Scutellaria baicalensis gorgi – ta niepozorna roślina (osiągająca do 40 cm wysokości), występująca powszechnie na terytorium krajów Azjatyckich, jest tradycyjnie wykorzystywana w chińskim ziołolecznictwie. Przypisuje się jej wiele właściwości – od leczenia alergii, przez neutralizację wolnych rodników, działanie ochronne na wątrobę, po zmniejszanie poczucia lęku i napięcia mięśniowego.

Tarczyca bajkalska swoje właściwości zawiera specyficznym związkom z grupy flawonoidów. Znanych jest już ponad 40 z nich, ale tylko kilka występuje w niej w dostatecznie wysokim stężeniu, by wywierać działanie na ludzki organizm. Należą do nich bajkalina, bajkaleina, wogonozyd i wogonina. Surowcem używanym do sporządzania naparów z tarczycy jest jej korzeń, zawierający wysokie stężenie flawonów – aż 15-25%. Jak w przypadku wszystkich leków roślinnych, skład każdego preparatu jest nieco odmienny, w zależności od pochodzenia rośliny oraz jej sortu.

Badania naukowe dotyczące właściwości tarczycy bajkalskiej najczęściej głównego reprezentanta flawonoidów zawartych w tej roślinie – bajkaliny. Należy pamiętać, że towarzyszy jej wiele innych substancji, stąd działanie samej bajkaliny może ulegać pewnej modyfikacji w ich obecności. Lecznicze właściwości, przypisywane wyciągom z tarczycy bajkalskiej to:

  • działanie przeciwalergiczne i przeciwastmatyczne

W astmie wyciąg z tarczycy zmniejsza ilość komórek odgrywających główną rolę w rozwoju astmy i alergii oraz ich objawów – eozynofilów. Są też posądzane o działanie antycholinergiczne, znoszące skurcz oskrzeli powodujący uczucie duszności w tej chorobie, jednak wyniki badań co do tego ostatniego faktu są sprzeczne.

  • działanie przeciwzapalne

Przynosi ulgę w chorobach, w których toczący się stan zapalny jest przyczyną postępu choroby oraz występowania dolegliwości. Na mysim modelu reumatoidalnego zapalenia stawów za pomocą wstrzyknięć bajkaliny wykazano redukcję uszkodzenia stawów. Ta substancja zmniejsza też obszar objęty naciekiem zapalnym w kontaktowym zapaleniu skóry. Należy ono do jej zapalnych schorzeń wywoływanym stycznością z niektórymi substancjami, zarówno alergizującymi (np. nikiel), jak i drażniącymi (np. dichlorobenzen). Głównym przejawem tej choroby jest powstawanie swędzącego, nieraz bolesnego wyprysku. Ekstrakt z Scutellaria baicalensis stosowany miejscowo (w formie kremu, maści), przynosi ulgę w dolegliwościach. Działanie przeciwbakteryjne chroni też przed najczęstszym powikłaniem dotyczącym zmian skórnych – nadkażeniem bakteriami Staphylococcus aureus.

  • ochronne działanie na wątrobę

Wyciąg z Scutellaria baicallensis jest szczególnie ceniony ze względu na jej działanie hepatoprotekcyjne. Zmniejsza uszkodzenie wątroby wywołane toksycznymi dla jej miąższu związkami (jak czterochlorek węgla i żelazo). Bajkalina zmniejsza bowiem włóknienie powstające w obrębie narządu, prowadzące do powstawania stwardniałej, nieaktywnej tkanki.  Uważa się, że może pomagać w chorobie przebiegającej z kumulacją żelaza w różnych narządach, co prowadzi do ich uszkodzenia – hemochromatozie.

  • układ sercowo-naczyniowy

Flawonoidy ukryte w korzeniu tarczycy bajkalskiej mają korzystny wpływ na poziom cholesterolu, przyczyniając się do zwiększenia poziomu „dobrego” HDL, co chroni przed postępem miażdżycy. Nie bez znaczenia są też ich właściwości antyoksydacyjne, uważane za silniejsze nawet od witaminy E, czy izoflawonów pochodzących z zielonej herbaty. Taką aktywnością odznacza się przede wszystkim bajkalina, bajkaleina oraz wogonina. Inne badanie wykazało, że bajkalina polepsza również wydzielanie insuliny przez trzustkę u myszy, chroniąc w ten sposób przed cukrzycą typu 2, jednak w tym badaniu nie miała wpływu na poziom cholesterolu. W niewydolności krążenia bajkalina zmniejsza obrzęki, „uszczelniając” ściany naczyń i zmniejszając ich przepuszczalność dla płynów. Przy padaniu dożylnym zmniejsza również ciśnienie tętnicze. Te właściwości przesądzają o jej ochronnym wpływie na serce i naczynia.

  • działanie uspakajające(anksjolityczne)

W poszukiwaniu alternatywnych leków dla benzodiazepin, które należą do silnie uzależniających, a także szybko wywołujących tolerancję, preparaty roślinne wciąż stanowią istotny składnik leków łagodzących stany lękowe. Wogonina okazuje się być skutecznym anksjolitykiem, a przy tym jest w zasadzie nietoksyczna. Działanie wyciągu z tarczycy bajkalskiej jest silniejsze nawet niż wywierane przez korzeń waleriany, stąd jest wykorzystywane zarówno w nerwicach, jak i bezsenności oraz w sytuacjach stresowych.

  • działanie przeciwnowotworowe

Flawonoidy tarczycy bajkalskiej chronią przed uszkodzeniem komórek przez promieniowanie. Są też cenionym składnikiem kosmetyków. Nie tylko zapobiegają szkodliwemu działaniu promieni UV, ale też zmniejszają przebarwienia związane z nagromadzeniem się barwnika skóry – melaniny, związanej z ekspozycją na słońce. Niektóre flawony mają też właściwości cytotoksyczne – zabójcze dla komórek nowotworowych, w tym białaczkowych, oraz w chłoniaku Burkitta.

  • działanie przeciwdrobnoustrojowe

Nie ogranicza się jedynie do bakterii, ale obejmuje również grzyby i niektóre pierwotniaki. Łagodzi objawy stanów przeziębienia i grypy. W badaniach in vitro (przeprowadzonych w warunkach laboratoryjnych) wykazano też, że hamuje namnażanie się wirusa HIV, wywołującego zespół nabitego braku odporności – AIDS, czy wirusa Epsteina-Barr, związanego z powstawaniem chłoniaków (w tym ziarnicy złośliwej, czy chłoniaka Burkitta).

W Polsce spotykamy bliską kuzynkę tarczycy bajkalskiej – tarczycę pospolitą (Scutellaria galericulata). Choć w naukowej literaturze nie poświęcono jej tyle miejsca, odznacza się podobną aktywnością co jej wschodnia odmiana. Jako składnik kosmetyków (maści i toników) zmniejsza plamy i przebarwienia po przechorowaniu trądziku czy opryszczki, oraz łagodzi dolegliwości w trądziku różowatym oraz chorobach alergicznych skóry.

Wyciągi z tarczycy bajkalskiej są składnikiem złożonych mieszanin ziołowych używanych w chińskiej medycynie. Po wielu wiekach jej stosowania doczekały się w końcu obiektywnych badań, oceniających skuteczność jej działania. Oczywiście im jest ich więcej, tym bardziej odnosi się wrażenie, że może ona leczyć niemal każdy stan chorobowy. Jednak nie zawsze badania na liniach komórkowych w laboratoriach (badania in vitro), a nawet na zwierzętach (badania in vivo) mogą być „przetłumaczone” na efekty wywierane na organizm ludzki. Niemniej jednak wyciąg z Secullaria baicallensis jest uważany za nietoksyczny nawet w dużych dawkach (2800 mg dziennie), o ile podawany jest w formie doustnej. Jednak nie wszystkie zioła stosowane w złożonych preparatach są równie bezpieczne. Chorobą związaną z ich nadużywaniem (głównie w celu odchudzania) jest przykładowo „nefropatia ziół chińskich”, która w krótkim czasie prowadzi do uszkodzenia nerek – narządów odpowiedzialnych za usuwaniu z organizmu toksyn, oraz regulujących naszą gospodarkę wodną i mineralną.

ŹRÓDŁA:

 

 

 

  • Aristolochic acid and ‚Chinese herbs nephropathy’: a review of the evidence to date.

 

 

  • Tarczyca pospolita Scutellaria galericulata (Labiatae): http://www.prometeusze.pl/tarczyca_pospolita.php

 

  • Prof. dr hab. Eliza Lamer – Zarawska. Tarczyca Bajkalska (Scutellaria baicalensis Georgi). http://www.prometeusze.pl/opracowanie_tarczycy_bajkalskiej.php