Jednym z działań niepożądanych tetrahydrokannabinolu jest upośledzenie pamięci, przede wszystkim krótkoterminowej. Postuluje się, że jednym z mechanizmów odpowiedzialnych za ten niekorzystny proces jest zmniejszenie uwalniania przez THC neuroprzekaźnika- acetylocholiny. Czym jest ten związek? I czy można w jakiś sposób uchronić się przed skutkami ubocznymi tetahydrokannabinolu?

Upośledzenie pamięci krótkoterminowej jest to jednym z najbardziej znaczących działań niepożądanych towarzyszących stosowaniu konopi. Ten rodzaj pamięci zawiaduje zdolnością do zapamiętywania informacji, choć jak sama nazwa wskazuje- na krótką chwilę. Może być to numer telefonu znajomego, jego adres zamieszkania czy data urodzenia. Jednym słowem pamięć krótkoterminowa odpowiada za zapamiętywanie nowych informacji. W wyniku kilkukrotnego powtarzania, dochodzi do ich utrwalenia i zapisania w pamięci długoterminowej. Działaniem ubocznym THC jest upośledzenie przede wszystkim pamięci krótkoterminowej, choć w pośredni sposób dochodzi także do zmniejszenia wydolności zapisywania informacji w pamięci długoterminowej. To niekorzystne następstwo stosowania konopi może dać się we znaki zwłaszcza pacjentom, którzy będą musieli przyjmować preparaty medycznej marihuany w dłuższej perspektywie czasu. Czy da się w jakiś sposób uniknąć tych efektów ubocznych?

Dużą nadzieję upatruje się w entourage effect, inaczej efekcie współpracy. Tym wyrażeniem określa się wzajemne, synergistyczne oddziaływanie pomiędzy kannabinoidami a związkami niekannabinoidowymi np. terpenami, również zawartymi w roślinie konopi. To wspólne oddziaływanie ma na celu wzmocnienie efektów prozdrowotnych tych pierwszych. W ramach definicji entourage effect zawiera się także modyfikowanie działania THC przez inne składniki konopi indyjskich. Jednym z możliwych rezultatów działania terpenów jest zmniejszenie niekorzystnego wpływu THC na pamięć. W literaturze często wspomina się o alfa-pinenie. Związek ten posiada zdolność hamowania enzymu zwanego acetylocholinoesterazą. W artykule dr Russo na temat  entourage effect czytamy:

„Być może najbardziej przekonująca jest jednak aktywność [α-pinenu] jako inhibitora acetylocholinoesterazy (…). Związek ten może przeciwdziałać krótkotrwałemu upośledzeniu pamięci wywołanemu intoksykacją THC”.  

Czym właściwie jest acetylocholina? Jest to neuroprzekaźnik uwalniany w mózgu przez neurony (komórki nerwowe) cholinergiczne, który reguluje czujność, uwagę, uczenie się i pamięć. Acetylocholina łączy się z dwoma typami receptorów: nikotynowymi i muskarynowymi. Warto wspomnieć, że oba rodzaje tych receptorów są zaangażowane w pamięć i zapamiętywanie. Acetylocholina działa krótko, ponieważ podlega szybkiego rozpadowi pod wpływem enzymu zwanego acetylocholinoesterazą (AChE). Enzym ten występuje przede wszystkim w mózgu. Inhibitory (blokery) enzymy AChE zwiększają więc poziom acetylocholiny w mózgu, blokując jego rozkład.

Jak było już wspomniane, acetylocholina odgrywa ważną rolę w tworzeniu pamięci i zapamiętywaniu. Potwierdzają to wyniki badań przedklinicznych, w których selektywne niszczenie neuronów cholinergicznych u zwierząt upośledzało ich pamięć. Z kolei u ludzi, deficyty pamięci we wczesnym stadium choroby Alzheimera korelują ze stopniem uszkodzenia neuronów cholinergicznych i spadkiem acetylocholiny w mózgu. W związku z tym leki będące inhibitorami AChE m.in. takryna, donepezil, rywastygmina czy galantamina, są stosowane w celu poprawy zdolności poznawczych u pacjentów w różnych stanach otępiennych. Ciekawostką jest, że skopolamina, związek pozyskiwany m.in. z Bielunia dziędzierzawy (łac. Datura stramonium), który blokuje receptory muskarynowe, był stosowany jako ‘serum prawdy’ przez służby specjalne z uwagi na to, że jego podanie powoduje całkowitą amnezję.

Istnieją różne ścieżki cholinergiczne w mózgu. Tym określeniem nazywa się połączenia neuronów (komórek nerwowych) uwalniających acetylocholinę. Szlak biegnący do pewnej struktury mózgu- hipokampu, jest jednym z cholinergicznych szlaków zaangażowanych w uczenie się i pamięć. Acetylocholina uwalniana z neuronów cholinergicznych reguluje funkcje pamięciowe hipokampu. Hipokamp ma za zadanie kodować nowe wspomnienia (pamięć krótkoterminowa), jak i odzyskiwać starsze informacje (pamięć długoterminowa). W związku z tym, obniżenie poziomu acetylocholiny w hipokampie wiąże się z pogorszeniem pamięci. Wiemy, że THC pogarsza zależną od hipokampa pamięć krótkoterminową, a pośrednio także długoterminową. Aby odwrócić tą niekorzystną zależność należałoby zwiększyć poziom acetylocholiny np. poprzez zablokowanie enzymu, który ją rozkłada, czyli acetylocholinoesterazy. Jak to zrobić? Nie zapominajmy o entourage effect. Według artykułu autorstwa dr Russo, kilka terpenów znajdujących się w konopiach posiada zdolność do hamowania AChE. Należą do nich 1,8-cineol, eukaliptol, α-pinen czy limonen. Działanie niektórych z nich badano w doświadczeniach z udziałem ochotników. I tak np. w badaniu z 2011 r.  sprawdzano wpływ olejku eterycznego pozyskiwanego z szałwii hiszpańskiej (który zawiera α-pinen i 1,8-cyneol) na pamięć zdrowych ochotników i zaobserwowano pewną poprawę w jej funkcjonowaniu po inhalacji tym olejkiem.Badanie z 2012 roku dotyczące efektu działania olejku rozmarynowego wykazało, że poprawa pamięci była istotnie skorelowana ze stężeniem 1,8-cineolu w osoczu krwi badanych.

Rezultaty powyższych doświadczeń dostarczają pewnych ogólnych dowodów na to, że terpeny mogą poprawiać działanie pamięci. Niestety dotychczas nie opublikowano badań dotyczących wpływu terpenów na zdolność zapamiętywania u osób, które przyjmowały THC. Nadal nie wiemy więc, w jaki sposób związki te ograniczają upośledzenie pamięci spowodowane stosowaniem konopi indyjskich.

Podsumowując, nie ma jeszcze wystarczających dowodów, aby stwierdzić, czy terpeny obecne w konopiach indyjskich mogą poprawić zaburzenia pamięci związane z przyjmowaniem THC, ale jest to z pewnością możliwe.

 

Bibliografia:

http://www.beyondthc.com/wp-content/uploads/2012/08/EntourageEffect.pdf

Pope HG JrGruber AJHudson JIHuestis MAYurgelun-Todd D. Neuropsychological performance in long-term cannabis users. Arch Gen Psychiatry. 2001 Oct;58(10):909-15.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20937617

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3736918/

Korbut R., Farmakologia, wyd. PZWL, Warszawa 2013