wyd. rok: 2012.

http://www.jbc.org/content/280/36/31405.long

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29167401