35-letnia kobieta została przyjęta do szpitala z powodu nasilonych obrzęków oraz hipokaliemii (obniżonego stężenia potasu). Do momentu pojawienia się takich objawów, pacjentka była leczona z powodu nadciśnienia tętniczego, ale odstawienie przyjmowanego przez nią leku i suplementacja potasu, najpierw doustnie, a następnie dożylnie, nie zrekompensowały niedoboru tego pierwiastka, ba- zaobserwowano pogłębienie hipokaliemii. W takiej sytuacji, lekarz prowadzący przeprowadził szczegółowy wywiad, z którego wynikało, że prawdopodobną przyczyną obserwowanych zaburzeń jest guma do żucia. Warto nadmienić, że kobieta zużywała średnio około 3 paczek takiej gumy dziennie. Trzy tygodnie po zaprzestaniu jej żucia obwodowe obrzęki ustąpiły, a stężenie potasu powróciło do normy.

Inny przykład; 49-letnia kobieta, hospitalizowana z powodu utrzymującego się ciężkiego nadciśnienia tętniczego (wartości ok. 180/100 mm Hg, przy normie 120/80 mm Hg) oraz hipokaliemii. Pomimo włączenia do terapii leków obniżających ciśnienie oraz podawania potasu, nie uzyskano oczekiwanej poprawy stanu zdrowia przez dłuższy okres czasu. Dopiero po upływie kolejnych 8 miesięcy, pacjentka przyznała się do podjadania 30–40 ciastek Pontefract Cake tygodniowo. Po ich odstawieniu i kontynuowaniu farmakoterapii, wyniki badań pacjentki wróciły do normy.

Zagadka na dzisiaj brzmi: co łączyło gumę do żucia i ciasteczka? Wskazówka- oba te produkty spożywcze zawierały pewien składnik, który okazał się także sprawcą rozwoju nadciśnienia tętniczego. Mowa o kwasie glicyryzynowym (GA) zawartym w korzeniu rośliny o nazwie Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra). Co ciekawe, właściwości lecznicze lukrecji były znane już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, a stosowano ją w przypadku infekcji dróg oddechowych, w chorobach przewodu pokarmowego, nerek i pęcherza moczowego. Główny składnik czynny, wspomniany już kwas glicyryzynowy, jest substancją około 50 razy słodszą od sacharozy i  w zależności od gatunku, odmiany oraz warunków hodowli stanowi 2–25% suchej masy korzenia. Zresztą łacińska nazwa rośliny- Glycyrrhiza, wywodzi się od greckich wyrazów „glycos” — słodki i  „rhiza” — korzeń.

Z uwagi na właściwości lecznicze m.in. przeciwzapalne, przeciwwrzodowe, przeciwdrobnoustrojowe, antyoksydacyjne czy immunomodulacyjne, korzeń lukrecji jest nadal chętnie stosowanym surowcem w  przemyśle farmaceutycznym. Słodki smak sprawia, że sproszkowany korzeń, suchy wyciąg lub ekstrakt z lukrecji są natomiast używane jako dodatek do różnego rodzaju przypraw oraz jako substancja słodząca w wyrobach cukierniczych czy napojach.

Konsumpcja lukrecji zawartej w produktach spożywczych czy preparatach farmaceutycznych w dużej mierze zależy od regionu świata. I tak np. w krajach europejskich- Belgii, Holandii czy Szwecji notuje się najwyższe spożycie lukrecji, ponieważ stanowi ona częsty dodatek do cukierków, ciasteczek czy gum do żucia.

Niestety, nadmierna konsumpcja wyrobów zawierających lukrecję można prowadzić do wystąpienia wielu działań niepożądanych, takich jak: nadciśnienie tętnicze, obrzęki obwodowe czy hipokaliemia. Głównym czynnikiem sprawczym jest kwas glicyryzynowy, który blokuje enzym dehydrogenazę 11β-hydroksysteroidową, przekształcający kortyzol w 300 razy mniej aktywny od niego kortyzon [rysunek poniżej].

Zablokowanie tego enzymu przez kwas glicyryzynowy powoduje wzrost stężenia silnie działającego kortyzolu, który odpowiada za pojawienie się charakterystycznych objawów. 

Choć w Polsce lukrecja jest stosunkowa mało znana, to stanowi składnik wielu wyrobów cukierniczych i preparatów dostępnych bez recepty. Często pacjenci nie są tego świadomi, a trudno jednoznacznie określić całkowicie bezpieczne dawki lukrecji.

Istnieją doniesienia naukowe, z których wynika, że klinicznie istotne działania niepożądane można obserwować u zdrowych osób, gdy spożycie kwasu glicyryzynowego przekracza 400 mg/dobę.

Według Komitetu Ekspertów do Spraw Dodatków do Żywności (JECFA, The Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives) akceptowalna ilość spożytego (ADI, acceptable daily intake) kwasu glicyryzynowego nie powinna przekraczać 100 mg/dobę (co odpowiada np. ok. 60–70 g korzenia lukrecji lub 75 g cukierków z lukrecją), jednak żadne formalne decyzje dotyczące dopuszczalnej dziennej dawki nie zostały dotychczas podjęte.

 

Opracowano na podstawie:

https://journals.viamedica.pl/arterial_hypertension/article/viewFile/40899/28099

Pyrzanowska J., Piechal A., Blecharz-Klin K., Widy-Tyszkiewicz E. Interakcje leków roślinnych stosowanych w chorobach układu pokarmowego. Herba. Pol. 2006; 52: 75–96.

Omar H.R., Komarova I., El-Ghonemi M. i wsp. Licorice abuse: time to send a warning message. Ther. Adv. Endocrinol. Metab. 2012; 3: 125–138.