ADHD (ang. Attention-deficit hyperactivity disorder), czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej, jest jednym z najczęściej diagnozowanych problemów zdrowotnych, szczególnie wśród małych dzieci. I rzeczywiście, jego występowanie jest zazwyczaj utożsamiane z młodym wiekiem. Niestety, większość małoletnich osób z podejrzeniem lub ze zdiagnozowanym ADHD nie „wyrasta” z problemu, a samo schorzenie może przekształcić się w „dorosłą” postać, czyli ADD (ang. Attention-deficit disorder)– zespół zaburzeń koncentracji uwagi z brakiem lub ograniczeniem nadpobudliwości ruchowej.

Osoby cierpiące na ADHD/ADD mają problemy z utrzymaniem koncentracji uwagi (na odpowiednim poziomie, przez dłuższy czas), co najczęściej przysparza im sporo problemów w szkole, a później w pracy. Ponadto takie osoby charakteryzują się nadmierną aktywnością oraz impulsywnością w podejmowanych przez siebie przedsięwzięciach. U 59–87% pacjentów z ADHD/ADD stwierdza się współwystępowanie dodatkowych zaburzeń, w tym zaburzeń lękowych, obsesyjno-kompulsyjnych (obsesive-compulsive disorder, OCD), nikotynizmu, nadużywania substancji psychoaktywnych, tików, ale także zespołu Tourett’a, epizodów depresyjnych.

Obecnie podejrzewa się, że za występowanie ADHD/ADD mogą być odpowiedzialne predyspozycje genetyczne, w tym te związane z mutacjami w obrębie genów zlokalizowanych na kilku chromosomach m.in. na chromosomie 5, 6, 7 i 9. Zmiany te mogą powodować zmniejszenie objętości pewnych struktur mózgu m.in. jądra migdałowatego czy jądra ogoniastego, odpowiedzialnych za kontrolę popędów, motywacji oraz pamięci lub też skutkować nieprawidłowościami w wydzielaniu neuroprzekaźnika dopaminy przez komórki nerwowe w tych regionach mózgu. Dopamina jest kluczowym regulatorem zarówno dla funkcji wykonawczych i procesów ośrodkowego hamowania zachowania, jak i dla funkcji motywacyjnych w układzie nagrody. Właściwy poziom dopaminy odpowiada za stan gotowości do odbioru i przetwarzania danej informacji, a także za ciągłą zdolność umysłu do koncentrowania się na jednym wybranym bodźcu. Właściwy poziom dopaminy pozwala też na odrzucenie nieważnych informacji i utrzymanie uwagi na zadaniu.

Ciekawostką jest, że terapia ADHD/ADD polega na podawaniu środków o działaniu psychostymulującym- metylofenidatu czy deksamfetaminy (niedostępna w Polsce). Choć na pierwszy rzut oka taka metoda wydaje się dość kontrowersyjna, bo jak osobie, która nie może “usiedzieć na miejscu” i wszędzie “jest jej pełno”, można podawać substancje o działaniu pobudzającym. Niemniej jednak u takich osób na skutek stosowania psychostymulantów paradoksalnie obserwuje się uspokojenie i poprawę możliwości skoncentrowania się na wykonywanym zadaniu. Skąd to się bierze? Otóż, środki stymulujące zwiększają poziom neuroprzekaźników, w tym dopaminy, której zaburzenia stwierdza się w przypadku ADHD/ADD. Niestety, pomimo swojej skuteczności, stosowanie takich środków (zwłaszcza w długoletniej perspektywie) nie jest pozbawione skutków ubocznych, a należą do nich m.in. niepokój/lęk, drażliwość, problemy ze snem, suchość w ustach, podwyższone ciśnienie tętnicze krwi, zaparcia czy brak apetytu. Farmakoterapię często uzupełnia się wprowadzeniem odpowiedniej diety mającej na celu zwiększenie spożycia nienasyconych kwasów tłuszczowych Omega 3, cynku, żelaza oraz witaminy E i witamin z grupy B, przy jednoczesnym ograniczeniu konsumpcji nadmiernych ilości węglowodanów oraz wysoko przetworzonej żywności zawierającej sztuczne barwniki i konserwanty. Próbuje się także stosować preparaty ziołowe zawierające w swoim składzie lecytynę, żeń-szeń, miłorząb japoński czy walerianę.

Do innych metod wspomagających terapię ADHD/ADD zaliczane są alternatywne sposoby leczenia, w tym biofeedback EEG, akupunkturę, medytację, jogę oraz terapię chiropraktyczną. Niestety, wszystkie te metody nie zawsze wykazują skuteczność działania, dlatego wciąż istnieje zapotrzebowanie na inne środki mogące wspomagać osoby cierpiące z powodu ADHD/ADD.

Ciekawą alternatywą mogą okazać się kannabinoidy, czyli związki aktywne zawarte w konopiach. O możliwości ich stosowania donoszono już w 2008 roku, kiedy to opublikowano opis przypadku, w którym stosowanie tetrahydrokannabinolu (THC) przez dorosłego mężczyznę z ADHD, który wcześniej bez wielkich sukcesów był leczony metylofenidatem, przyniosło oczekiwane rezultaty w postaci złagodzenia objawów choroby.
W latach 2012-2014 duet naukowców Dr Franjo Grotenhermen i dr Eva Milz jako pierwszy przeprowadził badanie kliniczne nad kwestią stosowania konopi indyjskich u pacjentów z ADHD/ADD, którzy nie reagowali na dotychczasowe leczenie farmakologiczne. W przypadku 22 osób wśród 30 ochotników wykazano skuteczność stosowania konopi w łagodzeniu objawów choroby, w tym w zakresie poprawy koncentracji uwagi, a także w zmniejszeniu impulsywności. Wśród nich były i osoby, którym konopie pomogły na tyle, aby móc właśnie nimi zastąpić tradycyjną farmakoterapię. Uzyskane wyniki tłumaczy się wpływem THC (tetrahydrokannabinolu) zawartego w konopiach indyjskich, na zwiększenie poziomu dopaminy w pewnych strukturach mózgu. Niemniej jednak naukowcy zwracają uwagę na pewien aspekt- krótkoterminowe podwyższenie stężenia dopaminy w mózgu po podaniu THC może osłabiać naturalne uwalnianie tego neuroprzekaźnika, tym samym prowadząc do uzależnienia. W dodatku stosowanie tetrahydrokannabinolu niesie za sobą nieprzyjemne efekty uboczne m.in. w postaci uczucia” bycia na haju”, zwiększonej lękliwości, labilności emocjonalnej czy problemów  ze snem.

Sposobem na złagodzenie tych działań niepożądanych jest stosowanie kannabidiolu, czyli CBD, który nie tylko łagodzi psychoaktywny wpływ THC na ośrodkowy układ nerwowy, ale i może równoważyć poziom dopaminy w mózgu poprzez swój wpływ na układ endokannabinoidowy regulujący wiele funkcji w organizmie człowieka m.in. nastrój, sen, pamięć czy motywację.
W kontrolowanym badaniu klinicznym prowadzonym przez brytyjskich naukowców sprawdzano skuteczność działania leku Sativex (zawiera THC i CBD) wśród 30 dorosłych pacjentów z ADHD/ ADD. Stosowanie leku skutkowało zmniejszeniem objawów nadpobudliwości ruchowej, impulsywności, labilności emocjonalnej, a także miało wpływ na lepsze samopoczucie pacjentów. W numerze czasopisma Medical Cannabis i Cannabinoids opublikowanego w 2018 czytamy z kolei o przypadku mężczyzny ze zdiagnozowanym zespołem nadpobudliwości z deficytem uwagi, który po latach leczenia metylofenidatem i doświadczeniu licznych działań niepożądanych wynikających z długotrwałego stosowania tego leku, zdecydował się na wypróbowanie medycznej marihuany. Stosowanie preparatu Bedrocan® (zawiera 22% THC i <1% CBD) okazało się pomocne w łagodzeniu objawów ADHD, w szczególności w zmniejszeniu impulsywności i problemów związanych z koncentracją uwagi. Po roku stosowaniu Bedrocan®, mężczyzna zdecydował się na dołączenie preparatu Bediol® (zawiera 6,3% THC i 8% CBD), który zmniejszył lękliwość oraz poprawił jakość snu, stając się remedium na działania niepożądane Bedrocan®.

Podsumowując, relacje indywidulanych osób, opisy przypadków i wyniki wciąż podejmowanych badań klinicznych dostarczają dowodów na to, że kannabinoidy (m.in. THC i CBD) rzeczywiście mogą poprawiać jakość życia osób cierpiących z powodu zaburzeń nadpobudliwości i koncentracji uwagi. Czekamy na kolejne informacje naukowe, zwłaszcza, że ze wstępnych rezultatów badania opublikowanego w styczniu 2020 wynika, że stosowanie konopnych preparatów zawierających pełne spektrum fitokannabinoidów i terpenów wiąże się z wysoką skutecznością w łagodzeniu objawów ADHD, co daje możliwość modyfikacji farmakoterapii (zmniejszenie dawek stosowanych leków lub ich odstawienie). Co ciekawe, najlepsze wyniki osiągnięto dla kannabinolu (CBN), kannabinoidu znajdującego się w konopiach w niewielkich ilościach. Czy to właśnie CBN okaże się tym „czarnym koniem” w walce z ADHD/ADD?

 

Bibliografia:

https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/285/original/12-32.pdf?1472723945

http://www.cannabis-med.org/english/bulletin/ww_en_db_cannabis_artikel.php?id=461#6

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0924977X16309129?via%3Dihub

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26875671

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5123717/

https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/understanding-drug-use-addiction

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5473390/

https://www.researchgate.net/publication/329157955_Medical_Cannabis_for_Adult_Attention_Deficit_Hyperactivity_Disorder_Sociological_Patient_Case_Report_of_Cannabinoid_Therapeutics_in_Finland

https://www.researchgate.net/publication/338936327_Cannabinoid_and_Terpenoid_Doses_are_Associated_with_Adult_ADHD_Status_of_Medical_Cannabis_Patients

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7000160/