Okres zimowy nieodłącznie kojarzy się ze wzrostem zachorowań na rozmaite infekcje, szczególnie układu oddechowego. W tym czasie często sięgamy po suplementy diety wspomagające odporność organizmu. Jednym z najchętniej stosowanych preparatów jest tran- problem w tym jaki produkt wybrać? Mnogość produktów aptecznych sprawia, że często pacjenci czują się zagubieni w wyborze odpowiedniego preparatu. Tran, olej z wątroby rekina, olej z ryb, a może z alg morskich? W tym artykule postaramy się wyjaśnić jakie są różnice pomiędzy wymienionymi produktami, a także który z nich najlepiej wybrać biorąc pod uwagę potrzeby konkretnych osób.

 

TRAN lub inaczej olej wątłuszowy

 

Mianem tranu nazywamy tylko i wyłącznie oczyszczony olej otrzymywany z wątroby dorsza atlantyckiego lub innych ryb z rodziny dorszowatych (wątłuszowatych). Głównymi składnikami prawdziwego tranu są wielonienasycone kwasy tłuszczowe, w tym EPA i DHA, a także witaminy A, D3 oraz niewielka ilość jodu.

Warto przypomnieć, że organizm człowieka nie potrafi samodzielnie wytwarzać wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, dlatego muszą być one dostarczane wraz z pożywieniem. Kwas dokozaheksaenowy (DHA) jest związkiem niezbędnym do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania układu nerwowego oraz narządu wzroku. DHA i EPA wspierają działanie układu sercowo-naczyniowego, odpornościowego, a stosowane miejscowo wykazują działanie ochronne na skórę (ochrona przed uszkodzeniami i zapobieganie jej nadmiernemu wysuszeniu). Oprócz oczywistych zalet, wysoka zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych sprawia, że tran jest szczególnie podatny na proces utleniania, którego wynikiem jest najczęściej jełczenie preparatu (mocny zapach, gorzki posmak po spożyciu) i utrata cennych właściwości. Właśnie dlatego tran umieszczany jest w butelkach z ciemnego szkła (ochrona przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych).

Oprócz nienasyconych kwasów tłuszczowych, tran jest bogatym źródłem witaminy D3, która wzmacnia układ odpornościowy oraz jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu kostnego i nerwowego. Tran to także źródło witaminy A odgrywającej kluczową rolę w procesie widzenia oraz w utrzymaniu właściwej kondycji skóry i błon śluzowych.

 

OLEJ z wątroby rekina

 

To olej pozyskiwany z wątroby różnych gatunków rekinów (grenlandzkiego, tasmańskiego, nowozelandzkiego) i od tranu różni się zarówno składem, jak i sposobem działania. Wśród głównych składników tego oleju wyróżnia się przede wszystkim alkiloglicerole, skwalen oraz niewielkie ilości kwasów DHA i EPA (jest ich znacznie mniej niż w tranie).

Alkiloglicerole to specyficzny rodzaj tłuszczu pochodzenia zwierzęcego, który posiada znaczną aktywność biologiczną. Związki te pobudzają elementy układu immunologicznego, w tym makrofagi (pożerają „zakażone” komórki) i komórki NK (naturall killer cells- „naturalni zabójcy”), przez co potężnie wspierają odporność organizmu. Alkiloglicerole posiadają zdolność gromadzenia się w błonie komórek bakteryjnych i nowotworowych, powodując ich uszkodzenie. Związki te mogą również zmniejszać skutki uboczne terapii nowotworów, w tym np. radioterapii. W kilku badaniach dowiedziono również, że alkilogilcerole ułatwiają przenikanie leków do centralnego systemu nerwowego.

Kolejnym składnikiem oleju z wątroby rekina jest skwalen. Związek ten jest prekursorem hormonów sterolowych. Ponadto pobudza układ odpornościowy do walki z patogenami oraz chroni komórki przed niszczącym działaniem wolnych rodników.

Tak więc wskazaniami do stosowania oleju z wątroby rekina są przewlekłe i nawracające stany zapalne, infekcje, choroby na tle alergicznym, astma. Można go również stosować podczas radio- i chemioterapii oraz w okresie rekonwalescencji.

 

OLEJ z ryb

 

Jego główną zaletą jest niska cena oraz wysoka zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych. Wadą- niewiadome źródło pochodzenia (gatunek ryby, z jakich jej części jest pozyskiwany), choć nie oznacza to, że preparaty zawierające w swoim składzie olej z ryb są niebezpieczne- aby być dopuszczone do obrotu muszą spełniać określone normy, które obowiązują także m.in. preparaty z tranem.

 

OLEJ z alg

 

Opcja dla wegan i wegetarian. Niektóre gatunki alg morskich są źródłem kwasów Omega 3 (kwasy DHA), w dodatku taki olej nie posiada specyficznego zapachu charakterystycznego dla tranu.

 

Jeśli nie jesteście fanami aptecznych preparatów, to warto wziąć pod uwagę włączenie do codziennej diety tłustych ryb morskich. Najlepiej co najmniej raz w tygodniu spożywać śledzie, makrele oraz łososie, które zawierają stosunkowo dużo nienasyconych kwasów tłuszczowych (1-2,5 g na 100 g ryby). W przypadku stosowania preparatów gotowych, wiele narodowych i światowych organizacji o profilu medycznym zaleca dawkę 400–650 mg EPA + DHA/dobę w celu uzupełnienia codziennej diety w te składniki pokarmowe.

 

 

Na podstawie:

 

Nowak G., Lek pochodzenia naturalnego, wyd. UM Poznań, 2012

Lamer-Zarawska E., Fitoterapia i leki roślinne, wyd. PZWL, 2014

Katarzyna Marciniak- Łukasik, Rola i znaczenie kwasów tłuszczowych omega-3, Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 6 (79), 24 – 35.

Justyna Zalega, Dorota Szostak-Węgierek, Żywienie w profilaktyce nowotworów. Część II. Składniki mineralne, witaminy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, probiotyki, prebiotyki, Studenckie Koło Naukowe Higieny i Profilaktyki, Zakład Medycyny Zapobiegawczej i Higieny, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Zakład Medycyny Zapobiegawczej i Higieny, IMS, Warszawski Uniwersytet Medyczny, Probl Hig Epidemiol 2013, 94(1): 50-58

Ryszkiewicz M. Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe szeregu omega-3 – charakterystyka, występowanie, znaczenie biologiczne i zdrowotne.

Lewkowicz N., Lewkowicz P., Kurnatowska A., Tchórzewski H. Mechanizm działania i zastosowanie kliniczne oleju z wątroby rekina.