Spożywcze nasiona konopne to nie tylko źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych oraz białka, ale również i błonnika.

Kiedyś uważano, że ten ostatni jest składnikiem balastowym, z uwagi na to, że nie jest źródłem wysokoenergetycznym (1 g błonnika to tylko 2 kcal- 8 kJ) ani też budulcowym. Niemniej jednak w toku dalszych badań odkryto, że  błonnik posiada istotny wpływ na zachowanie dobrego zdrowia przez człowieka.

Mianem błonnika określamy zróżnicowaną grupę wielocukrów, które nie są trawione w górnych odcinkach przewodu pokarmowego (jama ustna, dwunastnica). Niemniej jednak przechodzą one do okrężnicy (jelito grube) i dopiero tam podlegają w mniejszym lub większym stopniu hydrolizie (rozpadowi) na cukry proste. Proces ten zachodzi przy udziale bakterii, które później wykorzystują te cukry w procesie fermentacji bakteryjnej.

W skład błonnika wchodzą m.in. celuloza (nierozpuszczalna w wodzie, najbardziej rozpowszechniony polisacharyd w świecie roślinnym), hemiceluloza, pektyny, gumy i kleje roślinne, inulina, wielocukry organizmów morskich (alginiany, agar, karagen), ligniny.

Inny podział różnicuje błonnik na nierozpuszczalny i rozpuszczalny. Do tego pierwszego zaliczane są celuloza i ligniny. Ten rodzaj błonnika praktycznie nie ulega hydrolizie w okrężnicy. Niemniej jednak posiada zdolność do wiązania wody, zwiększając swoją objętość nawet 20-krotnie. Pęczniejąc, wypełnia żołądek przez co zmniejsza uczucie głodu. Zwiększa także objętość wydalanego stolca, co sprawdza się np. przy uciążliwych zaparciach.

Z kolei błonnik rozpuszczalny tworzy formę żelową, wyścielając górną część przewodu pokarmowego. Posiada przy tym zdolność do wiązania różnych składników pożywienia np. cholesterolu, jonów metali (sodu). Jego stosowanie jest więc zalecane przy hipercholesterolemii (zmniejszenie wchłaniania cholesterolu) czy nadciśnieniu (zmniejszenie wchłaniania sodu). Błonnik rozpuszczalny przechodząc do jelita grubego, ulga rozpadowi na cukry proste, które są wykorzystywane przez bakterie w procesie fermentacji. Produktami tego procesu są m.in. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (m.in. kwas octowy, propionowy, masłowy) [ SCFAs- ang. Short- chain fatty acids].

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe odgrywają kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego człowieka, biorąc udział m.in. w regulacji pH jelit, a także zabezpieczając układ pokarmowy przed inwazją mikroorganizmów, w tym Escherichia coli, Campylobacter czy Salmonella. W tym ostatnim przypadku, SCFAs promują rozwój ―dobrej mikroflory bakteryjnej, która na zasadzie konkurencji, hamuje wzrost patogennych bakterii. Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe wykazują bezpośrednie działanie przeciwbakteryjne oraz immunomodulujące, co zaobserwowano w badaniach na modelu zwierzęcych.

W obecności krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych wzrasta efektywność wchłaniania niektórych pierwiastków, takich jak, wapń, żelazo czy magnez w początkowych odcinkach okrężnicy. Warto nadmienić, że obecność krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych wzmaga przepływ krwi w naczyniach krążenia jelitowego, co w sposób pośredni sprzyja szybszemu wchłanianiu składników mineralnych.

SCFAs są podstawowym substratem energetycznym dla komórek nabłonka jelitowego. Wśród krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych najwięcej energii dostarcza kwas masłowy, który może zapewnić komórkom nabłonka jelitowego około 80% zapotrzebowania energetycznego i 5-10% całkowitego zapotrzebowania energetycznego ustroju.

Jedną z najlepiej poznanych właściwości krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych jest ich działanie przeciwzapalne. W głównej mierze opiera się ono na bezpośrednim hamowaniu aktywności czynnika jądrowego NFκB makrofagów, co skutkuje obniżeniem produkcji cytokin prozapalnych w przebiegu nieswoistych schorzeń jelit.

W ostatnich latach ukazała się duża liczba materiałów naukowych na temat właściwości przeciwnowotworowych SCFAs . Wysokie stężenie kwasu masłowego, osiągane w procesie fermentacji nierozpuszczalnego włókna pokarmowego lub po doodbytniczym podaniu maślanu, może powstrzymać wczesne i późne etapy ontogenezy w okrężnicy poprzez kontrolę transkrypcji oraz ekspresję i aktywację kluczowych białek kaskady apoptotycznej, choć na razie udowodniono to w badaniach in vitro (na liniach komórkowych) i w badaniach na zwierzętach.

Biorąc pod uwagę wyżej wymienione właściwości, nie dziwi więc, dlaczego błonnik jest tak potrzebny w codziennej diecie. Według norm żywieniowych dla populacji polskiej, dzienne zapotrzebowanie na ten składnik pokarmowy wynosi 25-4o g.

Warto dodać, że 100 g nasion konopi zawiera 4 g błonnika, w tym stosunek błonnika nierozpuszczalnego do rozpuszczalnika wynosi 4:1. Wydaje się, że są to niewielkie ilości, niemniej jednak Polacy wciąż spożywają zbyt mało błonnika, więc każde źródło pokarmowe tego składnika jest bardzo ważne w codziennej diecie.

Bibliografia:

Normy żywieniowe dla populacji polskiej, IŻŻ, Warszawa 2012

FAO/WHO 2002 Recommendations

http://vtherbcenter.org/wp-content/uploads/2012/01/Hemp-Seed.pdf

Kotunia A., Pietrzak P., Guilloteau P. i wsp.: Kwas masłowy w przewodzie pokarmowym. Przegl. Gastr., 2010,5(3), 117–122.

Hijova E., Chmelarova A.: Short chain fatty acids and colonic health. Bratisl Lek Listy, 2007, 108(8), 354-358

Kouraklis G, Theocharis S.: Histone deacetylase inhibitors: a novel target of anticancer therapy (review). Oncol Rep 2006; 15(2): 489-94

Chen CC, Walker WA. Probiotics and prebiotics: role I clinical disease states. Adv Pediatr, 2005, 52, 77-113

Dolińska B., Mikulska A., Ryszka F., Promotory wchłaniania wapnia, Annales Academiae Medicae Silesiensis, 2009, 63(1), 76-83

Roediger WE.: The colonic epithelium in ulcerative colitis: an energy-deficiency disease? Lancet 1980; 2(8197): 712-5.

Tan J., McKenzie C., Potamitis M., Thorburn A.N., Mackay C.R.,Macia L.: The role of short-chain fatty acids in health and disease.Adv. Immunol., 2014; 121: 91-119.