Cieszą oko w naszych ogrodach i parkach, ale w stanie naturalnym występują głównie w kilku chińskich prowincjach m.in. Hubei i Sichuan. Jako drzewa mogą osiągnąć wysokość nawet 15-20 metrów, natomiast ich naturalnym siedliskiem są górzyste tereny (2000-2500 m n.p.m.). Mowa o magnoliach, a dokładnie Magnoliach lekarskich (Magnolia officinalis), które swoją nazwę zawdzięczają francuskiemu botanikowi Pierre Magnolowi, żyjącemu na przełomie XVII i XVIII wieku.

Pomimo tego, że magnolie znane są przede wszystkim jako rośliny ozdobne, to w krajach Dalekiego Wschodu już od tysiącleci ich pąki kwiatowe oraz kora są stosowane jako środek leczniczy. Magnoliowe surowce sprawdzają w łagodzeniu stanów depresyjnych, lęku, bezsenności czy nadmiernej drażliwości. Z kolei na półwyspie koreańskim stosuje się je w przebiegu chorób przewlekłych m.in. astmy oraz cukrzycy. Natomiast w sąsiednich Chinach, płatki magnolii są marynowane i dodawane do posiłków jako przyprawa. W tradycyjnej medycynie tego kraju, zarówno kora, jak i rozwijające się pąki kwiatowe wchodzą w skład wielu mieszanek ziołowych o działaniu przeciwlękowym, przeciwdepresyjnym, do pomocniczego stosowania w przypadku chorób neurodegeneracyjnych ze względu na właściwości neuroprotekcyjne (ochronne na komórki nerwowe). Dużą uwagę zwraca się także na właściwości przeciwbakteryjne, antyoksydacyjne, a także immunomodulujące. Zwłaszcza z tymi ostatnimi wiąże się pewne nadzieje w zakresie wspomagania leczenia nowotworów.

Za wymienione właściwości w głównej mierze są odpowiedzialne związki aktywne zawarte w magnolii, czyli magnolol i honokiol – należące do grupy neolingnanów (podgrupa polifenoli). W lecznictwie powszechnym wykorzystywana jest przede wszystkim kora drzewa, a w niej oprócz neolignanów, znajdują się także bifenole (magnoloside A, 4-o-metylohonokiol), alkaloidy, glikozydy czy olejki eteryczne.

Oddziaływanie magnoliowych neolignanów i bifenoli na układ nerwowy jest możliwe dzięki łatwości z jaką te związki przekraczają barierę krew-mózg. W związku z tym osiągają one nawet 4-krotnie wyższe stężenie w mózgu w porównaniu do osocza krwi.

Magnolol, honokiol oraz 4-o-metylohonokiol oddziałują na układ cholinergiczny na różne sposoby m.in. poprzez stymulowanie uwalniania neuroprzekaźnika- acetylocholiny, ułatwienie połączenia się tego neuroprzekaźnika z odpowiednimi receptorami, a także zwiększenie ilości acetylocholiny poprzez blokowanie enzymu, który ją rozkłada (acetylocholinoesterazy). Te różne mechanizmy działania usprawniają pracę układu cholinergicznego, którego wydolność ulega zmniejszeniu na skutek zmian czy to związanych ze starzeniem się organizmu czy o charakterze chorobowym np. w przebiegu choroby Alzheimera.

Z kolei właściwości przeciwlękowe, uspokajające oraz przeciwdepresyjne magnolii są wynikiem oddziaływania magnololu i honokiolu na układ GABA-ergiczny. Związki te zaliczane są do pozytywnych modulatorów allosterycznych. Ich działanie objawia się w postaci uwrażliwienia receptorów na działanie GABA- kwasu gamma-aminomasłowego, a także zwiększeniu liczby tych receptorów na powierzchni komórek nerwowych.

Polifenole pochodzące z magnolii wpływają także na gospodarkę innych neuroprzekaźników, w tym dopaminy i serotoniny, choć nadal trwają badania nad wyjaśnieniem ich dokładnego mechanizmu działania.

Warto dodać, że magnolol i honokiol są także związkami o charakterze neuroprotekcyjnym, które chronią komórki nerwowe przed działaniem toksyn oraz innych czynników uszkadzających.

Choć na razie prowadzono badania na liniach komórkowych, to wynika z nich, że honokiol może posiadać aktywność przeciwnowotworową. Objawia się ona m.in. poprzez stymulowanie procesu apoptozy, czyli programowanej śmierci komórek nowotworowych oraz w hamowaniu tworzenia się przerzutów w  przypadku raka sutka, raka prostaty, raka płuca, raka pęcherza moczowego i okrężnicy.

Magnoliowe preparaty mogą być także stosowane w przypadku zachorowania na boreliozę. Z badań wynika, że związki aktywne zawarte w magnolii hamują aktywność enzymów- metaloproteinaz, które po części są odpowiedzialne za aktywację krętków boreliozy. Polifenole zmniejszają także stan zapalny, pośrednio poprzez działanie antyoksydacyjne, a także w wyniku hamowania prozapalnych interleukin (IL-6 i IL-8), co zapobiega powstawaniu stanów zapalnych w obrębie układu kostno-stawowego i układu nerwowego.

Typowa dawka preparatów magnoliowych standaryzowanych na zawartość neolignanów (magnololu i honokiolu; 1-10%) to około 100-500 mg dziennie. Warto pamiętać, że polifenole magnolii są łatwo rozpuszczalne w tłuszczach, więc należy przyjmować je podczas lub po posiłku.

Z kory drzewa lub gałązek zbieranych wiosną lub jesienią można przygotować 70% nalewkę na etanolu (1 część surowca na 5 części etanolu), którą przyjmuje się trzy razy dziennie po 5ml.

Warto pamiętać, że stosowanie preparatów magnolii jest jednak ograniczone z uwagi na możliwość wystąpienia interakcji z innymi równocześnie zażywanymi substancjami czy z powodu istnienia przeciwwskazań do ich podawania.

Jednoczesne spożywanie alkoholu lub leków uspokajających, nasennych może potęgować działanie preparatów z magnolii. Należy zachować dużą ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu środków zmniejszających krzepliwość krwi (warfaryna) z uwagi na możliwość wystąpienia niebezpiecznych krwotoków. Magnoliowych preparatów nie powinno się podawać kobietom w ciąży (stymulowanie skurczów mięśni macicy, ryzyko poronienia) czy karmiącym piersią.

 

Bibliografia:

Magnolia officinalis w leczeniu boreliozy z Lyme

Nowak G., Lek pochodzenia naturalnego, wyd. UM Poznań, 2012

Lamer-Zarawska E., Fitoterapia i leki roślinne, wyd. PZWL, 2014

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5365644/

Chen CR, et al Magnolol, a major bioactive constituent of the bark of Magnolia officinalis, exerts antiepileptic effects via the GABA/benzodiazepine receptor complex in mice . Br J Pharmacol. (2011)