Chyba każdy przyzna rację, że żeń- szeń właściwy (Panax- ginseng) jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych roślin związanych z tradycyjną medycyną Chin. Już  łacińska nazwa- Panax- sugeruje, że żeń-szeń może być lekiem na wiele dolegliwości, czyli roślinnym panaceum.

Legenda dotycząca żeń-szenia mówi o tym, że jest on podarunkiem dla ludzkości od Boga gór i księżycowych nocy, który w korzeniu zamknął duszę człowieka. W każdej legendzie tkwi ziarno prawdy, bo charakterystyczny kształt korzenia rzeczywiście przypomina zarys ludzkiej postaci. Zapewne stąd wzięła się także chińska nazwa rośliny Ren-shen, czyli „korzeń- człowiek”.

Obecnie na rynku istnieje wiele preparatów zawierających żeń-szeń, ale w dawnych czasach jedynie cesarz i jego rodzina mogli korzystać z cennych właściwości tego surowca. Później, gdy opracowano metodę hodowli tej rośliny, stosowanie żeń-szenia stało się bardziej powszechne.

Wkrótce rozpoczęto szeroko zakrojone badania nad ustaleniem składu surowca, które w głównej mierze skupiły się na zidentyfikowaniu konkretnych składników odpowiedzialnych za działanie farmakologiczne. A jest ich całe mnóstwo; począwszy od głównych saponozydów trójterpenowych, czyli ginsenozydów (zidentyfikowano około 30 różnych związków), poprzez polisacharydy, fitosterole, kwasy organiczne, aminokwasy, olejek eteryczny czy makro- i mikroelementy. Nie dziwi więc, że żeń-szeń wykazuje multimodalne działanie na cały organizm.

Właściwości ekstraktów z korzenia żeń-szenia standaryzowanych na stężenie saponozydów nazywane są często adaptogennymi, ponieważ wspierają przystosowania się organizmu do dynamicznie zmieniających warunków otoczenia. Podstawą takiego określenia były badania in vivo. W testach na różnych modelach indukowanego stresu stwierdzono zwiększenie odporności zwierząt na stresory zastosowane w próbach, a także efekt przeciwdepresyjny w przypadku podawania korzenia żeń-szenia.

Występowania efektu adaptogennego jest najprawdopodobniej związane ze stymulującym działaniem tego surowca na ośrodkowy układ nerwowy w wyniku czego dochodzi do zwiększonego wydzielania noradrenaliny, serotoniny i kortykoliberyny. W badaniach z udziałem ludzi przy zastosowaniu 200 mg standaryzowanego ekstraktu z korzenia żeń-szenia na dobę przez 10 tygodni wykazano zauważalny efekt zwiększenia odporności na stres. W związku z tym,  podawanie preparatów tego surowca może być efektywne przy odpowiednio długim okresie stosowania.

Powołując się na wyniki badań klinicznych można sugerować, że efekt leczniczy korzenia żeń-szenia polega na działaniu anabolicznym, wzmacniającym przy wyczerpaniu, osłabieniu i zmęczeniu. Surowiec ten może poprawiać koncentrację, wydolność fizyczną i psychiczną, pamięć oraz wspomagać rekonwalescencję. Oprócz działania adaptogennego i wzmacniającego na organizm, korzeń żeń-szenia obniża poziom cholesterolu i glukozy we krwi, ponadto wzmacnia układ odpornościowy, a także normalizuje gospodarkę hormonalną, co może skutkować zwiększeniem zadowolenia z życia seksualnego. Stąd korzeń żeń-szenia często określany jest mianem afrodyzjaku.

Pomimo ogólnego przekonania o bezpieczeństwie stosowania korzenia żeń-szenia okazuje się, że nie powinien być podawany dłużej niż 3 miesiące bez przerwy.

Istnieją doniesienia mówiące o tym, że ponad 3-miesięczny okres kuracji lub stosowanie dawek wyższych niż zalecane może przyczynić się do wystąpienia tzw. „zespołu żeńszeniowego”, objawiającego się wzrostem ciśnienia krwi, nasilonymi bólami głowy, zaburzeniami snu, nadmierną drażliwością i pobudzeniem, a także wzmożoną skłonnością do krwawień.

Ponadto stosowanie preparatów z korzenia żeń-szenia powinno być konsultowane z lekarzem w przypadku jednoczesnego podawania leków obniżających poziom glukozy we krwi. Obserwowano interakcje preparatów z korzenia żeń-szenia z lekami hormonalnymi (ich metabolizm jest przyspieszany). Z kolei łączenie kofeiny z korzeniem żeń-szenia może wywołać stan nadmiernego pobudzenia.

Podsumowując, korzeń żeń-szenia wzmacnia siły witalne organizmu, a także wspomaga go w chwili wyczerpania fizycznego oraz psychicznego. Niemniej jednak istotne jest przestrzeganie odpowiedniego dawkowania (ekstrakt z żeń-szenia standaryzowany na zwartość ginsenozydów w dawce od 50 do 100 mg dziennie), jak i czasu stosowania (max. 3 miesiące), po którym zalecana jest przerwa.

 

Bibliografia:

Lamer- Zarawska E. i ws., Fitoterapia i leki roślinne, PZWL, 2007

Nowak G., Lek pochodzenia naturalnego, UM Poznań, 2012

Dewick PM. Medicinal natural products. John Wiley & Sons. New York, Toronto 1998:204-5.

Blumenthal M., Goldberg A., Brinckann J. Herbal Medicine. Expanded Commission E Monographs. Ginseng root.1st ed. American Botanical Council. Newton. 2000:170-77.