Kannabinoidy, takie jak tetrahydrokannabinol (THC), kannabidiol (CBD) czy kannabigerol (CBG) mogą być z powodzeniem wykorzystywane w terapii czy we wspomaganiu leczenia wielu schorzeń.

Naturalnymi związkami są również zainteresowani chemicy- znając budowę i właściwości kannabinoidów można tak przekształcać ich cząsteczkę, aby na bazie naturalnych związków powstawały ich pochodne. Takie pochodne są uzyskiwane w ramach zaplanowanego procesu chemicznego- półsyntezy (z użyciem odpowiednich odczynników oraz w określonych warunkach- ciśnienia, temperatury). Jaki jest cel tworzenia takich półsyntetycznych pochodnych? Najczęściej cechują się one lepszymi właściwościami fizykochemicznymi np. rozpuszczalnością, trwałością czy biologicznymi np. lepszą przyswajalnością od swoich naturalnych poprzedników. Mówiąc wprost- kannabinoidy mogą być więc prekursorami w tworzeniu nowych związków, które będą użyteczne w terapii chorób trapiących człowieka.

Przykładem takiego związku jest pochodna kannabidiolu o nazwie EHP-101, z którą badacze wiążą bardzo duże nadzieje. Zastosowanie tego związku może okazać się przełomem w walce z ciężką i na razie nieuleczalną chorobą- twardziną (scleroderma). Schorzenie to charakteryzuje się postępującym włóknieniem skóry, a także narządów wewnętrznych, co w ostateczności prowadzi do ich skrajnej niewydolności. W przebiegu choroby stwierdza się również dysfunkcję naczyń krwionośnych oraz nieprawidłowe funkcjonowanie układu immunologicznego.

Dotychczas nie udało się ustalić przyczyn występowania choroby, choć postuluje się, że może mieć ona podłoże autoimmunologiczne, genetyczne lub hormonalne, ponieważ na twardzinę 3-4-krotnie częściej chorują kobiety. Uwagę zwraca się również na potencjalnie szkodliwy wpływ czynników środowiskowych, szczególnie środków chemicznych np. benzenu, toluenu, silikonu.

Szczyt zachorowań na twardzinę przypada na wiek średni (30-50 lat). Choroba ma charakter przewlekły, występuje pod kilkoma postaciami (ograniczonej, uogólnionej, zespołu nakładania), które mają wpływ na przebieg i rokowania dla chorego.

Elementem łączącym te różne postaci są zmiany skórne, które początkowo przyjmują formę obrzęku palców rąk i stóp, a następnie dochodzi do stopniowego stwardnienia skóry oraz mogą pojawić się przebarwienia skórne, trudno gojące się owrzodzenia i blizny. W późniejszym okresie choroby dochodzi do rozwoju zmian narządowych pod postacią włóknienia, które najczęściej obejmuje przewód pokarmowy (jama ustna, przełyk, żołądek, jelita); a w następnej kolejności płuca, nieco rzadziej serce i nerki. Konsekwencją zmian chorobowych jest stopniowa niewydolność ważnych życiowo narządów wewnętrznych i śmierć chorego.

Jak wspomniano wcześniej, aktualnie nie ma leków działających przyczynowo (bo dotychczas nie ustalono uchwytnych przyczyn choroby) ani hamujących przebieg choroby. Głównym celem terapii twardziny jest więc łagodzenie objawów tego schorzenia, a także próba ograniczenia uszkodzeń narządów wewnętrznych. Leczenie musi być więc zindywidualizowane i dobrane pod kątem objawów występujących u konkretnego pacjenta. Przykładowo, farmakoterapia bólu towarzyszącego chorobie obejmuje stosowanie paracetamolu i niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), z kolei w celu redukcji zmian skórnych stosuje się leki immunosupresyjne (osłabiające nadmierną aktywność układu odpornościowego). W ramach poprawy sprawności ruchowej, zalecane jest skorzystanie z pomocy fizjoterapeuty, natomiast chorzy cierpiący z powodu zmian ze strony przewodu pokarmowego powinni zastosować dietę półpłynną.

Nie zmienia to faktu, że obecnie leczenie ma charakter objawowy, a nie przyczynowy. Czy zastosowanie EHP-101 może stać się przełomem w terapii twardziny? Sprawdzą to badania kliniczne, niemniej jednak ciekawostką jest to, że nie tylko wymieniona pochodna kannabidiolu jest sprawdzana pod kątem zastosowania w ciężkich chorobach tkanki łącznej (skóry, przydatków, podściółki narządów wewnętrznych). W ostatnim czasie opublikowano bowiem wyniki badań klinicznych prowadzonych z udziałem pacjentów przyjmujących substancję o nazwie Lenabasum. Związek ten łączy się z receptorami kannabinoidowymi typu 2 (CB2) obecnymi na komórkach odpornościowych, fibroblastach (komórki tkanki łącznej), komórkach mięśniowych i komórkach śródbłonka naczyń krwionośnych. Z dotychczas prowadzonych badań wiadomo, że zastosowanie lenabasum hamuje nadmierną aktywność układu odpornościowego (w przebiegu schorzeń autoimmunologicznych), łagodzi stany zapalne oraz ogranicza produkcję czynników wzrostu, które prowadziły do włóknienia tkanki łącznej (bliznowacenia). Teraz okazuje się, że ten związek może łagodzić stany zapalne skóry i płuc oraz ograniczyć włóknienie narządów wewnętrznych, szczególnie w twardzinie układowej. Prowadzone i / lub planowane są dodatkowe badania kliniczne w celu potwierdzenia tych wyników.

 

Bibliografia:

 

https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/161333,twardzina-ukladowa

 

Cannabinoid-derived EHP-101 Eased Fibrosis in Systemic Sclerosis Mouse Model, Emerald Reports

 

https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT03398837

 

https://globenewswire.com/news-release/2018/10/18/1623739/0/en/Corbus-Pharmaceuticals-Presents-Data-on-Impact-of-Lenabasum-on-Inflammation-of-Airway-Macrophages-from-Cystic-Fibrosis-Lungs-at-the-2018-North-American-Cystic-Fibrosis-Conference.html