Węgiel leczniczy większości z nas kojarzy się z czarnymi tabletkami w aptecznych preparatach, które najczęściej stosuje się w przypadku biegunki lub przy zatruciach pokarmowych. I jest to jak najbardziej prawdą, bo rzeczywiście węgiel leczniczy, czyli po łacinie Carbo medicinalis, jest stosowany w wymienionych przypadłościach, a także w przypadku wzdęć, choć wtedy używane są mniejsze dawki.  Skąd w ogóle pomysł na stosowanie takiej substancji? Węgiel medyczny jest pozyskiwany z miazgi drzewnej lub innych źródeł pochodzenia naturalnego np. torfu. Taki naturalny surowiec najpierw jest poddawany obróbce w wysokiej temperaturze około 900°C, a następnie zostaje aktywowany np. działaniem pary wodnej czy mocnych kwasów. Taki proces ma celu uzyskanie jak największej ilości porów w strukturze takiego węgla, które zwiększają jego powierzchnię absorpcyjną (chłonną). Taki spreparowany węgiel nazywany jest fachowo węglem aktywowanym. O tym jak skuteczny jest proces aktywacji świadczy fakt, że 1g takiego węgla może mieć powierzchnię nawet 1000 m2, dzięki czemu może wchłaniać m.in. gazy jelitowe (odpowiedzialne za wzdęcia), bakterie, toksyny, białka oraz niektóre leki i związki aktywne/ pochodzenia roślinnego [m.in. paracetamol, ibuprofen, sole metali ciężkich, pochodne benzodiazepiny, nikotynę]. Niestety nie wykazuje się aż tak wysoką skutecznością absorpcji w przypadku zatruć etanolem i jego metabolitami- aldehydem octowym/kwasem octowym (węgiel aktywny to nie sposób na kaca), a także metanolem, solami żelaza, olejkami eterycznymi czy glikolem etylenowym.

Pomimo pewnych ograniczeń, węgiel medyczny wciąż jest stosowany w codziennej praktyce. Po podaniu doustnym nie tylko wiąże toksyczne związki (i nie tylko one), ale działa również osłaniającą na błonę śluzową przewodu pokarmowego, wykazuje silne działanie przeciwbiegunkowe i zapierające. Nie wchłania się z przewodu pokarmowego i wydalany jest wraz z kałem.

Preparaty zawierające węgiel leczniczy stosuje się u dzieci powyżej 12 r. życia i u osób dorosłych. Tabletki przed połknięciem należy rozkruszyć lub pogryźć, a najlepiej pokruszyć je, rozmieszać z niewielką ilością wody i taką wodną papkę stosować, przy czym dawkowanie rozpoczyna się od 3-4 tabletek stosowanych w przypadku wzdęć, poprzez 10-16 tabletek w przypadku biegunek, do nawet 50 tabletek w zatruciach lekami lub innymi substancjami toksycznymi.

Ograniczeniem jest także fakt, że węgiel leczniczy nie może być stosowany długotrwale, nie dłużej niż 3 dni w przypadku biegunki i 7 dni w przypadku wzdęć. Jeśli wymienione objawy nie ustąpią po tym okresie czasu, należy skonsultować się z lekarzem. Przewlekłe stosowanie węgla leczniczego nie jest także zalecane z uwagi na jego właściwości absorpcyjne, które nie tylko wiążą te niepożądane/toksyczne związki, ale i cenne składniki codziennego pożywienia- białka, tłuszcze, węglowodany, sole mineralne i witaminy, co może prowadzić do wystąpienia ich niedoborów. Węgiel medyczny pochłania także enzymy trawienne, które nota bene są białkami, powodując problemy gastryczne i kłopoty z trawieniem. Carbo medicinalis może również zmniejszać skuteczność równolegle przyjmowanych leków, w tym antybiotyków czy środków antykoncepcyjnych. Konieczne jest więc zachowanie odpowiedniego odstępu czasowego wynoszącego co najmniej 2 godziny. Normalnym skutkiem ubocznym stosowania węgla leczniczego jest czarne zabarwienie kału lub wystąpienie zaparć czy nudności.

Preparaty stomatologiczne oraz kosmetyki z dodatkiem węgla aktywowanego są obecnie jednymi z najbardziej popularnych produktów drogeryjnych. Z jednej strony, w takich preparatach wykorzystywane są właściwości absorpcyjne węgla, a z drugiej, taki naturalny składnik jest uznawany za bardziej przyjazny skórze/ mniej uczulający w stosunku do innych substancji mogących wywoływać działania niepożądane m.in. w postaci alergii czy podrażnień. W internecie w  można znaleźć np. przepis na maseczkę z węgla aktywnego lub pomysł na węglową pastę do zębów, która nie niszcząc szkliwa, świetnie pochłania zanieczyszczenia z zębów powstałe w wyniku spożywania kawy, herbaty czy czerwonego wina. Dla nieco bardziej wygodnych istnieją gotowe produkty na bazie węgla aktywnego. W ofercie producentów znajdują się maseczki węglowe w postaci sproszkowanej lub w formie nasączonej tkaniny oraz pasty z węglem.

Spróbujecie?

 

Na podstawie:

Hasik, Postępowanie fitoterapeutyczne w gastroenterologii, Postępy Fitoterapii 2/2000, s. 2-9

Ilkhanipour, D.M. Yealy, E.P. Krenzelok, Activated charcoal surface area and its role in multiple-dose charcoal therapy, „American Journal of Emergency Medicine”, 1993, 11 (6), s. 583–585

Węgiel aktywny, Charakterystyka postaci leku.