Nowotwory nieodmiennie wzbudzają w nas strach. Nic w tym dziwnego – mimo biegu lat wciąż, tuż po chorobach serca, pochłaniają najwięcej ofiar w skali świata. Jednak o ile ilość zawałów serca spada, to chorób nowotworowych utrzymuje się na podobnym poziomie. Kiedy w gabinecie słyszymy ową fatalną diagnozę, zwykle zastanawiamy się „skąd wzięła się ta straszna choroba?”.

Odkrywca genomu ludzkiego Craig Venter, który jako pierwszy na świecie rozwikłał tajemnicę informacji zawartych w naszych DNA, dość krytycznie wypowiada się o swoim odkryciu. „Geny mają naprawdę niewielki wpływ na to, jak będzie wyglądało nasze życie. Biologia jest o wiele bardziej skomplikowana, i zależy od setek tysięcy niezależnych czynników. (…) W genach nie jest zapisane nasze przeznaczenie”. Ma w tym absolutną rację. Większość przypadków raka wcale nie wiąże się z genami odziedziczonymi ze strony matki czy ojca. Tak naprawdę to zaledwie 5-10% wszystkich z nich. Badania na bliźniakach jednojajowych (mających identyczny zestaw genów) jednoznacznie pokazują, że przykładowo rak piersi rozwinie się u obu z nich tylko u co 5 parze bliźniaków, które odziedziczyły wadliwy gen. Nie jesteśmy więc „skazani” na nowotwór. Co stanowi resztę przyczyn? Wylicza się wiele różnych czynników – dieta, styl życia, nasze nałogi jak alkohol czy papierosy; marginalne znaczenie mają infekcje czy też promieniowanie. To one dopiero powodują powstawanie nabytych mutacji, zwanych somatycznymi. Taka zmieniona komórka wyrywa się spod kontroli wszelkich mechanizmów, i zaczyna się mnożyć i rosnąć, budując własną sieć naczyń krwionośnych które nie mają innej funkcji jak odżywianie guza. Na powstanie tych mutacji musimy sobie „zapracować”. Jednak to powinno nas cieszyć – bo pokazuje, jak wiele zależy od nas. Oczywiście, 90% to nie 100%, i zawsze dojdzie do sytuacji, w której nowotwór rozwinie się u osoby, która prowadziła nienaganny i pozbawiony nałogów tryb życia. Jednak warto wiedzieć, co tak naprawdę nas zabija.

CO POWODUJE RAKA:

1) Palenie papierosów – 30%

Po raz pierwszy o związku palenia z rakiem płuc zaczęto mówić głośno w latach 60′ ubiegłego wieku. Jednak nie tylko dotyczy płuc – jego szkodliwy wpływ wiąże się z podwyższonym ryzykiem przynajmniej 14 innych typów nowotworów – rakiem przełyku, męskich i żeńskich narządów płciowych, krtani, pęcherza moczowego, nerek, trzustki… Również bierne narażenie na dym tytoniowy wyraźnie zwiększa ryzyko raka. Nasze nawyki ulegają poprawie, jednak w krajach rozwijających się liczba palaczy rośnie, co czyni ich pod tym względem prawdziwymi liderami, konsumującymi 71% tytoniu produkowanego na całym świecie. Dym tytoniowy nie tylko zawiera czynniki działające karcynogennie, ale powoduje powstawanie przewlekłego zapalenia niszczącego tkanki, oraz zaburza procesy zachodzące wewnątrz komórek. Jednak, jak się okazuje negatywny wpływ palenia potrafią w pewnym zakresie neutralizować niektóre składniki diety jak kurkuma, które bogate są w antyoksydanty. Aczkolwiek, nigdy nie odwrócą już wywołanych szkód.

2) Alkohol – 3%

O tym, że może sprzyjać powstawaniu raka przełyku, wiadomo już od 1910r. Odtąd opublikowano już wiele badań, wiążących przewlekłą konsumpcję alkoholu również z innymi nowotworami, w tym jamy ustnej, krtani, ale też wątroby, trzustki, okrężnicy i piersi. W ostatnim przypadku 4% nowozdiagnozowanych nowotworów ma związek z nadużywaniem alkoholu. Wedle specjalistów z Mayo Clinic, tylko 5 do 10% raków piersi związanych jest z genami, co czyni alkohol niemal równie ważnym czynnikiem ryzyka.

Wszystkiemu winny jest etanol, który w naszym organizmie metabolizowany jest w toksyczne substancje, przy których wytwarzaniu powstają wolne rodniki. Oba uszkadzają nasze DNA, i powodują powstawanie mutacji. Porzucenie nałogu picia alkoholu i palenia papierosów zapobiega nawet 80% nowotworów górnej części układu pokarmowego i oddechowego. Na całym świecie ilość zgonów związanych z nowotworami wywołanymi przez alkohol pozostaje różna, w zależności od nawyków przyjętych w danym kraju. W USA to ok. 3-6%, ale w Puerto Rico czy Francji – odpowiada już za 20% nowotworów, przede wszystkim u płci męskiej. Za szkodliwe uznaje się spożycie 20-25g czystego etanolu dziennie (pół litra piwa, 50g wódki).

3) Nieprawidłowa dieta – 30%

Nawet za 70% raków jelita grubego odpowiedzialne są właśnie czynniki dietetyczne. Powstawanie toksyn (nitrozamin, nitratów, pestycydów którymi są pryskane warzywa i innych) związane się nie tylko z procesami wędzenia, gotowania. Niebagatelne znaczenie ma nasz jadłospis. Za „najgorsze” dla jelita jest uważane czerwone mięso. Jego wysokie spożycie ma również związek z rakiem prostaty, pęcherza, piersi i innych. Podczas gotowania powstają heterocykliczne aminy, a w trakcie wędzenia – związki węgla, o działaniu promującym powstawanie nowotworów.

Nitraty i inne związki azotu, używane jako konserwanty, są równie niebezpieczne. Ponadto plastikowe opakowania zawierają bifenol. Narażenie na ten związek chemiczny przez dłuższy okres może mieć wpływ na powstawanie raka piersi. Nasycone kwasy tłuszczowe i rafinowany cukier, wszechobecne w słodyczach są również powiązane z powstawaniem nowotworów. Jedno jest pewne – odpowiednia dieta ma niebagatelne znaczenie w zapobieganiu chorobie nowotworowej.

4) Otyłość i mało aktywny styl życia – 5-6%

Utrzymanie odpowiedniej wagi to nie tylko kwestia urody ale też – zdrowia. Na szczęście dla nas  coraz częściej zdajemy sobie z tego sprawę. Jednak w dobie łatwej dostępności do jedzenia, kiedy dodatkowo brakuje nam czasu na przygotowanie wartościowych posiłków, często sięgamy – z wygody – po to, co szybkie w przygotowaniu i zazwyczaj – tuczące. W USA 20% zgonów kobiet oraz 14% u mężczyzn spowodowanych jest zdrowotnymi konsekwencjami otyłości. A Polacy? MEdia alarmują – tyją szybciej niż Amerykanie.

5) Zanieczyszczenie środowiska i narażenie zawodowe  – 5%

Nie tylko zalicza się tu skład powietrza za naszym oknem, ale też zanieczyszczenie wewnątrz naszych mieszkań (dymem tytoniowym, formaldehydem z wykładzin, dywanów i mebli), zanieczyszczenia w jedzeniu. Udowodniono ich związek nie tylko z rakiem płuc, ale i białaczką dziecięcą, chłoniakami, nowotworami mózgu, oraz rakiem jąder. Również chlorowanie wody pitnej i zawarte w niej nitraty zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów, w tym raka pęcherza, okrężnicy czy białaczek. Możemy na to wpływać, produkując… mniej zanieczyszczeń. Zastąpienie samochodu chodzeniem do pracy czy dojeżdżanie na rowerze ma dodatkowy atut – dzięki temu więcej się ruszamy, a aktywność fizyczna zmniejsza ryzyko raka.

6) Infekcje – 5%

W krajach zachodnich związane są głównie z zakażeniem wirusami HPV (rak szyjki macicy) oraz HBV (rak wątroby). Wiele innych wirusów również ma jasny związek z rozwojem nowotworów, w tym chłoniaka Burkitta, chłoniaka Hodgkina, mięsaka Kaposiego i innymi. Do kręgu groźnych dla nas czynników infekcyjnych zalicza się też Helicobacter pylori (chłoniak żołądka), oraz pasożyty jak Schistosoma heamatobium (rak pęcherza moczowego).

7) Promieniowanie – 2- 10%

Zabójcze dla nas jest nie tylko promieniowanie jonizujące, czy pola elektromagnetyczne, ale również ultrafioletowe (UV). Po katastrofie w Czarnobylu odnotowano wzrost zachorowań na nowotwory w krajach, do których zawędrowały radioaktywne zanieczyszczenia – nawet tak odległych od miejsca katastrofy jak Szwecja. Dotyczy to raka płuc, tarczycy, skóry, piersi oraz mięsaków. Promieniowanie słoneczne (UV) zwiększa ryzyko raków skóry – w tym czerniaka. Również promieniowanie elektromagnetyczne może powodować uszkodzenie DNA, i jest wiązane z dziecięcą białaczką i guzami mózgu. Rola telefonów komórkowych budzi wiele kontrowersji, ale pewne źródła wskazują, że używanie ich przez długi czas na przestrzeni 10 lat może zwiększać częstość występowania nowotworów mózgu.

Rak to choroba, której jednak można jej zapobiegać. Wymaga to jednak wprowadzenia poważnych zmian w naszym stylu życia. Jednak to samo, co zapobiega nowotworom, pomaga uchronić się również przed wszelkimi chorobami cywilizacyjnymi – cukrzycą, nadciśnieniem, chorobami serca. Tak naprawdę w kwestii nowotworów najwięcej zależy od nas.

ŹRÓDŁA:

Copyright

Wszelkie materiały  zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.