W myśl ustawy z dnia 29 lipca 2005r. wyróżnia się 2 rodzaje substancji, które działają na ośrodkowy układ nerwowy: substancje psychotropowe oraz środki odurzające. Mogą być pochodzenia naturalnego, lub syntetyzowane sztucznie. Ich lista jest dokładnie określona w załącznikach do ustawy. Tak więc na liście środków odurzających znajdują się m.in. opium i jego pochodne (morfina), kokaina, heroina. W przypadku ziela konopi są to wszystkie jej pochodne, włącznie z wyciągami zawartymi w środkach farmaceutycznych, pochodzące z konopi innych niż włókniste (rodzaj konpi używany m.in. w przemyśle odzieżowym, papierniczym, budowlanym). Substancje psychotropowe to leki, które mają szerokie zastosowanie w medycynie – od benzodiazepin o właściwościach uspakajających i nasennych, przez środki znieczulające (ketamina, pentazocyna), czy leki stosowane w psychiatrii oraz neurologii (fenobarbital) i niektóre leki przeciwbólowe (buprenorfina). W ustawie definiuje się też:

  • środki zastępcze – które używane są w aby uzyskać te same efekty jak w przypadku substancji psychotropowych bądź środków odurzających w celach niemedycznych

  • prekursory – które mogą ulegać przetworzeniu w substancję psychotropową lub środek psychoaktywny

Wiele z tych substancji ma znaczenie lecznicze – od powszechnych zaburzeń snu, przez znoszenie bólu po choroby psychiatryczne. Dlatego używanie substancji, która oddziałuje na centralny układ nerwowy staje się narkomanią tylko wtedy, kiedy używana jest stale lub okresowo w celach niemedycznych, w taki sposób, który zagraża lub jest związany z powstaniem uzależnienia.

Uzależnienie jest chorobą. Opisano je w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) oraz amerykańskiej klasyfikacji DSM. Obejmuje 3 dziedziny aktywności człowieka, przejawiające się w:

  • jego zachowaniu – zaniedbywaniu innych przyjemności, poświęcaniu coraz większej ilości czasu na zdobycie substancji, stałym jej używaniu pomimo wiedzy o toksyczności;

  • jego stanie psychicznym – oznaczającym poczucie przymusu przyjmowania substancji w celu uzyskania przyjemności bądź uniknięcia negatywnych skutków jej braku, wiążącym się często z utratą kontroli;

  • jego stanie fizycznym – polegające na objawach zespołu odstawiennego, gdy nie ma on dostępu do substancji, zmianach tolerancji – zazwyczaj polegającej na konieczności przyjmowania coraz większych dawek w celu zyskania efektu.

Pierwsze 2 punkty odpowiadają „zależności psychicznej„, podczas gdy ostatni z nich „fizycznej (fizjologicznej)”. Wyróżnia się również „zależność społeczną” – która polega na uleganiu modzie stosowania substancji psychoaktywnej lub naciskowi grupy.

Oznacza to, że osoby otrzymujące substancje znajdujące się w wykazie w załączniku do ustawy, jeżeli stosowane są w celach leczniczych nie podlegają ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. O ile jest to oczywiste w sprawie większości leków (w tym opiatów, leków psychotropowych), to kwestia marihuany pozostawała niejasna. Dopiero w ubiegłym roku, Trybunał Konstytucyjny w dniu 4 listopada odniósł się do kwestii stosowania konopi w celach medycznych. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego Piotr Tuleja w uzasadnieniu orzeczenia mówi iż „brak jest w zasadzie uzasadnienia dla wprowadzenia zakazu posiadania i używania marihuany wtedy, gdy byłoby to uzasadnione względami medycznymi„. Może być to wstępem do szerszego stosowania leczniczych właściwości tej substancji.

ŹRÓDŁA:

  • USTAWA z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii – tekst ujednolicony http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051791485
  • „Zasady stosowania opioidów w przewlekłym bólu nienowotworowym w Polsce” dr med. Małgorzata Malec-Milewska Poradnia Leczenia Bólu Kliniki Anestezjologii i Intensywnej Terapii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie. http://www.mp.pl/artykuly/45557
  • „Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania związane z używaniem substancji psychoaktywnych. Systemy diagnostyczne, klasyfikacje, terminologia”Bogusław Habrat Zespół Profilaktyki i Leczenia Uzależnień Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie
  • Zakaz posiadania marihuany do celów medycznych http://www.infor.pl/prawo/prawo-karne/przestepstwa-narkotykowe/702158,Zakaz-posiadania-marihuany-do-celow-medycznych.html

  • WYROK TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO z dnia 4 listopada 2014 r. sygn. akt SK 55/13 http://g.ekspert.infor.pl/p/_dane/akty_pdf/DZU/2014/216/1568.pdf#zoom=90