Kanabidiol (CBD) został oceniony pod kątem potencjalnych zastosowań terapeutycznych w różnych zaburzeniach neurologicznych i psychiatrycznych, z których niektóre mogą być związane lub współistnieć z epilepsją. Noworodkowa encefalopatia niedokrwienna (NHIE), wynikająca z okołoporodowej asfiksji (stan niedoboru tlenowego w organizmie), jest stanem klinicznym, w którym zastosowanie CBD może potencjalnie przynieść korzyść leczniczą. Hipotermia terapeutyczna jest jedyną dostępną terapią dla niedotlenionych niemowląt i zapewnia neuroprotekcję, ale tylko u małych pacjentów z łagodnym NHIE. CBD ma udowodnione działanie o charakterze neuroprotekcyjnym, czyżby więc nowe wskazanie?

Zespół Dravet, znany również jako ciężka padaczka miokloniczna okresu niemowlęcego, jest postacią padaczki, która dotyka maluchy liczące co najwyżej kilka miesięcy i trwa przez okres dzieciństwa. Chociaż nie jest chorobą dziedziczną, to jako przyczynę powstawania zespołu wskazuje się mutację w obrębie genu SCN1A. Szacuje się, że nieprawidłowości w materiale genetycznym mogą występować u nawet 80% przypadków. Białkowe produkty genu SCN1A są odpowiedzialne m.in. za odpowiednie działanie kanałów jonowych (zwłaszcza sodowych) w mózgu, co pozwala na prawidłowe przesyłanie impulsów nerwowych pomiędzy komórkami nerwowymi. Pierwsze drgawki pojawiają się w okresie niemowlęcym, mają charakter toniczno-kloniczny i zwykle wiążą się z wystąpieniem gorączki. Wczesne napady zwykle trwają dłużej niż 2 minuty, a nawet mogą przerodzić się w stan padaczkowy (napad trwający dłużej niż 30 minut). Obecne leczenie obejmuje interwencję farmakologiczną i alternatywne formy leczenia, takie jak stymulacja nerwu błędnego oraz dieta ketogeniczna.

Innym, poważnym schorzeniem wieku dziecięcego jest zespół Lennoxa- Gastauta będącego ciężką postacią epilepsji, która rozwija się u dzieci w wieku około 4 lat. W wyniku napadów o charakterze toniczno- klonicznym lub w postaci napadów nieświadomości (petit male), pacjenci mogą doświadczać opóźnień rozwojowych, zaburzeń zachowania i upośledzonego funkcjonowania intelektualnego. Zespół Lennox-Gastauta może być spowodowany urazem głowy lub infekcją ośrodkowego układu nerwowego, ale w 30-35% przypadków przyczyna nie jest dostatecznie poznana. Pacjenci mogą początkowo reagować na konwencjonalne leki przeciwpadaczkowe, ale w późniejszym okresie często dochodzi do rozwoju tolerancji, co skutkuje częstszym pojawianiem się niekontrolowanych napadów padaczkowych.

Lek o nazwie Stiripentol, który allosterycznie moduluje receptor GABA-A, jest jedynym związkiem, który został oceniony w kontrolowanym badaniu klinicznym, a jego podawanie wiązało się z wyraźną przewagą nad placebo. Stiripentol uzyskał status leku sierocego w leczeniu zespołu Dravet nadany przez Europejską Agencję Leków w 2001 r. i przez FDA w 2008 r.

Ze względu na pewne dowody kliniczne oraz wcześniejsze doświadczenia pacjentów, szczególną uwagę zwrócono na kanabidiol (CBD) jako potencjalną substancję leczniczą. Biorąc pod uwagę potrzebę bardziej skutecznej terapii, która będzie lepiej tolerowana, pacjenci z zespołami: Dravet i Lennoxa – Gastauta są dobrymi kandydatami do zastosowania CBD.

Tak było w przypadku małej dziewczynki, Charlotte Figi. Pierwszy napad padaczkowy pojawił się w 3 miesiącu jej życia i rozpoczął kaskadę następujących po sobie wydarzeń: trwające przez długi okres czasu pobyty w szpitalu, wciąż nasilające się napady oraz stosowanie silnych oraz uzależniających leków, takich jak barbiturany i benzodiazepiny. Wprowadzenie diety ketogenicznej zmniejszyło częstość napadów, ale tylko na okres 2 lat. Potem padaczka jeszcze bardziej nasiliła się, a pogorszeniu uległ rozwój psychofizyczny dziewczynki. Zrozpaczeni rodzice Charlotte szukali pomocy w Internecie, a tam znaleźli filmik przedstawiający kalifornijskiego chłopca z zespołem Draveta, u którego z powodzeniem stosowano przetwory konopi. Stosowany szczep był ubogi w tetrahydrokanabinol (THC), ale posiadał znaczną zawartość kannabidiolu (CBD), który ma właściwości lecznicze, ale jest pozbawiony działania psychoaktywnego. Naukowcy uważają, że CBD zmniejsza nadmierną aktywność elektryczną i chemiczną w mózgu, która powoduje drgawki. Przedstawiona hipoteza zadziałała u tego chłopca, a jego rodzice zauważyli znaczną redukcję napadów. W tym czasie Charlotte przestała chodzić, miała kłopoty z mówieniem i przyjmowaniem pokarmu. Przechodziła około 300 napadów padaczkowych na tydzień, co często kończyło się zatrzymaniem akcji serca, wzywaniem karetki pogotowia. Lekarze sugerowali nawet wprowadzenie Charlotte w śpiączkę farmakologiczną, by dać małej trochę odpoczynku.  Kiedy dziewczynka miała 5 lat, medycy skapitulowali. To wtedy jej rodzice zdecydowali się na spróbowanie leczniczej marihuany, choć przedsięwzięcie samo w sobie było trudne. Najpierw należało znaleźć dwóch lekarzy, którzy zgodzili by się podpisać kartę medycznej marihuany. Inną kwestią są wątpliwości, jakie skutki może przynieść długofalowe przyjmowanie konopnych przetworów. W dzieciństwie dochodzi do intensywnego rozwoju mózgu. Wstępne badania pokazują, że palacze marihuany, którzy sięgnęli po nią we wczesnym wieku, mają niższy iloraz inteligencji w dorosłym życiu, ponadto szacuje się, że posiadają większe ryzyko udaru mózgu i są narażeni na zwiększoną częstość występowania zaburzeń psychotycznych. Niemniej jednak stan Charlotte był tragiczny- dziecko było o krok od śmierci, a potencjalne ryzyko wynikające ze stosowania medycznej marihuany, w perspektywie wyczerpania wszystkich dostępnych opcji leczenia, niskie. Rodzice zakupili niewielką ilość marihuany zwanej R4, a następnie sami testowali we własnym domu kompozycje olejowe z tego produktu. Wyniki były oszałamiające- napady w końcu ustąpiły. Potem wszystko potoczyło się błyskawicznie- mama Charlotte usłyszała o braciach Stanley, którzy są hodowcami marihuany. W wyniku krzyżowania różnych szczepów rośliny, uzyskali ten o wysokiej zawartości CBD i niskiej THC. W wyniku współpracy pomiędzy rodziną Figi, bracia założyli fundację Realm of Caring Foundation, organizację non-profit, która dostarcza konopie osobom dorosłym i dzieciom cierpiącym na wiele chorób, w tym epilepsję, raka, stwardnienie rozsiane czy Parkinsona.

Obecnie Charlotte ma 10 lat, napady występują tylko dwa do trzech razy w miesiącu, najczęściej we śnie. Długa historia wyniszczającej choroby oraz osiągnięty sukces terapeutyczny w wyniku zastosowania oleju CBD dają nadzieję na lepsze jutro dla innych dzieci cierpiących na tak poważne schorzenia jak m.in. zespół Dravet.

 

Bibliografia:

Current Status and Prospects for Cannabidiol Preparations as New Therapeutic Agents, Pius S. Fasinu, Sarah Phillips, Mahmoud A. ElSohly and Larry A. Walker, Pharmacotherapy , Vol. 36, Number 7, 2016

Russo EB. History of cannabis and its preparations in saga, science, and sobriquet. Chem Biodivers 2007;4:1614–8.

http://edition.cnn.com/2013/08/07/health/charlotte-child-medical-marijuana/index.html