Ostatnio opublikowane wyniki badań in vitro sugerują potencjalne zastosowanie CBD (kannabidiolu) w zakażeniu bakterią Clostridium difficile, która jest czynnikiem etiologicznym rzekomobłoniastego zapalenia jelit. Stosowanie niektórych rodzajów antybiotyków bez dodatkowej osłony, powszechność przyjmowania leków z grupy inhibitorów pompy protonowej (wskazania m.in. choroba wrzodowa) oraz znacznie lepsza diagnostyka sprawiają, że coraz częściej notuje się zwiększoną zapadalność na to schorzenie. Do głównych objawów choroby zalicza się wodnistą biegunkę zawierającą śluz (rzadko ślady krwi) o zwiększonej częstotliwości występowania (w ekstremalnych przypadkach chory oddaje stolec nawet 20 razy dziennie!) z towarzyszącą gorączką, tkliwością i bólami brzucha oraz zmienionym obrazem krwi (podwyższony poziom białych krwinek). Samo zakażenie jest trudne do leczenia; pomimo skuteczności wdrożonych schematów terapii odpowiednimi lekami, zakażenie Clostridium difficile ma charakter nawracający, głównie ze względu na specyficzność tej bakterii.

 

Bakteria Clostridium difficile ma kształt laseczki, wytwarza przetrwalniki (spory), które pozwalają na jej przeżycie w trudnych/niekorzystnych warunkach, ponadto jest określana jest mianem bezwzględnego beztlenowca, czyli środowisko, w którym bytuje musi być absolutnie pozbawione tlenu. Co ciekawe, ta bakteria dość powszechnie występuje w środowisku naturalnym, a w mniejszym stopniu także w organizmie człowieka. Szacuje się, że większość zdrowych dzieci w ciągu pierwszych 6 miesięcy ich życia jest zakażona tą bakterią, choć nie chorują na rzekomobłoniaste zapalenie jelit (są bezobjawowymi nosicielami). Natomiast wśród osób dorosłych nosicielami może być około 1-3% populacji, ale już ponad tygodniowy pobyt w szpitalu zwiększa tę pulę do ponad 20%, a ryzyko zakażenia wzrasta wraz z wydłużeniem czasu hospitalizacji.

Do innych czynników sprzyjających rozwojowi bakterii możemy zaliczyć starszy wiek, ogólnie zły stan zdrowia, niedożywienie lub konieczność dojelitowego podawania pokarmu oraz jak wspomniano we wstępie, stosowanie niektórych leków, w tym antybiotyków (linkozamidów: klindamycyny, cefalosporyn II i III generacji- cefotaksym, ceftriakson, cefuroksym i ceftazydym oraz chemioterapeutyków, w tym fluorochinolonów – ciprofloksacyny, lewofloksacyny i moksyfloksacyny, środków alkalizujących (sole glinu, magnezu) oraz inhibitorów pompy protonowej (omeprazol, esomperazol, pantoprazol).

Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku połknięcia przetrwalników, które w nienaruszonym stanie przechodzą przez żołądek, „kiełkują” w jelicie cienkim, a uwolnione laseczki Clostridium difficile kolonizują jelito grube, gdzie dochodzi do uwalniania toksyn: toksyny A (enterotoksyny) oraz toksyny B (cytotoksyny). To właśnie toksyny są odpowiedzialne za pojawienie się uporczywej biegunki, natomiast w obrębie jelit dochodzi do tworzenia się tzw. błon rzekomych, których wygląd istotnie przypomina błoniaste nacieki, w dodatku pokrywające całą ścianę jelita.

Jak już zostało wspomniane, terapia tego schorzenia jest trudna, ze względu na tendencję do nawracania. Najczęściej stosowanymi w leczeniu rzekomobłoniastego zapalenia jelit są metronidazol, wankomycyna, fidaksomycyna, natomiast w przypadku występowania licznych nawrotów choroby wskazany jest przeszczep kału, immunoterapia oraz dodatkowe podawanie probiotyków.

Ostatnie doniesienia naukowe sugerują, że zarówno naturalne, jak i syntetyczne kannabinoidy mogą okazać się wyjątkowo skutecznymi środkami w leczeniu zaburzeń przewodu pokarmowego. Kannabidiol (CBD) jest jednym z najciekawszych związków, ponieważ wywiera szeroki zakres korzystnych działań farmakologicznych na funkcje przewodu pokarmowego, począwszy od właściwości przeciwutleniających i przeciwzapalnych. Okazuje się, że to jeszcze nie wszystko. We wcześniejszych badaniach in vitro ustalono, że CBD jest w stanie przywrócić właściwą przenikalność jelitową, sztucznie zwiększoną podaniem kwasu etylenodiaminotetraoctowego (EDTA) lub działaniem bodźca prozapalnego. Takie wyniki skłoniły naukowców do dalszych eksperymentów, których celem było potwierdzenie możliwości zastosowania CBD u pacjentów z rzekomobłoniastym zapaleniem jelit. Jako model wybrano linię komórkową Caco-2 , na której badano ochronny wpływ CBD przeciwko apoptozie (programowanej śmierci komórki) indukowanej przez toksyny Clostridium difficile.

Okazało się, że CBD wykazuje działanie ochronne na komórki nabłonka jelit, zapobiegając ich cytotoksycznemu uszkodzeniu, a w ostateczności ubumarciu. Za uzyskanie takiego efektu może być odpowiedzialny mechanizm receptorowy- kannabidiol jest negatywnym, allosterycznym modulatorem receptorów kannbinoidowych CB1, które dość licznie występują w układzie pokarmowym.

Podsumowując, kannabidiol chroni komórki nabłonka jelita grubego przed uszkodzeniem chemicznym lub o charakterze zapalnym oraz przywraca integralności błon śluzowych jelit. Niemniej jednak potrzebne są badania w warunkach in vivo w celu potwierdzenia wyników eksperymentów na liniach komórkowych. Biorąc pod uwagę niską toksyczność CBD, mógłby on  stanowić skuteczne leczenie pomocnicze w rzekomobłoniastym zapaleniu jelit. W celu uzyskania działania miejscowego (jelito grube), dobrym rozwiązaniem mogłoby być podawanie CBD np. w formie czopków doodbytniczych. Czas pokaże, co wyniknie z naszych rozważań.

 

Bibliografia:

Stefano Gigli , Luisa Seguella, Marcella Pesce, Cannabidiol restores intestinal barrier dysfunction and inhibits the apoptotic process induced by Clostridium difficile toxin A in Caco-2 cells, United European Gastroenterology Journal 2017, Vol. 5(8) 1108–1115

IGNAZIO CASTAGLIUOLO, MARTIN F. RIEGLER, LEYLA VALENICK, J. THOMAS LAMONT, AND CHARALABOS POTHOULAKIS, Saccharomyces boulardii Protease Inhibits the Effects of Clostridium difficile Toxins A and B in Human Colonic Mucosa, INFECTION AND IMMUNITY, 0019-9567/99/$04.0010 Jan. 1999, p. 302–307

Vernaz Journal of Antimicrobial Chemotherapy 2009, 63:6, 1272-1275

Owens Clin Infect Dis 2008, 46 suppl  1: S19-31

https://choroby-zakazne.mp.pl/choroby/165127,rzekomobloniaste-zapalenie-jelit

https://www.mp.pl/gastrologia/ekspert/75750,skutki-uboczne-leczenia-inhibitorami-pompy-protonowej