Jakiś czas temu media na całym świecie rozpisywały się na temat pacjenta wyleczonego z zakażenia wirusa HIV. W jaki sposób tego dokonano i co kryje się za tą historią? Ile w tym prawdy, a ile sensacji?

W drugiej części artykułu znajdziecie informacje na temat możliwości zastosowania kannabinoidów w zakażeniu wirusem HIV. Co na dzień dzisiejszy wiadomo na ten temat?

Z danych Krajowego Centrum ds. AIDS wynika, że na całym świecie żyje 36,7 mln ludzi z HIV/AIDS. W Polsce takich osób jest 23 656, z czego około połowa objęta jest leczeniem prowadzonym  i finansowanym w ramach programu zdrowotnego Ministerstwa Zdrowia.

Przypomnijmy, wirus HIV atakuje komórki układu odpornościowego posiadające znacznik (marker) CD4. Są to głównie białe krwinki- limfocyty pomocnicze (limfocyty Th), a także eozynofile, makrofagi czy monocyty. Na skutek zakażenia wirusem, patogen wnika do wnętrza tych komórek, tam namnaża się, a na końcu dochodzi do uwalniania się „kolejnego pokolenia wirusów” z zainfekowanej komórki, która ostatecznie ginie.

Właśnie dlatego w przebiegu choroby stwierdza się znaczny spadek liczby komórek odpornościowych, a zwłaszcza limfocytów CD4, co powoduje, że układ immunologiczny ulega znacznemu osłabieniu. W przypadku kiedy liczba tych komórek jest mniejsza niż 200/mm3, organizm sam nie jest w stanie bronić się przed patogenami, co może przyczynić się do rozwoju AIDS, czyli nabytego zespołu niedoborów immunologicznych (nabytego zespołu upośledzenia odporności).

Dzięki postępom medycyny, z roku na rok poprawia się jakość życia i przeżywalność chorych. Obecnie stosowana terapia HIV/AIDS (inaczej terapia antyretrowirusowa) opiera się na kompleksowym podejściu do leczenia tej choroby według modelu HAART (ang. highly active antiretroviral therapy- wysoce aktywnej terapii antyretrowirusowej).

Standardem w farmakoterapii choroby jest stosowanie co najmniej trzech leków przeciwwirusowych, które różnią się mechanizmem działania. W zależności od zawartej w nich substancji czynnej, mogą one blokować „wejście” wirusa do wnętrza komórek ukł. odpornościowego, mogą hamować przepisanie informacji zawartej w materiale genetycznym wirusa (z RNA na DNA) lub ograniczyć włączanie się tej informacji do DNA komórki limfocytowej czy blokować powstawanie materiału na budowę nowego wirusa i jego „składanie” w jedną całość.

W kontekście pacjenta wyleczonego z wirusa HIV musimy skupić się na etapie wnikania tego wirusa do wnętrza komórki. Aby ten proces miał miejsce, wirus musi połączyć się z dwoma elementami występującymi na powierzchni komórek- pierwszym z nich jest marker CD4, a drugim tzw. koreceptor, określany jako CXCR4 lub CCR5. Po złączeniu się z tymi dwoma elementami, wirus może wniknąć do komórki.

Z genetycznego punktu widzenia, koreceptor CCR5 występuje w wielu odmianach. Jedną z nich jest odmiana CCR5-Δ32- „czarna owca”, bo jej występowanie wywołuje zaburzenia w budowie i funkcjonowaniu koreceptora, tym samym uniemożliwiając wejście wirusa HIV do komórki. Osoby, które posiadają CCR5-Δ32, nawet jeśli miały kontakt z wirusem, są na niego oporne i w ich organizmie nie dochodzi do rozwoju choroby. Taką właśnie osobą jest opisywany w mediach zarażony wirusem „pacjent z Londynu”, który dzięki przeszczepowi szpiku kostnego od dawcy posiadającego odmianę koreceptora CCR5- Δ32 pozostaje „wolny od wirusów” pomimo nieprzyjmowania leków antyretrowirusowych od około 2 lat.

„Londyńczyk” nie jest zresztą pierwszym pacjentem wyleczonym z zakażenia wirusem. Pierwszą taką osobą jest Timothy Ray Brown, określany jako „pacjent z Berlina”. W 2008 niemieccy lekarze ogłosili, że prawie dwa lata wcześniej temu mężczyźnie został przeszczepiony szpik kostny od osoby posiadającej wariant CCR5-Δ32. Po upływie tego czasu, pacjent był wyleczony, a wirus HIV był niewykrywalny we krwi i zbadanych tkankach mózgu i odbytnicy.

Choć na razie odnotowano jedynie dwa przypadki wyleczenia chorych zarażonych wirusem, to naukowcy wiążą ogromną nadzieję z odkrywaniem nowych związków czynnych, które w różny sposób będą blokować możliwość łączenia się wirusa z koreceptorami. Obecnie stosowaną substancją o takim mechanizmie działania jest marawirok, ale dużo wskazuje na to, że pozostałymi kandydatami mogą być kannabinoidy (THC, dronabinol).

Już w 2002 roku pojawiły się pierwsze doniesienia nt. pozytywnego wpływu palenia marihuany, jak i stosowania leku zawierającego THC (dronabinolu), na układ odpornościowy u pacjentów z AIDS w krótkoterminowej obserwacji. W 2012 udało się ustalić w jaki sposób kannabinoidy mogą leczyć zakażenie wirusem HIV. Okazuje się, że komórki odpornościowe (limfocyty T), oprócz markerów CD4 i koreceptorów, zawierają na swojej powierzchni receptory kannabinoidowe CB2. THC czy dronabinol, działając poprzez te receptory, uniemożliwiają wnikanie wirusa do wnętrza komórki i w ten sposób zapobiegają jego namnażaniu. Wiązanie się z CB2 hamuje bowiem działanie wspomnianego koreceptora wymaganego do zainfekowania komórki przez HIV – CXCR4. Komórki poddane działaniu specyficznych substancji działających na CB2 uniemożliwiały zainfekowanie nawet 50% z nich! Tak więc z całą pewnością można powiedzieć, że związki aktywujące receptory CB2 wykazują działanie ochronne wobec wirusa HIV. Pozostaje już tylko przeprowadzenie badań klinicznych oceniających skuteczność stosowania kannabinoidów u chorych pacjentów.

 

Bibliografia:

https://aids.gov.pl/hiv_aids/450-2-2/

Cristina Maria Costantino i wsp., Cannabinoid Receptor 2-Mediated Attenuation of CXCR4-Tropic HIV Infection in Primary CD4+ T Cells PLoS One. 2012; 7(3): e33961.

Bredt BM i wsp., Short-term effects of cannabinoids on immune phenotype and function in HIV-1-infected patients. J Clin Pharmacol. 2002 Nov;42(11 Suppl):82S-89S.

Patricia E. Molina i wsp., Cannabinoid Administration Attenuates the Progression of Simian Immunodeficiency Virus AIDS Res Hum Retroviruses. 2011 Jun; 27(6): 585–592.

https://www.reuters.com/article/us-health-aids-cure/london-hiv-patient-becomes-worlds-second-aids-cure-hope-idUSKCN1QL2C0

https://www.npr.org/2019/03/05/700325976/london-patient-cleared-of-hiv?t=1553115803683

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5708572/

Korbut R., Farmakologia, wyd. PZWL, Warszawa 2013

Kostowski W., Herman Z., Farmakologia- podstawy farmakoterapii, wyd. PZWL, Warszawa 2004

Mutschler E., Farmakologia i toksykologia, wyd. Medpharm, Wrocław 2016