Konopie w leczeniu stresu (niepokoju czy lęku) były stosowane od stuleci i to z dużym powodzeniem. Wydaje się, że sukces tkwi w odpowiedniej regulacji naszego układu endokannabinoidowego, wszak wiemy już, że prawidłowe funkcjonowanie tego systemu jest niezwykle ważne dla osłabienia skutków stresu.

Jeszcze 10 lat temu wiedzieliśmy bardzo niewiele o tym, w jaki sposób układ endokannabinoidowy jest zaangażowany w radzenie sobie z stresorami (bodźcami wywołującymi stres), ale dzięki wytrwałej pracy naukowców mamy teraz znacznie lepsze rozeznanie w tym temacie. Istnieją dwa główne endokannabinoidy (z grec. endo-wewnątrz), które są produkowane przez nasz organizm, a każdy z nich odgrywa rolę w tłumieniu stresu, choć na różnych etapach jego powstawania: anandamid (AEA) kontroluje zapoczątkowanie odpowiedzi na stres, natomiast 2-arachidonyloglicerol (2-AG) zawiaduje rozpoczętą już reakcją stresową. 

Aby ułatwić zrozumienie ich działania, odpowiedzmy sobie na pytanie: Co dzieje się, gdy jesteśmy zestresowani? Jak w ogóle powstaje reakcja na działanie stresora ( bodźca stresującego)?

Kluczem do rozwiązania tej zagadki jest nasz mózg, a raczej pewien jego element- ciało migdałowate, które jest regionem zaangażowanym w powstawanie stresu i niepokoju w odpowiedzi na zagrożenie. W przypadku jego wykrycia, ciało migdałowate zaczyna koordynować reakcję stresową organizmu, która rozpoczyna się od wysłania sygnału do podwzgórza, a to z kolei zapoczątkowuje aktywację osi HPA (podwzgórze-przysadka-nadnercza).Oś HPA przypomina reakcję łańcuchową kończącą się uwolnieniem glikokortykosteroidów z gruczołów nadnerczy. Najważniejszym glikokortykosteroidem u ludzi jest kortyzol.

Opracowanie własne na podstawie https://medicalia.ning.com/profiles/blogs/como-tratar-y-curar-el-estr-s-suprarrenal

 

Chronicznie podniesiony kortyzol przyczynia się do wielu niekorzystnych skutków przewlekłego stresu. Na przykład, czy kiedykolwiek zastanawialiście się, dlaczego istnieje większe prawdopodobieństwo zachorowania w sytuacji przedłużającego się stresu? Kortyzol jest silnym supresorem (czynnikiem hamującym) układu odpornościowego, który w takim przypadku nie może efektywnie zwalczać patogenów i choroba gotowa.

 

Anandamid reguluje inicjowanie reakcji na stres

Anandamid w ciele migdałowatym reguluje aktywację osi HPA. W rzeczywistości, wydaje się, że odgrywa rolę „strażnika”, który kontroluje czy sygnał stresu może być przekazany do podwzgórza. Bezpośrednie podawanie leku wzmacniającego działanie anandamidu do ciała migdałowatego hamowało wywołaną stresem aktywację osi HPA. Z drugiej strony, miejscowe podawanie antagonisty receptora CB1 (który blokuje działanie anandamidu) było wystarczające do zwiększenia aktywności tej osi. W ciele migdałowatym występuje zawsze pewna bazowa zawartość anandamidu, której celem może być ograniczenie aktywacji osi podwzgórze-przysadka-nadnercza w przypadku braku zagrożenia. Jednak silny stres powoduje gwałtowne obniżenie poziomu anandamidu w mózgu, szczególnie w ciele migdałowatym. Tak znaczna redukcja tego endokannabinoidu pozwala na pełną aktywację osi HPA i ostatecznie wyrzut kortyzolu-hormonu stresu.

 

2-Arachidonyloglicerol reguluje istniejącą już odpowiedź na stres

2-AG posiada odmienną rolę w ograniczaniu reakcji na stres w stosunku do anandamidu. Okazuje się, że poziom arachidonyloglicerolu wzrasta po ostrym i przewlekłym stresie. Znaczące zmiany w jego stężeniu są widoczne dopiero po 20-60 minut od chwili zapoczątkowania stresu, ponieważ w pierwszej kolejności dochodzi do  podwyższenia poziomu glikokortykosteroidów (kortyzolu). Tak więc wzrost stężenia 2-AG wydaje się być napędzany przez hormon stresu.

Jednym z głównych objawów stresu jest uczucie niepokoju. Przewlekły lęk występuje w naszym społeczeństwie i w przypadku wielu osób może wręcz zakłócać ich codzienne życie. Chociaż w powstanie odczucia lęku/niepokoju zaangażowanych jest wiele mechanizmów, to przewlekła aktywacja osi HPA może przyczynić się do eskalacji negatywnych emocji. Poziom anandamidu może to być istotny dla utrzymania „emocjonalnej homeostazy”, wszak obniżenie poziomu tego endokannabinoidu predysponuje do wystąpienia zwiększonej reakcji na bodźce stresowe w modelu zwierzęcym, a podnoszenie poziomu anandamidu ma działanie „ochronne”.

Mimo, że powyższe wyniki uzyskano w oparciu o model zwierzęcy (gryzonie), to wydaje się, że potwierdzą się one także u ludzi. Wiadomo na przykład, że niższe poziomy krążącego anandamidu korelowały z wystąpieniem większego lęku. Istnieją również dowody genetyczne na związek między anandamidem i lękiem. Badania z ostatnich 10 lat ogólnie popierają hipotezę „klinicznego niedoboru endokanabinoidów”. Niektóre osoby mogą mieć układ endokannabinoidowy, który nie działa optymalnie – może to oznaczać niedobór anandamidu, arachidonyloglicerolu lub ograniczenie ekspresji lub sygnalizacji receptora CB1. Każdy z tych stanów mógłby teoretycznie zwiększać ryzyko patologii związanej ze stresem, chociaż potrzeba więcej dowodów klinicznych, aby to potwierdzić.

 

Bibliografia:

Maria Morena, Sachin Patel , Jaideep S Bains and Matthew N Hill, Neurobiological Interactions Between Stress and the Endocannabinoid System, Neuropsychopharmacology (2016) 41, 80–102

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4119220/pdf/tp201453a.pdf

Mutschler E., Farmakologia i Toksykologia. Podręcznik., wyd. Medpharm 2014

Krechowiecki A., Czerwiński F., Zarys anatomii człowieka, wyd. PZWL, Warszawa 2009