Rak jelita grubego to rodzaj nowotworu, który lokalizuje się w końcowej części przewodu pokarmowego. Zmiany nowotworowe najczęściej biorą swój początek od małych tworów zwanych polipami gruczolakowatymi. Struktury te są zbudowane z komórek tkanki nabłonkowej. Zdrowe komórki tej tkanki rosną i dzielą się w uporządkowany oraz kontrolowany sposób, ale gdy DNA, czyli ich materiał genetyczny, z jakiś powodów ulegnie uszkodzeniu, może dochodzić do procesu transformacji nowotworowej, a same komórki zaczynają dzielić się bez żadnych ograniczeń. Z czasem namnożone komórki nowotworowe niszczą znajdującą się w pobliżu zdrową tkankę, a dostając się do układu limfatycznego, mogą przemieszczać się do innych części ciała, tworząc tam przerzuty.

Szacuje się, że 20% przypadków zachorowania na nowotwór jelita grubego stanowią osoby z rodzin obciążonych genetycznie. Wśród ich członków występował zespół Lyncha (rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością – HNPCC, chorzy mają skłonność do rozwoju raka okrężnicy przed 50 rokiem życia) lub diagnozowano rodzinną polipowatość gruczolakowatą (FAP), która często prowadzi do pojawienia się nowotworu przed 40 rokiem życia. Pozostałe 80% wszystkich przypadków występowania nowotworu jelita grubego nie ma podłoża genetycznego, tzn. rak jest diagnozowany u osób nie posiadających historii zachorowania wśród członków swojej rodziny. Z tego powodu lekarze zalecają regularne badania przesiewowe, które mają na celu identyfikację i usunięcie polipów, zanim te przekształcą się w zmiany nowotworowe. Występowanie polipów w obrębie jelita grubego to nie jedyny czynnik, który może zwiększać ryzyko zachorowania na ten rodzaj nowotworu. Wśród potencjalnych winowajców wyróżnia się również wiek, płeć, dietę, styl życia oraz czynniki genetyczne.

Zdecydowana większość osób ze zdiagnozowanym rakiem okrężnicy ma ponad 50 lat, a największa liczba zachorowań przypada na 70 r. życia. Rak jelita grubego może występować także u osób młodszych, choć takie przypadki są mniej liczne. Jeśli chodzi o płeć, to większą częstość zachorowań odnotowuje się wśród mężczyzn, a mogę mieć na to wpływ m.in. częstsze używanie alkoholu i wyrobów tytoniowych przez Panów. Niebagatelny wpływ ma także dieta- niskie spożycie błonnika, a przy tym nadmierna konsumpcja nadmiernych ilości tłuszczów pochodzenia zwierzęcego, wysoko przetworzonej żywności i czerwonego mięsa mogą zwiększać ryzyko zachorowania. Nie jest jasne, dlaczego tak się dzieje, ale naukowcy badają, czy dieta wysokotłuszczowa i o niskiej zawartości błonnika wpływa na drobnoustroje żyjące w okrężnicy lub powoduje stan zapalny, który może przyczyniać się do  zachorowania na raka.

Można do tego jeszcze dorzucić siedzący tryb życia, nadwagę/ otyłość i pewne schorzenia, w tym cukrzycę, insulinooporność oraz przewlekłe choroby zapalne okrężnicy, takie jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna.

Wiele osób z rakiem okrężnicy nie doświadcza żadnych objawów we wczesnych stadiach choroby, ponieważ ich pojawienie się jest w dużej mierze uzależnione od stopnia zaawansowania choroby, a także lokalizacji zmian w obrębie jelita. Do najczęstszych objawów zaliczane są:

  • Biegunka, zaparcia, zmiana konsystencji stolca, która trwa dłużej niż cztery tygodnie
  • Krwawienie z odbytu lub krew w stolcu
  • Trwały dyskomfort w jamie brzusznej, skurcze, wzdęcia lub ból brzucha
  • Słabość lub zmęczenie
  • Anemia
  • Niewyjaśniona, nagła utrata masy ciała

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego można dokonać pewnych modyfikacji w codziennym życiu, w tym zwiększyć konsumpcję świeżych owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych, dbać o regularną aktywność fizyczną, ograniczyć zawartość tłuszczów, przede wszystkim pochodzenia zwierzęcego, a także wysoko przetworzonej żywności. Zalecane jest również zachowanie umiaru w ilości spożywanego alkoholu- nie więcej niż jeden drink dziennie dla kobiet i dwa dla mężczyzn oraz ograniczenie lub całkowite zaprzestanie palenia wyrobów tytoniowych. Warto dodać, że wymienione przedsięwzięcia pozwalają obniżyć ryzyko rozwoju nowotworu, ale całkowicie go nie eliminują. Dlatego w przypadku osób, które ukończyły 50. rok życia, istnieją zalecenia odnośnie wykonywania co najmniej jednego badania pozwalającego na wczesne wykrycie nowotworu jelita grubego, co zwiększa szansę na wyleczenie. Do takich badań skriningowych zaliczane są kolonoskopia (co 10 lat), testy na obecność krwi utajonej w stolcu (corocznie) oraz kontrastowanie jelita grubego (co 5 lat).

Coraz częściej badane są także związki aktywne, których stosowanie może zmniejszać ryzyko wystąpienia polipów przedrakowych lub raka okrężnicy. Duże nadzieje wiązano z możliwością zastosowania popularnej aspiryny (kwasu acetylosalicylowego) w dawce 300 mg na dzień, ale nie zaleca się rutynowego stosowania tego środka ze względu na niepewny bilans pomiędzy korzyściami (zmniejszenie ryzyka wystąpienia raka okrężnicy) a potencjalnym ryzykiem (działania niepożądane- krwawienia z przewodu pokarmowego i owrzodzenia). Właśnie dlatego lekarze zazwyczaj nie zalecają takiej strategii profilaktyki, chyba że istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na raka okrężnicy.

Ciekawymi związkami, które mogą mieć wpływ na obniżenie ryzyka zachorowania na tego rodzaju nowotwór są także kannabinoidy, w tym CBD (kannabidiol) oraz CBG (kannabigerol). Z badań in vitro prowadzonych na transformowanych nowotworowo komórkach nabłonka okrężnicy i odbytnicy wynika, że związki te poprzez zaangażowanie w różnorodne mechanizmy molekularne, hamują wzrost oraz stymulują proces śmierci (apoptozę) tych zmienionych komórek. Nie wiemy jeszcze tylko czy kannabinoidy wykażą podobną skuteczność w żywym organizmie, ponieważ nie przeprowadzono dotychczas eksperymentów in vivo i badań klinicznych z udziałem pacjentów.

 

Bibliografia:

https://www.mp.pl/pacjent/onkologia/chorobynowotworowe/88022,rak-jelita-grubego

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/m/pubmed/25269802/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19442536

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22231745