W Polsce tylko 23,6% kobiet w wieku rozrodczym (a nie będących w ciąży) przyjmuje kwas foliowy (witaminę B9) w postaci suplementów. Rocznie rodzi się około 2000 dzieci z wadami wrodzonymi układu nerwowego i kręgosłupa zwanymi wadami cewy nerwowej. To tylko statystyki, ale kryje się za nimi dramat każdej rodziny. „Lepiej zapobiegać niż leczyć”- mówi medyczne przysłowie, więc co w takim razie robić?

Zalecenia mówią, że każda kobieta planująca ciążę i będąca w ciąży powinna przyjmować 400 µg (0,4 mg) kwasu foliowego w celu zmniejszenia ryzyka wad cewy nerwowej u dziecka. W przypadku kobiet, których pierwszy potomek urodził się z takimi wadami, zalecana dawka wzrasta do 4 mg/dobę.

Kluczowym problemem jest czas, w którym należy rozpocząć stosowanie kwasu foliowego. Wady cewy nerwowej powstają w pierwszych 4 tygodniach po zapłodnieniu (czyli 6 tygodni od daty ostatniej miesiączki), więc już w tym okresie suplementacja powinna być prowadzona. Wiele kobiet nie wie o tym, że jest w ciąży, a zbyt późne rozpoczęcie stosowania kwasu foliowego nie da spodziewanego efektu. W związku z tym zaleca się, by każda kobieta planująca ciążę rozpoczęła suplementację kwasu foliowego na co najmniej miesiąc przed planowanym zapłodnieniem i kontynuowała ją do końca pierwszego trymestru (12 tygodnia ciąży).

Pojawia się dodatkowe pytanie- czy urozmaicona dieta wystarczy do pokrycia zapotrzebowania na kwas foliowy? Źródłem witaminy B9 są przede wszystkim: szpinak, brokuły, sałata, szparagi, jajka, wątroba cielęca i wieprzowa, fasola, soja, soczewica, otręby pszenne oraz pomidory, cytrusy i awokado. Dodatkowo niektóre pokarmy np. soki owocowe czy płatki śniadaniowe są wzbogacane (fortyfikowane) w ten składnik.

Okazuje się jednak, że przeciętne spożycie witamin B9 nie pozwala na pokrycie dziennego zapotrzebowania na ten składnik. Niestety kwas foliowy jest bardzo wrażliwy na wysoką temperaturę, promieniowanie UV i zmianę pH. Długotrwałe przechowywanie produktów spożywczych oraz obróbka kulinarna redukują zarówno ilość, jak i przyswajalność kwasu foliowego- wykazano, że pieczenie chleba zmniejsza o około 30% zawartość tej witaminy, choć dużo zależy od temperatury i czasu trwania procesu. Największe straty notuje się w przypadku gotowania i duszenia potraw (aż 80-90%). W związku z tym szacuje się, że człowiek przyswaja poniżej 50% folianów w codziennej diecie. Znacznie lepiej prezentuje się przyswajalność syntetycznych preparatów- wynosi ona 100% (1 mg syntetycznego kwasu foliowego jest ekwiwalentem 2 mg folianów zawartych w żywności).

Jaki preparat wybrać?

Liczne prace badawcze udowodniły, że nawet regularne przyjmowanie preparatów kwasu foliowego nie zawsze gwarantuje rozwijającemu się dziecku odpowiednie dawki tego istotnego składnika. Okazuje się, że około 50 proc. kobiet ma trudności z metabolizowaniem kwasu foliowego do aktywnej formy, czyli metafoliny, która jest związkiem łatwo przyswajalnym przez organizm matki i płodu.

W związku z tym zaleca się suplementację preparatów, które w swoim składzie zawierają, obok rekomendowanej dawki kwasu foliowego, także jego aktywną postać (0.4 mg kwasu foliowego odpowiada 0,416 mg L-metylofolianu wapnia). 

W aptece można nabyć zarówno preparaty z samym kwasem foliowym,  a także kwas foliowy skojarzony z metafoliną w preparatach złożonych. Sama metafolina jest również dostępna w niektórych preparatach firm produkujących suplementy diety.

 

Bibliografia:

Kapka-Skrzypczak L., Niedźwiecka J., Skrzypczak M., Wojtyła A. „Kwas foliowy-skutki niedoboru i zasadność suplementacji”, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 1, 65-69

Bailey LB: Dietary reference intakes for folate: the debut of dietary folate equivalents. Nutr Rev. 1998; 56 (10): 294-299.

De-Regil LM, Fernández-Gaxiola AC, Dowswell T, Pena-Rosas JP: Effects and safety of periconceptional folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database Syst Rev. 2010 Oct 6;(10):CD007950.
Mills JL, Signore C: Neural tube defect rates before and after food fortification with folic acid. Birth Defects Res A Clin Mol Teratol. 2004; 70 (11): 844-845.
Wartanowicz M., Ziemlański Ś.: Witaminy rozpuszczalne w wodzie. W: Normy żywienia człowieka: fizjologiczne podstawy. Ziemlański Ś. (red.), Wyd. Lek. PZWL, Warszawa 2001, 198-280
IŻŻ Normy żywieniowe dla populacji polskiej 2015- Kwas foliowy