Czy marihuana ma wpływ na inteligencję? To pytanie, na które od lat poszukują odpowiedzi rzesze naukowców z całego świata. Krótkoterminowe efekty działania konopi – brak koncentracji uwagi, zaburzenia pamięci, obniżenie zdolności uczenia – przemijają w ciągu kilku godzin od zażycia marihuany. Jednak jakie są długoterminowe skutki używania konopi? W ciągu ostatnich kilkunastu lat przeprowadzono dziesiątki badań naukowych nad wpływem konopi na inteligencję oraz inne funkcje umysłowe. Ku uciesze przeciwników konopi, wiele z tych badań wykazało negatywny wpływ marihuany na osoby w wieku dorastania. Jednak najnowsze badanie opublikowane w tym roku, przeprowadzone z udziałem bliźniąt, rzuciło cień na dotychczasowe doniesienia o szkodliwym wpływie marihuany na iloraz inteligencji.

Marihuana, a rozwijający się mózg

Na przestrzeni lat powstało wiele badań sugerujących, że ekspozycja na marihuanę w okresie dorastania wiąże się z obniżeniem IQ nawet o 10 punktów. Efektu tego naukowcy nie zaobserwowali z kolei u dorosłych użytkowników marihuany. Ponadto liczne badania wykazały, że częste używanie marihuany wśród nastolatków może prowadzić nie tylko do obniżenia IQ, lecz także do zmian w obrębie funkcji poznawczych, a nawet do zaburzeń psychotycznych. Dało to powody by przypuszczać, że konopie zupełnie inaczej wpływają na mózg nastolatka, aniżeli dorosłego.

Co jest przyczyną takiego stanu rzeczy? Mózg osób w wieku dorastania nie jest w pełni rozwinięty. Według neurobiologów, nasze mózgi rozwijają się do osiągnięcia 26 roku życia. Dotyczy to każdego obszaru mózgu, w tym także kory przedczołowej – wpływającej na funkcje poznawcze, osobowość i zdolność podejmowania decyzji. Marihuana zawiera dziesiątki substancji chemicznych, tzw. kannabinoidów, wśród których najbardziej znany jest THC. Substancje te reagują z receptorami układu endokannabinoidowego mózgu. Reakcja kannabinoidów z receptorami mózgowymi wywiera wpływ na tak ważne funkcje jak regulacja apetytu, pamięć, funkcje poznawcze, energię, czy reakcję na stres. Przypuszcza się, że w mózgu nastolatka lub młodego dorosłego interakcje te mogą prowadzić do zmian w obrębie sieci połączeń nerwowych, ponieważ te znajdują się cały czas w fazie rozwoju. Niektóre z badań wykazały ponadto, że marihuana może pogorszyć funkcje poznawcze, a stopień i czas utrzymywania się tego pogorszenia zależy od wieku, w jakim osoba zaczęła używać marihuanę, a także od tego, w jakiej ilości ją używała i przez jaki okres czasu.

Badania nad wpływem marihuany na inteligencję dają sprzeczne wyniki

Chcąc dokładniej określić wpływ marihuany na funkcje mózgowe, naukowcy przeprowadzili serię badań z użyciem technik obrazowania. Próbowano znaleźć różnice w budowie mózgu osób używających marihuanę oraz abstynentów. Badania te dały sprzeczne rezultaty. Niektóre z badań sugerują, że regularne używanie marihuany w wieku młodzieńczym wiąże się z redukcją objętości określonych regionów mózgu, odpowiedzialnych za pamięć, uczenie, czy kontrolę impulsów. Inne badania z kolei nie wykazują takiego związku.

Czy marihuana wpływa na inteligencję?

Duże badanie nad wpływem marihuany na inteligencję przeprowadzono w Nowej Zelandii. Badanie trwało 25 lat. Jego celem było określenie, jak zmienia się IQ osób na przestrzeni lat pod wpływem stosowania konopi. Badanie wykazało, że regularne używanie marihuany, zapoczątkowane w wieku młodzieńczym, związane jest z obniżeniem IQ o średnio 8 punktów, w pomiarach wykonanych w wieku dorosłym. Znaczący jest fakt, iż w badaniu tym osoby, które nadużywały marihuany w dzieciństwie i zostały abstynentami w wieku dorosłym, nie odzyskały utraconych punktów IQ. Z kolei u osób, które zaczęły regularnie używać marihuanę dopiero w dorosłości, nie wykazano obniżenia IQ. Wyniki tego badania sugerują, że marihuana wywiera silny, długoterminowy wpływ na młode osoby, których mózgi są cały czas w trakcie budowania nowych połączeń nerwowych. Wpływ na to ma prawdopodobnie układ endokannabinoidowy, który odgrywa znaczącą rolę we właściwym formowaniu synaps w okresie rozwoju mózgu.

Przełomowe badanie na bliźniakach

Pomimo, że niektóre badania sugerują zgubny wpływ marihuany na rozwijający się mózg, rzeczywiste ryzyko związane z używaniem marihuany jest wciąż dyskusyjne. Badanie przeprowadzone w Nowej Zelandii, wykazujące obniżenie IQ u osób nadużywających marihuany od najmłodszych lat, budzi spore zastrzeżenia wśród krytyków. Zwracają oni uwagę na istotny fakt, iż opisywane badanie nie wykluczyło innych potencjalnych czynników mogących obniżać IQ, do których można zaliczyć: sytuację rodzinną, środowisko szkolne, czy stosowanie innych używek.

W najnowszym badaniu naukowcy przeanalizowali wpływ długoterminowego używania marihuany u nastolatków, porównując zmiany IQ u bliźniaków, spośród których jedno z rodzeństwa stosowało marihuanę regularnie, a drugie pozostawało w abstynencji. Naukowcy doszli do zaskakujących wniosków stwierdzając, że nie ma powiązania między używaniem marihuany, a obniżeniem IQ. W badaniu wzięło udział 789 par bliźniaków w wieku dorastania, zrekrutowanych do badania w wieku 9-11 lat. Około połowę z nich (46%) stanowiły bliźnięta jednojajowe – które mają identyczny zestaw genów. Na przestrzeni 10 lat na bliźniakach 5 razy przeprowadzono testy badające stopień inteligencji. Osoby biorące udział w badaniu zostały także zapytane o stosowanie innych używek. Badanie wykazało, że osoby stosujące marihuanę straciły ok. 4 punkty IQ. Jednak ich rodzeństwo pozostające w abstynencji wykazało podobny spadek ilorazu inteligencji. Sugeruje to, że utrata IQ nastąpiła w wyniku działania innych niż marihuana czynników, obecnych w środowisku bliźniaków.

Jak twierdzą krytycy, także to badanie ma swoje wady. Przede wszystkim, brakuje  w nim szczegółów dotyczących tego, jak często i w jakiej ilości nastolatkowie używali marihuany. Dlatego też badanie to nie jest wystarczające, by z całą pewnością stwierdzić nieszkodliwość marihuany stosowanej przez osoby w wieku dorastania. Ciągle potrzebna jest większa ilość badań.

Gdy korzyść przewyższa ryzyko

Pomimo braku jednoznacznych dowodów bezpieczeństwa używania marihuany w wieku dorastania, istnieją sytuacje, w których korzyści wynikające z jej stosowania znacznie przewyższają ewentualne ryzyko.

Szacuje się, że nawet 30% pacjentów z epilepsją doznaje napadów padaczkowych pomimo stosowanego leczenia. Napad padaczkowy to seria gwałtownych wyładowań bioelektrycznych w obrębie komórek nerwowych mózgu. Wyładowania te prowadzą do nagłych zaburzeń świadomości, czucia i zachowania. Przebiegają one z różnym nasileniem, od krótkich zaników świadomości do drgawek całego ciała. Osoby z oporną na leczenie padaczką muszą zmagać się z konsekwencjami nawracających napadów, do których należą uszkodzenie mózgu oraz znaczne obniżenie jakości życia. Szczególnie ciężkie są przypadki padaczek dziecięcych, w których obserwuje się nawet do kilkudziesięciu napadów padaczkowych na dobę, jak np. w zespole Dravet. Liczne opisy przypadków dzieci z oporną na leczenie padaczką pokazują, że zastosowanie marihuany zmniejsza liczbę napadów padaczkowych u tych dzieci. Jedną z substancji wykazujących działanie przeciwpadaczkowe jest kannabidiol (CBD), pozbawiony działań psychoaktywnych THC. Jest to przykład sytuacji, w której efekt leczniczy marihuany znacznie przewyższa potencjalne ryzyko związane z jej stosowaniem. Innym przykładem dobroczynnego działania konopi jest zespół Tourette’a, charakteryzujący się występowaniem licznych tików ruchowych i werbalnych. Także tutaj wykazano, że marihuana przyczynia się do zmniejszenia objawów oraz poprawy komfortu życia pacjentów.

Czy marihuana wpływa na inteligencję? W świetle dostępnych dowodów medycznych nie da się udzielić jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Przeprowadzone dotychczas badania nie są wystarczające, by uznać stosowanie marihuany za szkodliwe lub bezpieczne. Istnieją przesłanki sugerujące, iż marihuana jest szkodliwa tylko w wieku dorastania, gdy cały czas jeszcze trwa rozwój mózgu. Jednak ciągle potrzeba więcej badań, których wykonywanie często jest utrudnione lub nawet niemożliwe ze względu na uregulowania prawne, które w wielu krajach zakazują używania marihuany nawet do celów leczniczych. Jedno jest pewne – w niektórych przypadkach, takich jak np. padaczka lekooporna, czy zespół Tourette’a, zastosowanie marihuany przynosi nieporównywalne względem ryzyka korzyści, zmniejszając objawy choroby, poprawiając jakość życia pacjenta oraz ułatwiając jego funkcjonowanie w społeczeństwie.

 

Materiały źródłowe:

  • Effects of Cannabis Use on Human Behavior, Including Cognition, Motivation, and Psychosis: A Review. Nora D. Volkow, James M. Swanson, A. Eden Evins, Lynn E. DeLisi, Madeline H. Meier, Raul Gonzalez, Michael A. P. Bloomfield, H. Valerie Curran, Ruben Baler
  • Effects of Cannabis on the Adolescent Brain. Joanna Jacobus, Susan F. Tapert
  • Persistent cannabis users show neuropsychological decline from childhood to midlife. Madeline H. Meier, Avshalom Caspi, Antony Ambler, HonaLee Harrington, Renate Houts, Richard S. E. Keefe, Kay McDonald, Aimee Ward, Richie Poulton, Terrie E. Moffitt
  • Impact of adolescent marijuana use on intelligence: Results from two longitudinal twin studies. Nicholas J. Jackson, Joshua D. Isen, Rubin Khoddam, Daniel Irons, Catherine Tuvblad, William G. Iacono, Matt McGue, Adrian Raine, Laura A. Baker
  • The case for medical marijuana in epilepsy. Maa E., Figi P.
  • drugabuse.gov

źródło grafiki: www.theleafonline.com