Przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) uważana jest za jedno z najpoważniejszych zagrożeń XXI wieku, a dane International Diabetes Federation (IDF) wskazują, że liczba osób żyjących z cukrzycą na całym świecie w 2017 roku wynosiła 425 mln, z czego u prawie połowy osób choroba ta nie została rozpoznana. Według statystyk w naszym kraju żyje ponad 2,3 mln chorych na cukrzycę, a prognozy na 2040 nie są zbyt optymistyczne- ta liczba ma wzrosnąć do ponad 2,4 mln.

Sama cukrzyca jest chorobą przewlekłą, która winna być kontrolowana w pierwszej kolejności poprzez modyfikację stylu życia: diety, aktywności fizycznej, a w zależności od typu oraz zaawansowania cukrzycy również interwencją farmakologiczną. Niestety, zalecenia zaleceniami, a z ich realizacją bywa nieco gorzej, wszak pacjenci niezbyt chętnie wdrażają prozdrowotne rady w życie. Cukrzyca jest chorobą podstępną, bo na początkowym etapie nie daje o sobie znać w postaci uciążliwych/poważnych objawów, co w długofalowej perspektywie ma opłakane skutki.

W miarę postępu niekontrolowanej cukrzycy dochodzi bowiem do uszkodzenia i zaburzenia funkcji wielu układów oraz narządów, a za taki proces w głównej mierze odpowiadają różnorodne reakcje biochemiczne. Kluczowym enzymem zaangażowanym w powikłania cukrzycy jest reduktaza aldozowa, która przekształca glukozę w sorbitol (ten ostatni jest poliolem- cukrowym alkoholem z dużą ilością grup hydroksylowych [OH], stąd określenie szlak poliolowy).

 

Ryc. 1. Szlak poliolowy. Według A. Czyżyk: Patofizjologia i klinika cukrzycy, PZWL W-wa 1987 (20).

W warunkach hiperglikemii (poziom glukozy podwyższony ponad normę) dochodzi do znacznego zwiększenia aktywności enzymu, co manifestuje się wzrostem stężenia sorbitolu w komórkach organizmu. Szczególnie narażone są komórki nerwowe (neurony), nefrony ( podstawowe jednostki strukturalne i funkcjonalne nerek) oraz elementy budowy oka (soczewka, siatkówka), ponieważ w ich przypadku transport glukozy do komórki odbywa się na zasadzie biernego przenikania glukozy, niezależnie od insuliny (w większości komórek organizmu transport glukozy jest „kontrolowany” i niezbędna jest to tego insulina). W wymienionych wcześniej elementach nadmiar dostającej się do komórek glukozy jest przekształcany do sorbitolu, który odkłada się w nich i powoduje dokomórkowy napływ wody, obrzęk i uszkodzenie komórek. Stąd u dużego odsetka chorych na cukrzycę w dłuższej perspektywie czasu pojawia się neuropatia (uszkodzenie nerwów), zaćma (zmętnienie soczewki oka) i nefropatia (uszkodzenie nerek).

W świetle przedstawionych informacji nie dziwi więc, że poszukiwanie nowych inhibitorów reduktazy aldozowej (ARI) jest tak pożądane. Obecnie  prowadzone są już badania nad syntetycznymi inhibitorami, ale w zapobieganiu i leczeniu powikłań cukrzycowych mogą sprawdzić się również rośliny lecznicze zawierające związki o działaniu hamującym reduktazę aldozową.

W ostatnio opublikowanych badaniach z lutego 2018r. naukowcy wykazali hamujące działanie ekstraktów oraz poszczególnych frakcji o wysokiej zawartości kannabidiolu (CBD) / kwasu kannabidiolowego (CBDA) i kannabigerolu (CBG) / kwasu kannabigerolowego (CBGA) na reduktazę aldozową, choć na razie w warunkach in vitro na liniach nefrocytów świni i ludzkiej rekombinowanej reduktazie aldozowej. Celem całego przedsięwzięcia była ocena wpływu kannabinoidów na aktywność reduktazy aldozowej. Okazało się, że ekstrakty charakteryzują się znaczącą aktywnością hamującą wobec reduktazy aldozowej (> 70%), przy czym efekt był zależny od dawki. Jednocześnie aktywność ekstraktu była wyższa niż aktywność poszczególnych frakcji kannabinoidów, przy czym to kwasowe formy ( kwas kannabidiolowy i kannabigerolowy) odznaczały się większą zdolnością do inhibicji enzymu. Stąd wynika wniosek, że konopne preparaty mogą mieć zastosowanie w profilaktyce i leczeniu powikłań cukrzycowych jako inhibitory reduktazy aldozowej, choć dobrze byłoby potwierdzić te wyniki, przeprowadzając badania na żywym organizmie. 

Warto również nadmienić, że fitokannabinoidy posiadają także działanie hipoglikemiczne (obniżające poziom cukru), stąd pośrednio bierze się ich wskazanie do stosowania w przypadku cukrzycy.

Co ciekawe, badania dotyczące roślinnego potencjału hamowania reduktazy aldozowej prowadzono już wcześniej, a eksperymenty dotyczyły powszechnie stosowanych roślin / produktów naturalnych w kuchni indyjskiej.Wodne ekstrakty z 22 materiałów pochodzenia roślinnego zostały przygotowane i ocenione pod względem właściwości hamujących wobec soczewki szczura i ludzkiej rekombinowanej reduktazy aldozowej. Spośród 22 badanych źródeł pokarmowych 10 wykazywało znaczny potencjał hamujący, a wyróżniające się właściwości inhibicji stwierdzono w przypadku szpinaku, kminku, kopru, cytryny, bazylii i czarnego pieprzu. Przedstawione wyniki wskazują na to, że modyfikacja stylu życia poprzez włączenie do codziennej diety pewnych składników może zabezpieczyć pacjenta przed niszczącym działaniem powikłań cukrzycowych.

 

Bibliografia:

Aldose Reductase Inhibitors from Cannabis sativa L. Standardized Extracts, A. Smeriglio, E. M. Galati, S. Giofrè, M.T. Monforte, N. Cicero, V. D’Angelo, G. Grassi, C. Circosta

http://www.czytelniamedyczna.pl/694,wczesna-diagnostyka-neuropatii-cukrzycowej-i-prewencja-amputacji-konczyn-dolnych.html

Walicka M, Chlebus M, Brzozowska M et al. Prevalence of diabetes in Poland in the years 2010–2014. Clin Diabet 2015; 4, 6: 232–237. DOI: 10.5603/DK.2015.0031

Dietary sources of aldose reductase inhibitors: prospects for alleviating diabetic complications Megha Saraswat , P Muthenna , P Suryanarayana , J Mark Petrash  and G Bhanuprakash Reddy, Asia Pac J Clin Nutr 2008;17 (4):558-565

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3798909/