Układ endokanabinoidowy wywołuje swoje efekty za pomocą dwóch receptorów – CB1 i CB2.
Pierwszy z nich znajdowany jest głównie na komórkach nerwowych w obwodowym i centralnym układzie nerwowym. Bierze on udział w procesach związanych z hamowaniem odczuwania bólu, powstającego zarówno przy udziale receptorów znajdujących się we wszystkich zakamarkach naszego ciała, jak i w jego przetwarzaniu na poziomie mózgu i rdzenia kręgowego. Pobudzenie receptora CB1 jest też związane również ze znanymi efektami psychotropowymi używania marihuany – zmianą poczucia czasu, odprężeniem, poczuciem euforii, pobudzaniem apetytu i innymi.

Receptor CB2 nie jest tak „wybiórczy” w stosunku do komórek jak CB1. Znajdziemy go zarówno w pewnych komórkach obecnych w  obrębie układu nerwowego, które pełnią „opiekuńczą” rolę względem neuronów (komórki gleju), a także na tych, które związane są z układem odpornościowym – głównie na makrofagach i limfocytach B. Te komórki są wszechobecne, ze względu na funkcję, którą pełnią. Odpowiadają za zwalczanie bakterii, wirusów i innych drobnoustrojów atakujących nasz organizm, a także biorą udział we wszelkiego rodzaju procesach zapalnych. Kiedy zostaje pobudzony receptor CB2 ich aktywność prozapalna się zmniejsza. Ponadto CB2 zapobiega powstawaniu bólu neuropatycznego, który jest uważany za patologiczny. Nie niesie on bowiem informacji o uszkodzeniu ciała, lecz jest związany z uszkodzeniem neuronów na różnych szczeblach „drabiny nerwowej”. Okazuje się też, że CB2 występuje nie tylko na komórkach układu odpornościowego, ale również w mięśniach gładkich naczyń, w mięśniu sercowym, oraz w wielu innych narządach.

Warto wiedzieć, iż nie zawsze jednak aktywność naszego układu odpornościowego jest dla nas korzystna. Czasami jego nadmierna mobilizacja obraca się przeciwko nam, co jest związane z powstawaniem wielu chorób. Zwiększona aktywność zapalna prowadzi do włóknienia wątroby w wyniku zakażenia wirusami (np. WZW C), co jest podłożem powstawania marskości, oraz leży u podłoża istoty chorób autoimmunologicznych (jak reumatoidalne zapalenie stawów). Ponieważ wciąż nie dysponujemy skutecznym leczeniem w przypadku wielu z tych zaburzeń, medycyna poszukuje alternatywnych metod. Endogenny układ kanabinoidowy, ze względu na swoje powiązanie z regulacją funkcji układu odpornościowego, staje się nowym, potencjalnym celem dla leków.

Interesującym przykładem terapeutycznego wykorzystania właściwości układu endokanabinoidowego wydaje się badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Guadalajarze, w Meksyku. W leczeniu zapalenia wątroby, wywołanego zakażeniem wirusem WZW C u pacjentów, użyli oni znanego już leku hamującego włóknienie (Pirfenidon). W tym wypadku jednak, skupili się na molekularnych podstawach jego skuteczności. Jak się okazuje lek wpływa nie tylko na produkcję czynników, które przyczyniają się bezpośrednio do martwicy i niszczenia miąższu tego narządu (jak prozapalna interleukina 6 i TGF-β1), doprowadzając do zmniejszenia ich wydzielania. Dokładna analiza wykazała, że za jego efekty odpowiedzialna jest również interakcja preparatu z receptorem CB2, który ma wspomniane właściwości przeciwzapalne. To otwiera nową możliwość leczenia, bowiem jak się wydaje pobudzenie tego receptora – może dodatkowo zmniejszać nasilenie włóknienia wątroby.

Receptor CB2 wzbudza również zainteresowanie ze względu na fakt, iż nie wpływa na funkcjonowanie mózgu, jak receptor CB1, gdyż pozbawiony jest efektów psychotropowych. Dlatego stał się on atrakcyjnym celem dla leczenia bólu. CB2 bowiem jest ściśle związany z powstawaniem bólu neuropatycznego i przewlekłego. Ten problem dotyczy nie tylko osób cierpiących z powodu nowotworów. Jednym z głównych objawów przewlekłego zapalenia trzustki jest właśnie silny ból. To schorzenie to nie jedynie wynik bogatotłuszczowej diety i spożywania dużych ilości alkoholu. Może być też uwarunkowane genetyczną predyspozycją do przewlekłego zapalenia trzustki(przykładowo mutacją CLDN2), lub stanowić komplikację niektórych schorzeń będących wynikiem mutacji (w tym mukowiscydozy). Leczenie bólu w tej jednostce określane jest jako wyzwanie, dlatego że często nie przynosi dobrych efektów. Dolegliwości uniemożliwiają normalne funkcjonowanie tych chorych. Ponadto zarówno ból, jak i upośledzenie trawienia związane z uszkodzeniem trzustki prowadzi do wyniszczenia organizmu. Badacze z Uniwersytetu w Kentucky (USA) posłużyli się zatem wybiórczo działającym LY3038404 HCl, który bardzo silnie pobudza CB2.  Nie tylko hamował postęp niszczenia tkanek trzustki, zmniejszając odczyn zapalny w miąższu, ale też wybitnie osłabiał ból. Oczywiście eksperyment przeprowadzono na zwierzętach, jednak dalszy rozwój badań pozwoli w przyszłości na testy skuteczności tej substancji na ludziach.

Nie tylko jednak zwiększenie aktywności CB2 ma potencjalne zastosowanie w terapii. Badanie przeprowadzone na myszach przez dr Reinera i wsp. wykazuje, iż może być on związany z rozwojem zaburzeń emocjonalnych, ruchowych i wzrokowych po uszkodzeniu mózgu w wyniku urazu. W warunkach laboratoryjnych, po symulacji uszkodzenia mózgu u myszy, wykorzystano substancję SMM-189, która należy do odwrotnych agonistów CB2 (wiąże się z nim w tym samym miejscu co substancja pobudzająca, ale wywołuje efekt hamujący jego aktywność). Powodowała ona zmianę charakteru komórek mikrogleju, które biorą udział w procesach naprawczych po uszkodzeniu układu nerwowego. Ich typ uległ przekształceniu w komórki o charakterze naprawczym (pro-healing type). Jak twierdzą autorzy eksperymentu, taka modulacja odpowiedzi układu odpornościowego może być nowoczesną metodą, zapobiegającą ujemnym skutkom urazów mózgu.

 

ŹRÓDŁA: