Nie ulega wątpliwości, że odpowiednio dobrana i urozmaicona dieta decyduje o utrzymaniu dobrego zdrowia oraz samopoczucia. Okazuje się jednak, że składniki naszego menu mogą nam spłatać niezłego figla i spowodować zmniejszenie, opóźnienie, przyśpieszenie lub zwiększenie wchłaniania stosowanych przez nas leków. Kiedyś problem był bagatelizowany, ponieważ brakowało szczegółowych  badań w tym zakresie, ale na dzień dzisiejszy coraz większą uwagę przypisuje się oddziaływaniom składników żywności na lek w kontekście procesu leczenia.

Książkowa definicja interakcji żywność- lek potrafi przyprawić o zawrót głowy, więc powiem w skrócie, że jest to zjawisko, które pojawia się, jeśli działanie jednego leku zostaje zaburzone(zmienione) przez inny lek lub składnik pożywienia. W wyniku wzajemnej relacji mogą pojawić się działania niepożądane(jeśli interakcja powoduje wzrost toksyczności leku) lub redukcji ulega skuteczność terapii lekowej (obniża się stężenie leku we krwi, które jest optymalne dla jego działania). Uzbrojeni w podstawy wiedzy, przejdźmy do konkretów, a mianowicie zajmiemy się wpływem żywności na wchłanianie, czyli fachowo absorpcję leków.

Wchłanianie polega na przeniesieniu substancji leczniczej z miejsca podania do krążenia ogólnego. Pamiętajcie, że leki podawane doustnie w postaci płynnej (roztwór, napar, nalewka, syrop) są szybciej wchłaniane(efekt działania występuje wcześniej) niż leki występujące z postaci stałej(tabletki, kapsułki, drażetki, proszki).  W ostatnim przypadku, aby lek zadziałał najpierw  substancja lecznicza musi zostać uwolniona z kapsułki lub z rozpadu (tabletki lub drażetki), a następnie ulec rozpuszczeniu w przewodzie pokarmowym, skąd trafia do krążenia. (właśnie dlatego połknięta  tabletka nie działa od razu, no chyba, że jest to lek o natychmiastowym uwalnianiu).

Jak stosować lek?

Najczęściej pada odpowiedź: na czczo, czyli co najmniej 30 min. maksymalnie do 60 min. przed spożyciem pierwszego posiłku. Taka restrykcja przynosi efekty- brak pokarmu w żołądku spowoduje, że lek będzie miał szansę szybciej się wchłonąć i szybciej zadziałać.

Ważne:

w przypadku leków z grupy inhibitorów pompy protonowej, które są bardzo popularnym wyborem w leczeniu chorób przewodu pokarmowego związanych z nadkwasotą, takimi jak choroba wrzodowa czy refluks żołądkowo-przełykowy- niektóre nazwy handlowe leków (Agastin, Bioprazol, Helicid, Losec, Polprazol, Anesteloc, Controloc, Panrazol). 

bisfosfonianów (Alendrogen, Ostolek, Sedron, Ossica) stosowanych w leczeniu osteoporozy;  nie popijać napojami innymi niż woda oraz nie stosować wtedy innych leków; po zażyciu leku nie należy się kłaść przez co najmniej godzinę ze względu na ryzyko podrażnienia przełyku

lewotyroksyna (Letrox, Euthyrox, Eltroxin), terapia niedoczynności tarczycy, lek stosować regularnie i o jednej porze

żelazo(Sorbifer Durales, Tardyferon, Hemofer Prolongatum) Wyjątek! Najlepsze wchłanianie zachodzi w środowisku kwaśnym, dlatego korzystne może być stosowanie żelaza z witaminą C lub sokiem pomarańczowym.

 

Leki należy popijać schłodzoną, przegotowaną wodą. Wydaje się, że niewinne mleko nie powinno dawać interakcji, a jednak-  wapń zawarty w mleku tworzy z cząsteczkami leku (antybiotykami i chemioterapeutykami) nierozpuszczalne związki (kompleksy), w wyniku czego następuje znaczne upośledzenie wchłaniania i zwiększa się ryzyko spadku skuteczności działania leku. To takich antybiotyków i chemioterapeutyków należą:

–  tetracyklina (Tetracyclinum TZF), doksycyklina (Unidox),  cyprofloksacyna (Proxacin, Cipronex, Ciphin). W takim przypadku należy zachować co najmniej 3 godzinny odstęp od spożywania produktów mlecznych.

 

Z płynów przejdźmy do żywności. Bogaty w tłuszcze posiłek to niezbyt dobry pomysł w przypadku jednoczesnego przyjmowania:

leków obniżających ciśnienie krwi z grupy β-adrenolityków (Betaloc-ZOK, Beto ZK, Metocard, Propranolol WZF)

teofiliny ( Euphyllin, Theophyllinum, Theovent) stosowanej w astmie oskrzelowej  i przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc (POChP)

 

Tłusty posiłek jest natomiast wskazany w doustnym przyjmowaniu itrokonazolu (Itrax, Itragen) w terapii grzybicy pochwy i sromu, zakażeń skóry, błony śluzowej lub oczu, łupieżu pstrym, grzybicy jamy ustnej, grzybicy paznokci. Jeśli do tego dorzucicie Coca-colę, skuteczność leczenia gwarantowana… naprawdę.

 

Jak widzicie ilość możliwych zaleceń co do stosowania leku z żywnością jest ogromna, ale o tych istotnych warto wiedzieć.

 

Opracowano na podstawie książki „Interakcje leków z pożywieniem”, redaktor naukowy: Zofia Zachwieja, redaktor prowadzący: Paweł Paśko, MedPharm Polska, 2016