Co mają ze sobą wspólnego ostropest plamisty i konopie? Oprócz tego, że obie rośliny mają bogatą historię leczniczego wykorzystania, to wykazują także znaczące korzyści terapeutyczne, w których pośredniczy układ endokannabinoidowy.

Ostropest plamisty (łac. Silybium marianum) jest byliną pochodzącą  z regionu basenu Morza Śródziemnomorskiego, a obecnie występuje powszechnie jako oset- pospolity chwast. W ziołolecznictwie wykorzystuje się pozbawiony puchu owoc. Surowiec jest znanym środkiem tonizującym na wątrobę i pęcherzyk żółciowy, o udowodnionym działaniu żółciotwórczym, spazmolitycznym, zwiększającym wydzielanie soku żołądkowego, poprawiającym trawienie i wzmagającym łaknienie.  Ale na tym właściwości lecznicze ostropestu się nie kończą. Już Dioskorides, starożytny grecki botanik i lekarz, w dziele zatytułowanym Materia Medica opisał ostropest jako antidotum na ugryzienie węży. Dawniej oset był też podawany młodym matkom w celu zwiększenia u nich laktacji, zresztą angielska nazwa rośliny- Milk Thistle, czyli mleczny oset, odnosi się do białego soku wypływającego z rośliny po jej uszkodzeniu.

Głównym składnikiem aktywnym występującym w owocach ostropestu jest kompleks flawolignanów określanych jako sylimaryna (złożony z sylibiny, sylibininy, sylichrystyny, sylidioniny),  a oprócz niej znajduje się także dużo białka (ok. 30%), tłuszczów w postaci oleju (20-30%), steroli roślinnych (stigmasterol, kampesterol), tokoferoli (witamina E).  Silny przeciwutleniacz, jakim jest sylimaryna, występuje również w karczochach i kolendrze, ale ekstrakt z ostropestu plamistego jest najbogatszym znanym źródłem tego związku.

Co ciekawe, zawarta w kompleksie sylibinina hamuje wzrost wielu typów komórek rakowych (linie komórkowe raka wątroby, okrężnicy i prostaty) w badaniach przedklinicznych. Badania na zwierzętach wykazały z kolei, że sylimaryna wywiera działanie przeciwnowotworowe i przeciwzapalne na skórę, a miejscowe stosowanie tego związku może przynieść ulgę w przypadku przewlekłych zaburzeń skórnych, takich jak łuszczyca.

Liczne badania kliniczne wykazały hepatoprotekcyjne (ochronne na komórki wątroby) właściwości ostropestu i jego pozytywne działanie u pacjentów z chorobami tego narządu. Naukowcy wciąż odkrywają molekularne mechanizmy, dzięki którym ostropest jest w stanie poprawić pracę wątroby. W głównej mierze postuluje się wpływ na wzrost syntezy białek, co sprzyja regeneracji hepatocytów. Sylimaryna stymuluje także syntezę soli żółciowych chroniących wątrobę oraz ogranicza przepuszczalność błony komórkowej hepatocytów, aby zapobiec wnikaniu toksyn i uszkodzeniu komórek wątroby. Sylimaryna zwiększa również produkcję glutationu, przeciwutleniacza, który ma kluczowe znaczenie w detoksykacji organizmu.

Z owoców ostropestu otrzymuje się wyciąg, który wchodzi w skład preparatów stosowanych w profilaktyce i leczeniu uszkodzeń wątroby spowodowanych różnymi czynnikami toksycznymi (w takich przypadkach najlepiej sprawdza się podawanie dożylnie) m.in. niektórymi lekami (paracetamol, antybiotyki, cytostatyki), etanolem, toksynami muchomora sromotnikowego (faloidyna, amanityna), czterochlorkiem węgla (CCl4 ). Doustnie preparaty z ostropestu można podawać w zaburzeniach łaknienia, w profilaktyce marskości wątroby, stanach przewlekłego zapalenia wywołanego infekcją wirusową (zapalenie wątroby typu B i C). Łączna dzienna dawka sylimaryny wynosi 200-400 mg, którą należy stosować w 2-3 porcjach.

Na koniec „wisienka na torcie”- w 2015 r. zespół egipskich naukowców odkrył nowy mechanizm działania sylimaryny u szczurów ze zwłóknieniem wątroby. Naukowcy doszli do wniosku, że sylimaryna posiada właściwości zapobiegające zwłóknieniu poprzez modulowanie aktywności receptora kannabinoidowego w wątrobie. Oba typy receptorów kannabinoidowych, CB1 i CB2 ulegają ekspresji w wątrobie, ale efekt ich pobudzenia jest przeciwny. Aktywacja CB1 ma działanie sprzyjające procesowi włóknienia wątroby; z kolei stymulacja receptora CB2 hamuje ten niekorzystny proces. Sama sylimaryna blokuje receptory CB1 , z kolei aktywuje CB2, stąd mamy idealne połączenie w terapii zwłóknienia wątroby. Te efekty mogą być częściowo odpowiedzialne za silne działanie hepatoochronne sylimaryny.

Co ciekawe, związek zawarty w roślinie konopi, tetrahydrokannabiwarin (THCV), oddziałuje w podobny sposób na receptory kannabinoidowe, blokując CB1 przy jednoczesnej stymulacji receptorów CB2. Konopie indyjskie są bogatym źródłem THCV, dlatego ich stosowanie może przynieść korzyści zdrowotne osobom chorującym na wątrobę.

 

Bibliografia:

Lamer-Zarawska E. i wsp., Fitoterapia i leki roślinne, wyd. PZWL, Warszawa 2012

Crocenzi FA, Roma MG. Silymarin as a new hepatoprotective agent in experimental cholestasis: new possibilities for an ancient medication. Curr Med Chem. 2006;13(9):1055-74. PubMed PMID: 16611084.

Kang JS, Yoon WK, Han MH, Lee H, Lee CW, et al. Inhibition of atopic dermatitis by topical application of silymarin inNC/Nga mice. Int Immunopharmacol. 2008 Oct;8(10):1475-80. PubMed PMID: 18593606.

Raina K, Kumar S, Dhar D, Agarwal R. Silibinin and colorectal cancer chemoprevention: a comprehensive review on mechanisms and efficacy. J Biomed Res. 2016 Nov;30(6):452-465. PubMed PMID: 27476880; PubMed Central PMCID:PMC5138577.

Singh RP, Agarwal R. Prostate cancer chemoprevention by silibinin: bench to bedside. Mol Carcinog. 2006 Jun;45(6):436-42. PubMed PMID: 16637061.

Yurtcu E, Darcansoy Iseri O, Iffet Sahin F. Effects of silymarin and silymarin-doxorubicin applications on telomerase activity of human hepatocellular carcinoma cell line HepG2. J BUON. 2015 Mar-Apr;20(2):555-61. PubMed PMID: 26011349.