Jesteśmy już na półmetku jesienno-zimowego okresu (październik-marzec). Z uwagi na niedostateczną ekspozycję na Słońce właśnie w tym czasie powinniśmy suplementować witaminę D3. W jaki sposób skutecznie uzupełnić braki tej witaminy?

Mianem witaminy D określa się witaminę D3-cholekalcyferol, który występuje w żywności pochodzenia zwierzęcego w przeciwieństwie do witaminy D2-ergokalcyferolu obecnego w roślinach i grzybach. W ludzkim organizmie  pod wpływem działania promieni UVB witamina D3 jest syntezowana w skórze (konkretnie w naskórku) z 7-dehydrocholesterolu. W dalszych etapach dochodzi do dwukrotnego dołączenia do związku grupy hydroksylowej (-OH), najpierw w wątrobie- powstaje 25-hydroksycholekalcyferol [25(OH)D3], a następnie w nerkach 1,25- dihydroksycholekalcyferol [1,25-(OH)2D3], który jest aktywną formą witaminy D3. 25-hydroksycholekalcyferol [25(OH)D3] jest z kolei markerem (wskaźnikiem) zawartości witaminy D3 w ludzkim organizmie i na podstawie jego poziomu ustala się dawkowanie witaminy D w przypadku stwierdzenia niedoboru tego związku u konkretnej osoby.

Najważniejszym źródłem cholekalcyferolu dla człowieka jest więc skórna produkcja zachodząca podczas ekspozycji na promienie Słońca, w tym promieniowanie UVB. Jeśli zaś chodzi o źródła tej witaminy w diecie to znajdziemy ją w produktach odzwierzęcych, w tym w tłustych rybach, olejach rybnych, jajkach, a także w tłuszczach do smarowania pieczywa i w grzybach, choć spożywanie wymienionych produktów uzupełnia dzienne zapotrzebowanie na witaminę D3 średnio w około 10-20%. Jeśli weźmiemy pod uwagę, że produkcja cholekalcyferolu na naszej szerokości geograficznej w okresie październik-marzec praktycznie nie występuje, to nie dziwi więc dlaczego coraz więcej mówi się o potężnych niedoborach tej witaminy (odsetek sięga nawet 90% osób) i konieczności jej dodatkowej suplementacji. Gwoli przypomnienia w okresie kwiecień-wrzesień zalecana jest przynajmniej 15 minutowa ekspozycja na Słońce, przy czym należy pamiętać o niestosowaniu filtrów przeciwsłonecznych (krem z filtrem SPF 15 obniża syntezę witaminy nawet o 99%). Synteza witaminy cholekalcyferolu jest zresztą uzależniona od wielu czynników m.in.:

– masy ciała (nadmiar tkanki tłuszczowej podskórnej zatrzymuje witaminę D3 syntezowaną w skórze, stąd u osób z nadwagą i otyłością występuje spadek jej dostępności w organizmie)

– wieku (wraz z upływem lat obserwuje się spadek poziomu 7-dehydrocholesterolu w skórze)

– stanu zdrowia (choroby wątroby i nerek ograniczają przekształcanie się witaminy D kolejno w jej marker i aktywny prekursor)

– stanu odżywienia (diety wegetariańskie, ubogotłuszczowe, zaburzenia trawienia i wchłaniania tłuszczów przyczyniają się do powstawania niedoborów witaminy D3).

Konsekwencje niedoboru (hipowitaminozy) cholekalcyferolu mogą prowadzić do wystąpienia krzywicy u dzieci oraz rozmiękczenia kości (osteomalacji) i osteoporozy u dorosłych. Badania prowadzone na przestrzeni ostatnich lat wykazały, że witamina D wykazuje szerokie spektrum działania na organizm człowieka, stąd jej długotrwałe niedobory mogą wpływać na rozwój poważnych schorzeń. Obecnie podejrzewa się, że hipowitaminoza wit. D3 może być powiązana z ryzykiem wystąpienia schorzeń immunologicznych, cukrzycy typu 1 i typu 2, nadciśnienia tętniczego oraz chorób układu krążenia, schorzeń metabolicznych, neurologicznych, psychiatrycznych, a także z rozwojem nowotworów, w tym raka jelita grubego, sutka, jajników, białaczek oraz chłoniaków.

 

W nowych wytycznych opublikowanych w połowie 2018 r. znajdziemy informacje odnośnie suplementacji witaminy D3. Wedle danych cała populacja dzieli się na osoby zdrowe (w stosunku do nich nie ma specjalnych zaleceń co do rutynowego badania poziomu markera witaminy D3 w surowicy krwi, choć mogą oni profilaktycznie suplementować tą witaminę- patrz konkretna grupa wiekowa) oraz na osoby z grupy ryzyka w przypadku których konieczne jest wykonanie badania poziomu markera. Do grupy ryzyka należą osoby zagrożone niedoborami witaminy D3 z uwagi na zaburzenia hormonalne (cukrzyca, tarczyca), alergie, choroby autoimmunologiczne, zaburzenia masy ciała (nadwaga, otyłość, niedożywienie), nowotwory, choroby metaboliczne (cholesterol, cukrzyca), choroby układu ruchu (osteoporoza), zaburzenia gospodarki fosforanowo-wapiennej, choroby układu krążenia (nadciśnienie, choroba wieńcowa), choroby układu nerwowego, przewlekłe leczenie sterydami, niektórymi lekami przeciwgrzybicznymi i przeciwpadaczkowymi, choroby wątroby i nerek, zespoły złego wchłaniania, takie jak celiakia, choroby zapalne jelit.

Jeśli należysz do grupy ryzyka, powinieneś wykonać badanie poziomu markera- 25-hydroksycholekalcyferolu w surowicy krwi. Oto poszczególne zakresy otrzymanych wartości:

Ciężki niedobór 0-10 ng/ml

Niedobór> 10-20 ng / ml

Suboptymalne stężenie> 20-30 ng/ml

Optymalne stężenie> 30-50 ng/ml
W przypadku niedoborów należy zgłosić się do lekarza celem ustalenia sposobu dawkowania witaminy D.

Poniżej zebraliśmy także wytyczne dotyczące profilaktycznego suplementowania witaminy D3 dla poszczególnych grup wiekowych.

1. Noworodki i niemowlęta (0-12 miesięcy)

Suplementacja od pierwszych dni życia do 6m. niezależnie od sposobu karmienia – 400j.m./dobę. Między 6-12 mż. 400-600j.m./dobę, choć należy zwrócić uwagę na ilość witaminy D przyjmowanej wraz z pokarmem, stąd konieczność liczenia ilości przyjmowanej witaminy i uzupełnianie reszty zapotrzebowania.

2. Dzieci (1-10 lat)

Zalecana suplementacja wynosi 600-1000 jm/dobę.

3.Młodzież (11-18 lat)

Zalecana suplementacja to 800-2000 jm/dobę.

4. Dorośli (19-65 lat)

Zalecana suplementacja to 800-2000 jm/dobę.

5. Seniorzy (>65-75 lat) oraz osoby o ciemnej karnacji

Dawka 800-2000 jm/dobę.

6. Najstarsi seniorzy (>75 lat)

Zalecana jest suplementacja 2000-4000 jm/dobę.

7. Osoby otyłe

Podwójna dawka witaminy D3 w odniesieniu do dawek zalecanych dla grupy wiekowej, w której znajdują się równolatkowie o prawidłowej masie ciała.

8. W grupach zagrożonych niedoborem witaminy D suplementacja powinna być wdrożona i kontynuowana przy jednoczesnym badaniu witaminy D w surowicy, w celu utrzymania optymalnego stężenia>30-50 ng/ml.
Podczas suplementacji ważne jest także o zadbanie o dostateczną podaż wapnia.

 

Na podstawie:

Front Endocrinol (Lausanne). 2018 May 31;9:246. Vitamin D Supplementation Guidelines for General Population and Groups at Risk of Vitamin D Deficiency in Poland-Recommendations of the Polish Society of Pediatric Endocrinology and Diabetes and the Expert Panel With Participation of National Specialist Consultants and Representatives of Scientific Societies-2018 Update. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M i inni.

https://ncez.pl/upload/normy-net-1.pdf

Gertig H., Przesławski J., Bromatologia, wyd. PZWL, Warszawa 2006,