Miód Manuka jest wytworem pracy pszczół, które zbierają nektar z kwiatów wiecznie zielonych krzewów Manuka (Leptospermum scoparium) porastających rozległe obszary Nowej Zelandii i południowo-wschodniej Australii.  Od wieków rdzenna ludność zamieszkująca te obszary wykorzystywała miód Manuka m.in. do smarowania nim ran.

Tym naturalnym produktem zainteresował się również świat nauki- w latach 80. XX wieku profesor Peter Molan z Uniwersytetu Waikato w Nowej Zelandii rozpoczął wstępne badania nad określeniem właściwości miodu Manuka. Wkrótce odkrył on, że miód wykazuje bardzo silne działanie przeciwbakteryjne. Badacz nie zidentyfikował jednak substancji bezpośrednio odpowiedzialnej za takie właściwości tego miodu, choć wstępnie podejrzewał, że wysokie stężenie węglowodanów i  niskie pH, zabija bakterie. Dlaczego tak się dzieje? Otóż, wysokie stężenie cukrów odpowiada za efekt osmotyczny, powodując odwodnienie, a co za tym idzie zniszczenie komórek bakterii, natomiast kwaśne środowisko hamuje wzrost większości mikroorganizmów.

Te właściwości wykazuje większość miodów, ale Manuka posiada coś jeszcze. W 2008 roku udało się ustalić, że za silne działanie antybakteryjne odpowiedzialny jest metyloglioksal (MGO), który powstaje z dihydroksyacetonu (DHA) występującego naturalnie w nektarze kwiatów krzewu Leptospermum scoparium. W  kolejnych badaniach wykazano, że wysokie stężenie MGO to jeszcze nie wszystko, bo działanie bójcze wobec bakterii może wykazywać także leptozyna oraz związki fenolowe. Leptozyna jest związkiem występującym wyłącznie w miodach pochodzących z roślin, z gatunku Leptospermum i ma ona wpływ na siłę działania oraz moduluje aktywność przeciwbakteryjną miodu Manuka. Związki fenolowe działają jako przeciwutleniacze i mogą być odpowiedzialne za działanie przeciwzapalne oraz stymulujące gojenie ran. Pomimo poznania substancji przeciwbakteryjnych oraz określenia ich znaczenia, dokładny mechanizm działania miodu Manuka nadal pozostaje niejasny.

Miód Manuka może być stosowany doustnie i miejscowo. Spore nadzieje wiąże się z możliwością wykorzystania tego naturalnego produktu we wspomaganiu terapii wrzodów żołądka i dwunastnicy. Wiadomo, że duży udział w patogenezie tego schorzenia ma Helicobacter pylori. Jej przetrwanie w kwaśnym środowisku żołądka jest zależne od wytwarzanego przez tę bakterię enzymu ureazy, która katalizuje rozkład mocznika do amoniaku i dwutlenku węgla, doprowadzając do zobojętnienia soku żołądkowego. Narastająca oporność Helicobacter pylori na antybiotyki stosowane w celu jej eradykacji, zmusza do poszukiwania nowych potencjalnych czynników wspomagających to leczenie. W przeprowadzonym in vitro badaniu Matongo i  Nwodo udowodnili, że składniki miodu Manuka hamują ureazę Helicobacter pylori i mogą służyć jako wzór w procesie wytwarzania inhibitorów ureazy i ich zastosowania jako leków. Jeśli chcemy, aby miód działał efektywnie w  obrębie przewodu pokarmowego, przed spożyciem nie należy mieszać go z wodą. Ze względu na dużą zawartość węglowodanów chorzy cierpiący na cukrzycę, przed rozpoczęciem suplementacji powinni skonsultować się z lekarzem diabetologiem. Dzieci przed ukończeniem pierwszego roku życia nie powinny spożywać miodu, ze względu na możliwą obecność Clostridium botulinum.   

Leczenie ran, odleżyn i owrzodzeń to najczęściej przytaczany powód stosowania miodu Manuka.  W  dzisiejszych czasach, w  których antybiotykooporność bakterii staje się coraz większym problemem, zaczęto doceniać działanie preparatów pochodzenia roślinnego, w  tym miodu Manuka, jako substancji wspomagających leczenie ran. Aplikowany na rany ma działanie przeciwdrobnoustrojowe, immunostymulujące, przeciwzapalne, ponadto przyspiesza usuwanie martwych komórek oraz stymuluje proces gojenia i ogranicza formującą się bliznę. Właściwości miodu Manuka wpływają korzystnie na proces gojenia ran, dzięki jego zastosowaniu wytwarzane jest wilgotne, sprzyjające gojeniu środowisko, jednocześnie jednak hamowany jest wzrost bakterii mogących zakłócić ten proces. Dodatkowo opatrunki z  miodem Manuka ograniczają nieprzyjemny zapach towarzyszący niejednokrotnie odleżynom i owrzodzeniom. Na polskim rynku polskim dostępnych jest obecnie kilka form opatrunków z miodem Manuka. W zależności od wskazania zastosować można cienki opatrunek tiulowy nasączony miodem- do ran płytkich, powierzchownych, oparzeń, ran chirurgicznych; opatrunek z wysoką koncentracją miodu- do ran o dużej powierzchni; alginian nasączony miodem- do ran o obfitym wysięku; aktywny miód Manuka w tubce do ran głębokich i  odleżyn.

Co istotne, nie istnieją przeciwwskazania do stosowania opatrunków z miodem Manuka u pacjentów z rozpoznaniem cukrzycy, nie wpływają one na poziom glikemii (poziom glukozy we krwi).

 

Bibliografia:

Grzebisz N, Grzebisz E. Health-promoting eff ects of manuka honey. Health Problems of Civilization. 2016;10(2):43-50.

Atrott J, Henle T. Methylglyoxal in manuka honey- correlation with antibacterial properties. Czech J Food Sci. 2009.27(supplement):163-5.

Carter DA, Blair SE, Cokcetin NN i wsp. Th erapeutic manuka honey: no longer so alternative. Front Microbiol. 2016;7:569.

Cox N, Hinkle R. Infant botulism. Am Fam Physician. 2002;65(7):1388-92.

Forrest RD. Early history of wound treatment. J R Soc Med. 1982;75(3):198-205.

Saini J. A honey-based dressing for diabetic foot ulcers: A controlled study. Diabet Foot J. 2008;11(2):87-91.

Matongo F, Nwodo UU. In vitro assessment of Helicobacter pylori ureases inhibition by honey fractions. Arch Med Res. 2014;45(7):540- 6.