Stwardnienie rozsiane (SM) jest przewlekłą i postępującą chorobą zapalną ośrodkowego układu nerwowego (OUN), a jej istotą jest występowanie rozsianych uszkodzeń w obrębie mózgu oraz rdzenia kręgowego. W przebiegu choroby dochodzi do syntezy przeciwciał skierowanych przeciwko białkom osłonek mielinowych będących elementami włókien nerwowych, a także do wzmożonej syntezy cytokin prozapalnych, w tym interferonu gamma czy TNF-alfa. Prowadzi to do uszkodzenia błon komórkowych w obrębie osłonek mielinowych i końcowego ich zaniku.

Do dnia dzisiejszego nie udało się ustalić uchwytnej przyczyny choroby, choć jej występowanie może być wynikiem wspólnego oddziaływania wielu czynników ryzyka o charakterze genetycznym i środowiskowym.

Od połowy poprzedniego wieku wiele badań próbowało powiązać ryzyko występowania SM z nawykami żywieniowymi. Dowody wskazują na to, że wzrost spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych wiąże się ze zwiększonym ryzykiem występowania stwardnienia rozsianego u osób predysponowanych, a u pacjentów już chorujących na SM, ich podaż w diecie pogarsza przebieg choroby szacowanej według skali (EDSS- expanded disability status scale).

Istnieją dowody na to, że omega-3-wielonienasycone kwasy tłuszczowe (ω3-PUFA) mogą hamować produkcję IFN-gamma u pacjentów cierpiących na stwardnienie rozsiane, z kolei olej z nasion konopi oraz olej wiesiołkowy zawierają kwasy omega-3. Według Yong i wsp. połączenie tych olejów w codziennej suplementacji mogłoby mieć potencjalny wpływ na zmniejszenie poziomu cytokin prozapalnych.

Obecność kwasu gamma-linolenowego (GLA) w oleju z wiesiołka może łagodzić różne chroniczne stany chorobowe, co jest wykorzystywane we wspomaganiu terapii stwardnienia rozsianego w niektórych krajach.

Warto nadmienić, że w oleju z nasion konopi siewnych stwierdza się ponad 80% zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, a stosunek kwasów omega ω6 / ω3 wynosi  2- 3: 1, który jest uważany za optymalny dla zdrowia ludzkiego.

Olej z nasion konopi zawiera także od 80 do 110 mg / 100 g tokoferoli (α-, β-, δ-, γ-tokoferolu) z γ-tokoferolem jako głównym związkiem (85%). Tokoferole, jako silne przeciwutleniacze, chronią wielonienasycone kwasy tłuszczowe przed peroksydacją (utlenianiem). Dodatkowo olej z nasion konopi zawiera fitosterole i terpeny, które nie tylko wykazują silne właściwości antyoksydacyjne do wychwytywania wolnych rodników, ale mogą również oddziaływać na specyficzne szlaki sygnałowe służące regulacji reakcji zapalnych.

 

Niedobór nienasyconych kwasów tłuszczowych może mieć wpływ na płynność błony komórkowej, m.in. tej otaczającej błony komórkowe neuronów, czyli komórek nerwowych.

Ogólnie rzecz ujmując, płynność błony komórkowej zależy od jej składników. Na przykład zwiększenie zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych lub obniżenie poziomu cholesterolu błonowego zwiększy jej płynność. Z kolei utrzymanie odpowiedniego poziomu płynności błony jest konieczne do optymalnego funkcjonowania komórki.

Zatem niedobór dietetycznych PUFA (wielonienasycone kwasy tłuszczowe) może być czynnikiem ryzyka w stwardnieniu rozsianym. Rzeczywiście, późniejsze badania wykazały obniżone poziomy kwasów, zarówno omega ω3 i ω6, w błonie komórkowej krwinek czerwonych, osoczu i tkance tłuszczowej pacjentów z rozpoznaniem stwardnienia rozsianego.

Aby sprawdzić rzeczywisty wpływ wielonienasyconych kwasów tłuszczowych u chorych na stwardnienie rozsiane, przeprowadzono eksperyment mający na celu ustalenie zmian składu kwasów tłuszczowych w błonach krwinek czerwonych u pacjentów z SM, ponadto zbadano ewentualne zmiany progresji choroby według skali EDSS oraz poziom cytokin prozapalnych i przeciwzapalnych na początku badania i po 6-miesięcznej terapii olejami. W tym celu 100 osób chorujących na stwardnienie rozsiane podzielono na 3 grupy:

 

Grupa A: pacjenci przyjmowali 18-21 g / dziennie (6-7 g, trzy razy dziennie) oleju z nasion konopi i oleju wiesiołkowego (w stosunku 9:1) oraz stosowali odpowiednią dietę,

 

Grupa B: uczestnikom badania podawano 18-21 g / dzień (6-7 g, trzy razy dziennie) oliwy z oliwek,

 

Grupa C: pacjenci przyjmowali 18-21 g / dzień (6-7 g, trzy razy dziennie) oleju z nasion konopi i oleju wiesiołkowego (w stosunku 9:1).

 

Wyniki badań wykazały, że u pacjentów z grup A i C doszło do zwiększenia zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych w błonach komórkowych krwinek czerwonych, z kolei u chorych z grupy B stwierdzono spadek nienasyconych kwasów tłuszczowych i jednoczesny wzrost poziomu nasyconych kwasów w błonach komórkowych erytrocytów.

Co więcej, u pacjentów z grup A i C doszło do znacznej poprawy wyników w skali EDSS , natomiast u chorych w grupie B zaobserwowano odwrotny trend.  Z badań wynika również, że w grupie A i C obserwowano tendencję do zmniejszenia poziomu cytokiny prozapalnej IFN-γ, natomiast stężenie przeciwzapalnej IL-4 znacząco wzrosło po upływie 6 miesięcy. Ponownie w grupie B zanotowano przeciwstawne wyniki.  

Wyniki przedstawionego badania wykazały więc, że podaż nienasyconych kwasów tłuszczowych w odpowiednim stosunku może mieć wpływ na przebieg choroby u pacjenta cierpiącego z powodu stwardnienia rozsianego. Wzbogacenie diety w olej z konopi i olej wiesiołkowy nie tylko pozwala na zwiększenie poziomu nienasyconych kwasów tłuszczowych, ale także moduluje stężenie cytokin prozapalnych, które są jednym z czynników mających wpływ na zaostrzenie choroby.

 

Bibliografia:

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3847395/

https://neurologia.mp.pl/choroby/151119,stwardnienie-rozsiane

https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/170574,stwardnienie-rozsiane