O tym, jak ważną rolę odgrywa odpowiednia dieta, zarówno w chemoprewencji, jak i  podczas zmagania się z chorobą nowotworową, wiemy wszyscy. Oprócz aminokwasów, witamin oraz związków mineralnych, ważne jest, aby dostarczyć organizmowi odpowiednio zbilansowaną ilość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (PUFA). Tego rodzaju tłuszcze ( ze względu na położenie pierwszego wiązania nienasyconego, licząc od metylowego końca) dzielą się na dwie rodziny: kwasy omega-6 (n-6), do których zalicza się między innymi kwas linolowy (LA) oraz arachidonowy (AA) oraz kwasy omega-3 (n-3), czyli kwas α-linolenowy (ALA), eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA), które mogą przyczynić się do zmniejszenia zachorowalności na schorzenia nowotworowe.

Mechanizmy działania wielonienasyconych kwasów tłuszczowych n-3 są różnorodne, lecz nie zostały do końca poznane. Postuluje się możliwość ich ingerencji na kolejnych etapach kancerogenezy, czyli na poziomie inicjacji, promocji i progresji nowotworu. Nie bez znaczenia jest działanie przeciwzapalne, wynikające z zahamowania szlaku przemiany kwasu arachidonowego, silnie związanego z aktywnością prozapalną oraz  promowaniem procesu kancerogenezy. Innym mechanizmem ochrony przed chorobami nowotworowymi mogą być właściwości modulujące wobec struktur błon komórkowych, wzmacniające odpowiedź układu immunologicznego czy regulujące aktywność hormonów steroidowych w ustroju.

Podstawowym źródłem kwasów grupy omega-3 w diecie są głównie oleje ( rzepakowy, lniany, sojowy, olej z orzechów włoskich oraz makadamia) i produkty pochodzenia roślinnego: migdały, orzechy włoskie, nasiona szałwii, soi, kiełki zbóż.

Jedynym źródłem frakcji długołańcuchowych omega-3, czyli kwasu eikozapentaenowego (EPA) oraz kwasu dokozaheksaenowego (DHA) – jest tłuszcz pochodzący z ryb i zwierząt morskich. Poziom EPA i DHA oraz ich wzajemne proporcje zależą od wielu czynników. Ryby z zimnych mórz północnych zawierają więcej EPA, zaś z południowych więcej DHA. Ponadto ryby hodowane posiadają mniejszą zawartość kwasów omega-3 w porównaniu z ich dziko żyjącymi pobratymcami. Najlepiej spożywać co najmniej raz w tygodniu śledzie, makrele oraz łososie, które zawierają stosunkowo dużo tych kwasów(1-2,5 g na 100 g ryby). W przypadku stosowania preparatów gotowych, wiele narodowych i światowych organizacji o profilu medycznym zaleca dawkę 400–650 mg EPA + DHA/dobę w celu uzupełnienia codziennej diety.

Czy badania potwierdzają skuteczność działania kwasów omega- 3 w prewencji i podczas zmagań z chorobą nowotworową? Sięgnijmy do sprawdzonych źródeł naukowych.

Zespół koreańskich naukowców przeprowadził badania nad spożyciem ryb i kwasów omega-3 a ryzykiem zachorowania na raka piersi w grupie kobiet po okresie menopauzy. W eksperymencie brało udział 358 kobiet ze zdiagnozowanym nowotworem oraz 360 zdrowych kobiet, które stanowiły grupę kontrolną. Okazało się, że dzienne spożycie kwasów EPA i DHA w ilości odpowiednio powyżej 0,101 g/d EPA i 0,213 g/d DHA pochodzących z ryb, obniżało średnio o 65% częstość występowania nowotworu piersi w porównaniu z grupą kobiet spożywających w ciągu dnia poniżej 0,014 g EPA oraz 0,037 g DHA.

Zespół innych badaczy potwierdził możliwość zastosowania kwasów omega- 3 w prewencji nowotworu gruczołu krokowego. W tym celu przez 14 lat prowadzono obserwację 47 866 mężczyzn. Z uzyskanych wyników stwierdzono, że spożycie w ciągu dnia 0,5 g EPA i DHA (co odpowiadało 3 porcjom ryb spożytych w ciągu tygodnia), istotnie wiązało się ze zmniejszeniem ryzyka zachorowania.

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 zapobiegają również rozwojowi nowotworów jelita grubego. Stwierdzono zmniejszenie ryzyka wystąpienia tego nowotworu o 12% u osób o najwyższym spożyciu ryb (≥7 razy w miesiącu) w porównaniu do uczestników o niższym poziomie spożycia (<7 razy w miesiącu). Ponadto dodatkowa porcja wiązała się z redukcją ryzyka rozwoju choroby nowotworowej jelita grubego o 4%.

Najnowsze wyniki badań opublikowane w tym roku wykazały korzystny efekt stosowania suplementacji kwasów omega- 3 w procesie leczenia chorych na nowotwór przełyku i żołądka, poddanych chemioterapii paliatywnej z wykorzystaniem leków przeciwnowotworowych takich jak epirubicyna, oksaliplatyna oraz kapecytabina.

W świetle przedstawionych dowodów należy stwierdzić, że stosowanie kwasów omega-3 w codziennej diecie pozwala, nie tylko zmniejszyć ryzyko zachorowania na różne typy nowotworów, ale i wspomóc organizm człowieka podczas walki w chorobą. Dbajmy o właściwą podaż tych kwasów w codziennej diecie.

Bibliografia:

 

Katarzyna Marciniak- Łukasik, Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega-3, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 6 (79), 24 – 35

Ewa Materac, Zbigniew Marczyński, Kazimiera Henryka Bodek, ROLA KWASÓW TŁUSZCZOWYCH OMEGA-3  i OMEGA-6 W ORGANIZMIE CZŁOWIEKA, Zakład Farmacji Aptecznej Katedry Farmacji Stosowanej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLVI, 2013, 2, str. 225 – 233

Justyna Zalega, Dorota Szostak-Węgierek, Żywienie w profilaktyce nowotworów. Część II. Składniki mineralne, witaminy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, probiotyki, prebiotyki, Studenckie Koło Naukowe Higieny i Profilaktyki, Zakład Medycyny Zapobiegawczej i Higieny, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Zakład Medycyny Zapobiegawczej i Higieny, IMS, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(1): 50-58

Yu J. i wsp.: Effects of omega-3 faty acid on patients undergoing surgery for gastrointestinal malignancy: a systemic review and meta-analysis. BMC Cancer 2017;17:271-;

Eltweri A. i wsp.: Potential applications of fish oils rich in omega-3 polyunsaturated fatty acids in the management of gastrointestinal cancer. Clin Nutr 2017;36:65-78;

Lee J. i wsp.: Chemopreventive and chemotherapeutic effect of fish oil derived omega-3 polyunsaturated faty acids on colon carcinogenesis. Clin Nutr Res 2017;6:147-160.