Mówi się, że są wtórnymi metabolitami posiadającymi naturalne właściwości terapeutyczne, a dodatkowo na drodze synergii mogą modyfikować efekt działania kannabinoidów. W roślinach występują w wystarczających stężeniach, by posiadać aktywność farmakologiczną. Mowa o terpenach, którym konopie zawdzięczają nie tylko swój fantastyczny aromat, ale i dodatkowe działanie terapeutyczne coraz częściej potwierdzane w badaniach naukowych.

Czym są terpeny (izoprenoidy)? To duża grupa substancji naturalnych, będących pochodnymi tzw. aktywnego izoprenu, węglowodoru zbudowanego z 5 atomów węgla. Wymienione związki przez połączenie w dwie lub więcej jednostek tworzą cząsteczki, w których liczba atomów węgla jest podzielna przez 5, a mianowicie: monoterpeny (C10), seskwiterpeny (C15), diterpeny (C20), triterpeny (C30) i tetraterpeny (C40). Najbardziej lotne są najmniejsze z nich monoterpeny, natomiast związki zawierające 40 atomów węgla to znane nam karotenoidy, nadające zabarwienie marchewce czy pomidorowi.

Co ciekawe, niektóre etapy biosyntezy terpenów i CBD/THC zachodzą na tych samych szlakach, więc w rzeczywistości kannabinoidy są także związkami terpenowymi (z ugrupowaniami fenolowymi). Miejscem magazynowania obu typów związków są trichomy (włoski wydzielnicze) znajdujące się w kwiatach oraz przyległych im liściach konopi. Włoski wydzielnicze produkują olejki eteryczne mające właściwości terapeutyczne i dlatego tak chętnie wykorzystywane w aromaterapii. Olejki oraz czyste terpeny można także stosować w przemyśle spożywczym jako dodatki aromatyzujące do środków spożywczych.

Zupełnie inaczej sprawa ma się w świecie naturalnym. Terpeny pełnią różne funkcje w roślinach, głównie jest to ochrona przed zwierzęcymi amatorami. W celach „obronnych” produkowane są głównie monoterpeny, których zadaniem jest odstraszanie owadów. Natomiast seskwiterpeny, bardziej gorzkie, znajdują się w  liściach i ograniczają zapędy roślinożerców.

Inna funkcja terpenów wiąże się z ich działaniem ochronnym przed niekorzystnymi zmianami środowiska, w tym temperatury. Kiedy rośliny „wyczuwają” jej wzrost, zaczynają syntezować więcej terpenów. Związki te parują w wysokiej temperaturze, chłodząc roślinę i zmniejszając utratę wody, co w rezultacie zapobiega jej wysuszeniu.

Proces parowania rozpoczyna się w godzinach porannych (zapach konopi jest wtedy najsilniej wyczuwalny) i zbiory powinny odbywać się właśnie w tym czasie, aby uzyskać maksymalną ilość olejku o najlepszych właściwościach. Olejek konopi uzyskuje się w procesie destylacji z parą wodną, a jego skład stanowią w 80-90% monoterpeny, do których zaliczamy takie związki jak: mircen, pinen, limonen, linalol i w 10-20% seskwiterpeny, a ich przedstawicielem jest β-kariofilen. Pokrótce przedstawię ich charakterystykę i najważniejsze właściwości lecznicze.

Mircen, a dokładnie β-mircen jest głównym terpenem występującym w  konopiach (jego zawartość w olejku eterycznym niektórych odmian wynosi 60%). Znajdziemy go także się w olejku eterycznym szyszek chmielu, w owocach cytrusowych, liściach laurowych, eukaliptusie, dzikim tymianku. Mircen charakteryzuje się niezwykłą zdolnością- ułatwia przenikanie wielu substancji przez barierę krew- mózg, co pozwala szybciej i w większym stopniu osiągnąć spodziewany efekt. Przykładem  może być podanie świeżego, ale dojrzałego mango na około 45 min przed paleniem marihuany. Mircen, zawarty w owocu, przyśpiesza i pozwala osiągnąć lepszą intensywność działania psychoaktywnego.

Oprócz wpływu na dostępność innych związków, ten monoterpen posiada  także  wybitne działanie uspokajające i relaksujące, co sprawia, że idealnie nadaje się do leczenia stanów nadmiernego napięcia oraz bezsenności. Ostatnie badania naukowe donoszą, że możliwe jest wykorzystanie mircenu w zapobieganiu rozwojowi choroby wrzodowej.

Pinen to bicykliczny monoterpen występujący w postaci dwóch izomerów: α i β, o charakterystycznym zapachu drzew iglastych. Obecny głównie w balsamicznej żywicy sosny czy jodły i w niektórych owocach cytrusowych. W lecznictwie stosowany jest jako środek przeciwzapalny, antyseptyczny, rozgrzewający, a także wykrztuśny i rozszerzający oskrzela. Ciekawostką jest wykorzystanie ( głównie w medycynie chińskiej) wyizolowanego z igieł sosnowych czystego α-pinenu jako leku przeciwnowotworowego.

 

 

Limonen posiada intensywny, cytrusowy zapach, występuje głównie w egzokarpie (zewnętrznej skórce) owoców cytrusowych, w olejku eterycznym z rozmarynu, jałowca oraz mięty pieprzowej. Posiada wybitne właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Limonen może być pomocny w profilaktyce nowotworów, a jego działanie poprawiające nastrój oraz  koncentrację zostało udowodnione. Ma bardzo niską toksyczność i rzadko występują uboczne efekty jego stosowania.

Linalol jest monoterpenem o zapachu kwiatów lawendy,  w gospodarstwie domowym chętnie stosowany jako skuteczny środek owadobójczy na mole, pchły czy karaluchy.

W medycynie wykorzystuje się jego działanie  relaksujące i uspokajające. Linalol od wieków miał zastosowanie jako środek nasenny oraz przeciwlękowy. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym może skuteczny w profilaktyce choroby Alzheimera, a ostatnie badania sugerują, że ten monoterpen zmniejsza zapadalność na zapalenie płuc u nałogowych palaczy tytoniu.

Linalol jest pozyskiwany z wielu różnych roślin reprezentujących rodziny: jasnotowatych (lawenda, mięta, jasnota i inne zioła zapachowe), wawrzynowatych (laury, cynamon) czy rutowatych (rośliny cytrusowe).

 

 

Beta-kariofilen, jedyny przedstawiciel  seskwiterpenów,  występuje w wielu roślinach takich jak bazylia, goździki, cynamon i czarny pieprz. Ciekawostką jest, że jako jedyny terpen wchodzi w interakcję z systemem endokannabinoidowym (chodzi o receptor CB2). Będąc jego agonistą wywiera korzystne, przeciwzapalne działanie na organizm człowieka. Naukowcy przypuszczają, że β-kariofilen może być obiecującym lekiem na raka.

 

Jak więc sami widzicie, konopny potencjał nie ogranicza się wyłącznie do kannabidiolu i THC, ale biorąc pod uwagę przedstawione wyżej terpeny, może wynikać również z efektu synergii.

 

Informacje zaczerpnięto z opracowania na stronie https://www.medicaljane.com/category/cannabis-classroom/terpenes/#what-are-flavonoids  oraz z podręcznika akademickiego pt. ” Farmakognozja”, aut. Irena Matławska, UM Poznań, wyd. 1, Poznań 2005.