Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS-premenstrual syndrome) jest jednym z częściej występujących zaburzeń u kobiet w wieku rozrodczym, a jego objawy pojawiają się w fazie lutealnej cyklu miesiączkowego (tydzień przed krwawieniem miesiączkowym) i ustępują wraz z pojawieniem się menstruacji. U zdecydowanej większości Pań występują łagodne lub umiarkowane objawy związane z PMS, ale w przypadku 5% kobiet, zespół napięcia przedmiesiączkowego ma ciężki przebieg, co w istotny sposób zakłóca normalne funkcjonowanie. W dodatku stopień nasilenia objawów oraz częstotliwość ich występowania mogą się zmieniać wraz z upływem czasu, choć u niektórych kobiet występują one w każdym cyklu menstruacyjnym aż do momentu wejścia w okres menopauzalny.

Rozpoznanie kliniczne PMS odbywa się w podstawie wywiadu lekarskiego, a pacjentka zgłasza występowanie objawów somatycznych oraz psychiczno-behawioralnych jedynie w okresie poprzedzającym menstruację. Do takich objawów należą m.in. wzdęcia brzucha, tkliwość piersi, zmęczenie, ból głowy i brzucha, zatrzymywanie wody w organizmie, co powoduje niepożądany przyrost masy ciała czy ujawnia się występowaniem obrzęków kończyn. Uciążliwe są również objawy natury psychicznej- obserwuje się duże wahania nastroju, zwiększoną drażliwość, gniew, spadek zdolności do koncentracji, zmiany apetytu (nadmierne objadanie się) czy zaburzenia snu (bezsenność, nadmierną senność).

Pomimo dużej częstości występowania zespołu napięcia przedmiesiączkowego, jego przyczyny nie są do końca znane. Za główny powód uznawane są zmiany hormonalne w trakcie trwania cyklu miesiączkowego, tj. spadek poziomu estrogenów po jajeczkowaniu i wzrost poziomu progesteronu w drugiej fazie cyklu. Wydaje się, że kobiety cierpiące z powodu PMS mogą być bardziej wrażliwe na cyklicznie zmieniające się poziomy hormonów płciowych, stąd występuje u nich więcej objawów wynikających z wahań ich poziomu. Wyniki badań przeprowadzonych wśród bliźniaczek sugerują, że występowanie PMS może mieć podłoże genetyczne.

Ponieważ etiologia PMS nie jest znana, celem leczenia zespołu napięcia przedmiesiączkowego jest złagodzenie towarzyszących mu objawów. W pierwszej kolejności zalecana jest zmiana stylu życia, zwiększenie aktywności fizycznej oraz przestrzeganie diety, która powinna być lekkostrawna, z dużą ilością warzyw, owoców i olejów roślinnych. W przypadku tych ostatnich zalecane są głównie oleje zawierające w swoim składzie wielonienasycone kwasy tłuszczowe, a zwłaszcza kwas linolowy, gamma-linolenowy (Omega- 6) oraz kwas α-linolenowy (Omega- 3). W badaniu klinicznym z udziałem 120 kobiet cierpiących na PMS po 6 miesiącach regularnego przyjmowania preparatu bogatego w wymienione kwasy tłuszczowe doszło do zmniejszenia niekorzystnych objawów związanych z występowaniem tego schorzenia. Warto nadmienić, że dobrym źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są zarówno nasiona konopi siewnych, jaki i olej spożywczy z nich pozyskiwany. W konopnych produktach spożywczych stosunek kwasów omega ω6 / ω3 wynosi  2- 3: 1 i jest uważany za optymalny dla zdrowia ludzkiego.

W okresie poprzedzającym wystąpienie miesiączki należy uzupełniać niedobory witamin i minerałów ze szczególnym uwzględnieniem magnezu oraz witaminy B6. Okazuje się, że magnez odpowiada za prawidłową aktywność i wydzielanie hormonów płciowych, a jego niedobory mogą przyczyniać się do zachwiania tej równowagi. Dodatkowo ten składnik mineralny odpowiada za utrzymanie właściwego funkcjonowania układu nerwowego, działając uspokajająco i rozluźniająco. Magnez nie może obejść się bez witaminy B6, która zwiększa jego wchłanianie, a dodatkowo sama posiada właściwości łagodzące objawy PMS. Wyniki badań klinicznych sugerują, że podawanie tej witaminy w średnich dawkach (tj. 50-100 mg na dobę) łagodzi objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego, zwłaszcza objawów psychiczno-behawioralnych (zaburzenia nastroju, drażliwość, depresja), przy minimalnym ryzyku wystąpienia działań niepożądanych.

W łagodzeniu niekorzystnych objawów może sprawdzić się wyciąg z owoców Niepokalanka pospolitego (Vitex agnus-castus), który podawany w dawce 20 mg na dobę zmniejszał o ponad połowę nasilenie objawów PMS w postaci drażliwości, chwiejności nastroju, bólów głowy czy uczucia pełności w piersiach u kobiet suplementujących wyciąg w porównaniu z grupą Pań otrzymujących placebo.

Na poszczególne objawy PMS także są sposoby np. przypadku nadmiernej nadpobudliwości czy bezsenności warto stosować preparaty zawierające wyciągi z melisy, szyszek chmielu, kozłka lekarskiego, rumianku, zarówno w postaci tabletek, płynnych wyciągów z ziół czy gotowych herbatek ziołowych.

Jednym z najbardziej dokuczliwych objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego jest gromadzenie się wody w ustroju, manifestujące się nagłym przybieraniem na wadze czy obrzękami rąk i nóg. Aby tego uniknąć, paradoksalnie należy pić ok. 2 l wody mineralnej niegazowanej dziennie, a dodatkowo spożywać herbatki z ziół o działaniu moczopędnym (pokrzywa, liście brzozy, skrzyp, korzeń i owoce pietruszki, liście borówki brusznicy).

Jeżeli obrzęki są bardzo nasilone, a naturalne preparaty nie są skuteczne w ich łagodzeniu, należy skontaktować się ze swoim ginekologiem. Istnieje możliwość zastosowania łagodnych leków moczopędnych, ale tylko pod kontrolą lekarza, który może również zalecić leki hormonalne, łagodzące uciążliwe objawy PMS, takie jak np. bolesność piersi.Te sposoby łagodzenia objawów i dolegliwości występujących przed miesiączką muszą być indywidualnie dobierane dla każdej kobiety.

Pamiętajmy też o domowych sposobach na złagodzenie niekorzystnych objawów w postaci np. kąpieli relaksacyjnych z olejkami eterycznymi (np. ol. miętowy, rozmarynowy, z drzewa herbacianego).

Korzystając z powyższych sposobów nawet PMS nie taki straszny, jak go malują.

 

Bibliografia:

Lurie S, Borenstein R. The premenstrual syndrome. Obstet Gynecol Surv. 1990;45:220–228. doi: 10.1097/00006254-199004000-00003.  DeVane GW. Premenstrual syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 1991;72:250–251. doi: 10.1210/jcem-72-2-250.

Barr W. Pyridoxine supplements in the premenstrual syndrome. Practitioner. 1984;228:425–427.

Cerin A, Collins A, Landgren BM, Eneroth P. Hormonal and biochemical profiles of premenstrual syndrome. Treatment with essential fatty acids. Acta Obstet Gynecol Scand. 1993;72:337–343. doi: 10.3109/00016349309021108

Rosenstein DL, Elin RJ, Hosseini JM, Grover G, Rubinow DR. Magnesium measures across the menstrual cycle in premenstrual syndrome. Biol Psychiatry. 1994;35:557–561. doi: 10.1016/0006-3223(94)90103-1.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3033240/

https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/121495,zespol-napiecia-przedmiesiaczkowego-i-przedmiesiaczkowe-zaburzenie-dysforyczne