Ssacze receptory CB1 są skoncentrowane nie tylko w mózgu, ale występują także w kubkach smakowych i jelitowym układzie nerwowym (w tzw. drugim mózgu). Tetrahydrokannabinol (THC), główny składnik psychoaktywny występujący w  marihuanie, zwiększa apetyt i stymuluje przyjmowanie pokarmu, przede wszystkim poprzez wiązanie się z receptorem CB1. Takie zjawisko określa się mianem marihuanowej gastrofazy. Zapomina się jednak o innej, ważnej roli tych receptorów – mianowicie stymulacjaCB1 wyzwala instynkt ssania u noworodka. Mleko matki jest bogatym źródłem kwasu arachidonowego oraz związków będących naturalnymi endokannabinoidami, czyli anandamidu i 2-arachidonyloglicerolu (2AG). Jak wiadomo, te substancje wiążą się z tymi samymi receptorami komórkowymi – CB1 i CB2 – które pośredniczą w wielu skutkach działania marihuany. Ponadto kwas arachidonowy, obecny w mleku matki, ale także w jajach, mięsie i produktach mlecznych, zwiększa poziom endokannabinoidów, a zarazem jest kluczowym składnikiem dla rozwoju mózgu małego dziecka.

Ciekawostką będzie także fakt, że stymulacja receptora CB1 zwiększa czułość zmysłów: węchu i smaku (zwłaszcza na słodkie i tłuste pokarmy), co zapewne pozwoliło przetrwać naszym przodkom prowadzącym łowiecko-zbieracki tryb życia, ale może stać się przysłowiowym „gwoździem do trumny” dla współczesnych ludzi. Cóż, w pradawnych czasach system endokannabinoidowy ułatwiał przeżycie po nadmiernej aktywności fizycznej, stresie i traumie, przywracając homeostazę, tłumiąc negatywne wspomnienia i redukując lęk na poziomie ośrodkowego układu nerwowego.

Niestety za naszym postępem w rolnictwie i przemyśle, nie nadążył niestety układ endokannabinoidowy-stymulacja receptora CB1 zachęca do konsumpcji cukru i tłuszczu poprzez wzmacnianie reakcji nerwowych na słodkie oraz tłuste aromaty. Ciekawych wyników dostarczają doświadczenia na gryzoniach -wykazano, że przewlekła aktywacja receptora CB1 u myszy powoduje oporność na insulinę związaną z otyłością.

Nieprawidłowa aktywność CB1 wzmacnia także metabolicznie wypaczoną pętlę sprzężenia zwrotnego: u otyłych osób wysoki poziom endokannabinoidów występuje w wątrobie, trzustce, tkance tłuszczowej i mięśniach szkieletowych, a takie rozmieszczenie, w wyniku zmniejszonego wychwytu glukozy, przyczynia się do powstania insulinooporności. Nadmierne spożywanie wysokoenergetycznych, choć smacznych pokarmów, bez aktywności fizycznej, przyczynia się do otyłości, co z kolei prowadzi do zespołu metabolicznego, cukrzycy czy chorób układu sercowo-naczyniowego.

W związku z tak znacznym obciążeniem pojawia się pytanie: czy istnieje ewentualna linia obrony? Okazuje się, że w sukurs receptorom CB1 przychodzą inne elementy układu endokannabinoidowego. W badaniach na zwierzętach okazało się, że aktywacja receptora CB2 powoduje przeciwne działanie w stosunku do CB1. Podczas gdy receptory CB1 zwiększają apetyt i spożycie pokarmu, receptory CB2 mają tendencję do hamowania przyjmowania posiłków. Podkreśla się także przeciwzapalną rolę CB2 w zapobieganiu lub łagodzeniu neuropatii obwodowej związanej z niekontrolowaną lub zaawansowaną cukrzycą.

Informacja warta zapamiętania: substancje pochodzenia roślinnego (terpeny, flawonoidy i inne związki polifenolowe) są zdolne do zwiększania aktywności receptorów CB2. Dobrym przykładem jest beta-kariofilen, aromatyczny terpen obecny w wielu przyprawach (pieprz czarny, goździki, rozmaryn itp.), a także w licznych odmianach konopi. Ten wszechstronny związek roślinny zapewnia znaczne korzyści zdrowotne poprzez bezpośrednią aktywację receptora CB2 i innych szlaków molekularnych. Beta-kariofilen stymuluje produkcję insuliny, a nowe dowody sugerują, że dieta bogata w żywność zawierającą ten związek może zapobiec lub złagodzić niealkoholowe stłuszczenie wątroby, właśnie za pośrednictwem receptorów CB2.

 

Bibliografia:

Gertsch J. Cannabimimetic phytochemicals in the diet – an evolutionary link to food selection and metabolic stress adaptation?. Br J Pharmacol. 2016 Nov 27;PubMed PMID: 27891602.

Gertsch J, Leonti M, Raduner S, Racz I, Chen JZ, et al. Beta-caryophyllene is a dietary cannabinoid. Proc Natl Acad Sci U S A. 2008 Jul 1;105(26):9099-104. PubMed PMID: 18574142; PubMed Central PMCID: PMC2449371.

Gertsch J. Anti-inflammatory cannabinoids in diet: Towards a better understanding of CB(2) receptor action?. Commun Integr Biol. 2008;1(1):26-8. PubMed PMID: 19704783; PubMed Central PMCID: PMC2633791.