W styczniu tego roku w czasopiśmie Cureus opublikowano wyniki bardzo ciekawego badania, w którym porównywano skuteczność niektórych produktów do higieny jamy ustnej (pasty do mycia zębów znanych producentów) i kannabinoidów w zmniejszaniu liczebności bakterii w płytce nazębnej. Płytka nazębna powstaje w wyniku osadzania się śliny, płynów i pokarmu na powierzchni zębów, na linii dziąseł, w wypełnieniach, uzupełnieniach protetycznych czy na aparacie ortodontycznym. Jest miejscem bytowania tysięcy bakterii, które tworzą w niej zorganizowane, osiadłe kultury, nazywane biofilmem.

Ogólnie drobnoustroje mogą występować w postaci pojedynczych komórek, czyli w postaci planktonu lub „organizować się” w skupiska (mikrokolonie) nazywane właśnie biofilmem. Tworzenie biofilmu ułatwia bakteriom przyjmowanie i przetwarzanie składników pokarmowych, usuwanie potencjalnie szkodliwych produktów przemiany materii, a także stwarza dogodne warunki środowiskowe dla szybkiego wzrostu oraz zapewnia bezpieczną niszę chroniącą przed negatywnym wpływem czynników środowiska, w tym przed działaniem antybiotyków lub innych środków przeciwbakteryjnych.

Większość mikroorganizmów tworzących biofilm płytki nazębnej to bakterie Gram-dodatnie, takie jak Streptococcus mutans, S. salivarius, S. motis i Lactobacillus, a także bakterie Gram-ujemne, np. Actinobacillus, Campylobacter spp., Fusobacterium nucleatum, Porphyromonas gingivalis. Bakterie do życia potrzebują energii, a do jej wytwarzania wykorzystują obecne w środowisku węglowodany (cukry), które są poddawane różnorodnym przemianom. W przypadku drobnoustrojów żyjących w płytce nazębnej, produktami przemian węglowodanów są kwasy (mlekowy, mrówkowy i octowy). Kwasy te, wchodząc w reakcje chemiczne ze składnikami budulcowymi zębów, powodują demineralizację szkliwa, co w ostateczności manifestuje się powstawaniem ubytków. Kwaśne środowisko stymuluje także nadmierny wzrost liczby bakterii, co przyczynia się do rozwoju najczęściej występujących chorób jamy ustnej, tj. próchnicy i chorób przyzębia.

Stąd tak ważna jest codzienna higiena jamy ustnej. Podstawą jest oczywiście jak najdokładniejsze czyszczenie zębów, uzupełnień protetycznych i aparatów ortodontycznych, za pomocą właściwie dobranej szczoteczki, pasty do zębów i nici dentystycznych. Mechaniczne usuwanie płytki bakteryjnej powinno być uzupełnione stosowaniem płynów do płukania jamy ustnej zawierających środki hamujące powstawanie biofilmu. Niestety, tak jak było wspomniane na wstępie, bakterie coraz częściej wykazują oporność wobec takich środków, stąd konieczność szukania innych rozwiązań. Substancją, która w ostatnich latach budzi spore zainteresowanie ze względu na swoje właściwości, jest nanosrebro. Nie od dziś wiadomo przecież, że srebro posiada działanie antybakteryjne. W stomatologii znalazło ono zastosowanie w materiałach stosowanych do wypełniania ubytków próchnicowych (jest głównym składnikiem amalgamatów), a także do impregnacji próchnicowo zmienionych tkanek zębów u dzieci (w postaci 10-25% azotanu srebra). Sole srebra mogą jednak wywoływać działania niepożądane m.in. przebarwiać twarde tkanki zęba, być przyczyną poparzeń błony śluzowej (wysokie stężenie azotanu srebra) lub prowadzić do powstania dimetylonitrozaminy – związku karcinogennego (rakotwórczego0. Tak niekorzystnych działań nie powoduje nanosrebro. Srebro, po rozdrobnieniu do cząstek wielkości kilkudziesięciu atomów, osiąga ogromną powierzchnię aktywną. Zmianie ulegają również jego właściwości fizyczne, chemiczne oraz biologiczne. Dzięki temu już niewielka ilość nanocząstek srebra ma potencjał biobójczy (bakterio-, grzybo- i wirusobójczy) setki razy większy od tej samej ilości metalu w skali makro. To ogranicza ryzyko występowania działań niepożądanych, przy jak najbardziej pożądanej skuteczności.

Kolejnymi ciekawymi związkami z dużym potencjałem są kannabinoidy, główne składniki konopi. Stwierdzono na przykład, że niektóre z nich, takie jak CBD, CBC, CBG, CBN, THC, wykazują działanie przeciwbakteryjne wobec różnych szczepów Staphylococcus aureus opornego na metycylinę (MRSA). Ekstrakty pozyskiwane z konopi hamują rozwój zarówno bakterii Gram-dodatnich (Bacillus subtilis, Bacillus pumilus, S. aureus i Micrococcus flavus), jak i bakterii Gram-ujemnych (Proteus vulgaris i Bordetella bronchiseptica).
Nie dziwi więc dlaczego naukowcy postanowili przetestować skuteczność kannabinoidów w walce z ograniczeniem liczebności bakterii zasiedlających płytkę nazębną. Do badania obserwacyjnego zostało wytypowanych 60 zdrowych dorosłych w wieku od 18 do 45 lat, którzy zostali podzieleni na 6 grup w zależności od stanu zdrowia jamy ustnej ocenianego przez dentystów (wskaźniki oceny tkanek przyzębia- DPSI). W ramach eksperymentu w wyznaczonym czasie pobierali oni próbki płytki nazębnej z przestrzeni międzyzębowych za pomocą jałowych patyczków. Tak zebrane próbki były wykorzystywane w drugim etapie. Wcześniej dla każdego uczestnika przygotowano po dwie szalki Petriego (oznaczone jako A i B) [szalka Petriego z odpowiednim podłożem służy do hodowli bakterii]. Każda płytka została podzielona na 4 strefy. Na płytce Petriego A w tych strefach znajdowały się 12,5% CBD, CBC, CBN i CBG, a na płytce Petriego B zastosowano kwas kannabigerolowy (CBGA), próbkę Oral B, Colgate i Cannabite F (preparat pasty do zębów z granatu i alg). Próbki płytki nazębnej na patyczkach zostały rozprowadzone na powierzchni szalek, które następnie uszczelniono folią i inkubowano w 37 ° C przez 24 godziny. Po 24 godzinach przeprowadzono liczenie kolonii bakteryjnych w automatycznym liczniku kolonii (acolyte3-Synbiosis).

Zgodnie z oczekiwaniami, liczba kolonii bakteryjnych była znacznie wyższa w przypadku zastosowania Colgate, Oral B i Cannabite F. Kannabinoidy były bardziej skuteczne w zmniejszaniu liczebności bakterii, a wśród nich najbardziej skuteczne okazały się kannabichromen (CBC) i kannabinol (CBN).
Jak wykazano w niniejszym badaniu, nawet najczęściej stosowane komercyjne pasty do zębów nie są wystarczająco skuteczne, aby całkowicie ograniczyć liczbę bakterii w jamie ustnej. Może to wynikać z różnic w składzie bakteryjnym biofilmu w jamie ustnej u poszczególnych osób. Te ograniczenia mogłyby zostać zniwelowane przez kannabinoidy, które okazały się bardziej skuteczne w zmniejszaniu liczby kolonii bakterii płytki nazębnej. Autorzy badania wierzą, że w ten sposób otwierają się nowe możliwości do opracowania spersonalizowanych produktów do higieny jamy ustnej nowej generacji opartych właśnie na kannabinoidach.

 

Bibliografia:
https://www.cureus.com/articles/25300-comparison-of-efficacy-of-cannabinoids-versus-commercial-oral-care-products-in-reducing-bacterial-content-from-dental-plaque-a-preliminary-observation
http://www.phmd.pl/api/files/view/116417.pdf
https://www.mp.pl/pacjent/stomatologia/higiena-i-zabiegi-estetyczne/107910,w-jaki-sposob-stomatolog-ocenia-poziom-higieny-jamy-ustnej-a-jak-moze-to-zrobic-pacjent
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19929955
http://www.dmp.umed.wroc.pl/pl/article/2011/48/2/243/
https://histologia.wum.edu.pl/node/268/
Bacterial adhesion to dental materials–A literature review (ump.edu.pl) dostęp 13.02.2020