Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoartroza) to postępujące schorzenie degeneracyjne, obejmujące swoim zasięgiem przede wszystkim duże stawy (kolanowy, biodrowy, łokciowy), ale i mniejsze – nadgarstkowy czy stawy między kośćmi palców. W skład prostego stawu wchodzą dwie kości pokryte chrząstką stawową, wewnętrzna warstwa- błona maziowa wytwarzająca maź oraz zewnętrzna warstwa- torebka stawowa, ograniczająca cały staw. Obecność zdrowej chrząstki umożliwia przesuwanie się powierzchni stawowych względem siebie. W chorobie zwyrodnieniowej stawów stwierdza się zaburzenia jakościowe i ilościowe w obrębie chrząstki, co z upływem czasu pociąga za sobą patologiczne zmiany w innych strukturach: kościach, torebce stawowej, więzadłach czy ścięgnach.  Te wszystkie czynniki prowadzą do bólu, sztywności stawów i ograniczenia ich ruchomości. Poniższe rysunki dobrze oddają różnicę pomiędzy zdrowym stawem (rysunek 1) i stawem objętym zwyrodnieniem (rysunek 2).

 

Rysunek 1                                                                          Rysunek 2

Źródło: https://reumatologia.mp.pl/choroby/65000,choroba-zwyrodnieniowa-stawow

 

Można wymienić różnorodne przyczyny zwyrodnienia stawów. W głównej mierze należy do nich przedwczesne zużycie stawu powstałe w wyniku urazów mechanicznych, które mogą być wynikiem obciążającej pracy zawodowej lub zbyt intensywnego uprawiania sportów. Do niszczenia chrząstki stawowej mogą przyczynić się wady w budowie stawu lub wady postawy, patologiczne stany w obrębie stawów lub w przypadku sportowców, źle leczone kontuzje. Do innych czynników sprawczych można zaliczyć schorzenia metaboliczne pod postacią nadwagi czy otyłości, choroby endokrynologiczne np. akromegalia (patologiczne wydzielanie hormonu wzrostu w dorosłym wieku) czy defekty genetyczne (wrodzone dysplazje stawów- ich nieprawidłowe ukształtowanie), a także wiek (osoby w podeszłym wieku) oraz płeć (bardziej narażone są jednak kobiety).

Za degradację chrząstki stawowej odpowiedzialne są enzymy- elastazy, które uczestniczą w procesie zapalnym w obrębie stawów oraz tkanek okołostawowych.  Dochodzi do tworzenia się przewlekłego stanu zapalnego z towarzyszącym pobudzeniem angiogenezy. W tym procesie na granicy kości oraz chrząstki dochodzi do powstawania nieprawidłowo ukształtowanych, nowych naczyń krwionośnych. Dodatkowo dochodzi do wnikania cienkich włókien nerwowych, a to przyczynia się do rozwoju bardzo dokuczliwe i intensywnego bólu.  Ten ostatni objaw najczęściej skłania do wizyty u lekarza. Bardzo często terapię choroby zwyrodnieniowej rozpoczyna się od podania niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), które zmniejszają objawy schorzenia pod postacią bólu i stanu zapalnego, ale nie leczą jej przyczyny. Stąd coraz popularniejsze staje się korzystanie z tzw. metod naprawczych pod postacią zabiegów operacyjnych. Niektórzy pacjenci preferują jednak suplementację, które ma na celu dostarczenie substancji regenerujących, w tym glukozaminy i chondroityny. Najlepiej byłoby dostarczać te związki bezpośrednio do zmienionego chorobowo stawu np. w postaci iniekcji (zastrzyków), niemniej jednak właściwe proporcje tych składników, odpowiednio długi czas przyjmowania, a także regularność w ich stosowaniu, również powinny przynieść korzyści terapeutyczne.

 

GLUKOZAMINA

Ta substancja jest nie tylko podstawowym składnikiem chrząstki stawowej, ale i odgrywa istotną rolę w jej regeneracji. Sama glukozamina jest substancją o wielokierunkowym działaniu: chondrocyty (komórki tkanki chrzęstnej) wbudowują ją w strukturę glikozaminoglikanów substancji międzykomórkowej (medium, w którym ułożone są same chondrocyty). Ponadto glukozamina zmniejsza aktywność enzymów, które jak już zostało wspomniane, są odpowiedzialne za degradację chrząstki oraz hamuje sam stan zapalny. Liczne badania wskazują także na działanie przeciwbólowe glukozaminy, nawet korzystniejsze w porównaniu z lekami z grupy NLPZ. Wymienione mechanizmy przyczyniają się do regeneracji zniszczonej tkanki chrzęstnej. Sama glukozamina jest dostępna na rynku w trzech postaciach: siarczanu, chlorowodorku oraz N-acetyloglukozaminy. Najlepiej przyswajalny jest siarczan glukozaminy, który wchłania się w 90% po podaniu doustnym i tylko dla tej formy została potwierdzona skuteczność działania. Warunkiem skuteczności działania jest jednak systematyczne (codzienne) i długotrwałe (co najmniej 6-miesięczne) stosowanie siarczanu glukozaminy w dawce 1500mg/dobę. Jeśli chcemy uzyskać silniejsze działanie przeciwbólowe, konieczne staje się dostarczanie siarczanu glukozaminy w dawce 2000mg/dobę.

 

CHONDROITYNA

To kolejny związek poprawiający czynność chrząstki stawowej. Posiada właściwości żelujące, dzięki czemu znacznie zwiększa odporność chrząstek na przeciążenie i ucisk. Podobnie jak glukozamina, występuje w macierzy międzykomórkowej, gdzie bierze udział w syntezie proteoglikanów. Ich właściwe nawodnienie sprawia, że chrząstki stają się bardziej elastyczne. Chondroityna zapewnia także odpowiednią lepkość mazi stawowej (działa jak smar w stawie), a dodatkowo zmniejsza aktywność enzymów odpowiedzialnych za degradację chrząstki, co sprzyja zatrzymaniu procesu chorobowego. Okazuje się również, że chondroityna ma właściwości przeciwbólowe porównywalne z działaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

 

Jak przyjmować podane wyżej substancje, aby terapia odniosła powodzenie?

Najlepiej stosować jednocześnie siarczan glukozaminy (1500 mg/dobę) oraz siarczan chondroityny (800 mg/dobę). Taki zestaw pozwala skutecznie zmniejszyć stopień degradacji chrząstki stawowej. Co ważne, leki te działają objawowo na przyczynę choroby zwyrodnieniowej stawów, niemniej jednak ich stosowanie wymaga systematyczności i długiego okresu stosowania (minimum 6 miesięcy). Spełnienie tych warunków  poprawia ruchomość stawów, a także zmniejsza ich bolesność. Wskazują na to wyniki badania przeprowadzonego przez Narodowy Instytut Zdrowia w Stanach Zjednoczonych, z których wynika, że jednoczesne stosowanie siarczanu glukozaminy oraz siarczanu chondroityny przynosi lepsze rezultaty niż przyjmowanie każdego z nich osobno.

 

DODATKOWE WSPARCIE

L-cysteina, witamina C, miedź, cynk, selen– te składniki mogą być stosowane jako dodatek do terapii chondroityną i glukozaminą. Pierwszy związek należy do grupy  aminokwasów budujących kolagen. Ten ostatni jest białkiem występującym w chrząstce, ale także w kościach czy ścięgnach. Synteza kolagenu wymaga witaminy C, natomiast za tworzenie połączeń pomiędzy cząsteczkami kolagenu (tzw. wiązania krzyżowe) odpowiada enzym oksydaza lizynowa, która do właściwego działania potrzebuje miedzi. Natomiast cynk i selen stanowią wsparcie w procesach antyoksydacyjnych.

Nie zapominajmy o roli układu endokannabinoidowego, którego potencjał w łagodzeniu objawów osteoartrozy został odkryty przez polskich naukowców. Pisaliśmy o tym w tym artykule NA RATUNEK STAWOM 

 

Podsumowując, choć leczenie przyczyn choroby zwyrodnieniowej stawów jest procesem żmudnym i długotrwałym, to równoczesne stosowanie siarczanu glukozaminy oraz siarczanu chondroityny w połączeniu z innymi składnikami, zdecydowanie poprawia jakość życia pacjentów cierpiących na to schorzenie.

 

Bibliografia:

Juni, Alternatywne metody leczenia w osteoartrozie: Fakty i dowody na temat stosowania glukozaminy i chondroityny. Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu.

Kuczyński, J. Woszczyło, E. Czabak-Garbacz, Leczenie chorej chrząstki stawowej. „Lek w Polsce”, 2015.

Zubrzycka- Sienkiewicz, Choroba zwyrodnieniowa stawów. Farmakoterapia. Częśc I, „Lek w Polsce”, 2010, 23-24

https://reumatologia.mp.pl/choroby/65000,choroba-zwyrodnieniowa-stawow

http://www.mp.pl/artykuly/15629,skutecznosc-glukozaminy-i-chondroityny-w-chorobie-zwyrodnieniowej-stawu-kolanowego-przeglad-systematyczny  (dostęp dla osób zawodowo związanych ze ochroną zdrowia)

https://www.mp.pl/reumatologia/przeglad-badan/66818,czy-stosowanie-siarczanu-chondroityny-zmniejsza-natezenie-bolu-u-chorych-na-chorobe-zwyrodnieniowa-stawow-reki  (dostęp dla osób zawodowo związanych ze ochroną zdrowia)