Aby odpowiedzieć na wskazane powyżej pytanie, najpierw należy określić, czym jest kreatywność. Tym określeniem można zdefiniować zdolność do tworzenia pracy, która jest nowatorska, nieszablonowa, wykraczającą poza to, co znane i powszechnie stosowane.

To uproszczona definicja naukowa, natomiast w kontekście naszego organizmu, fizjologiczna i biochemiczna manifestacja kreatywności jest jednak bardziej skomplikowana. Naukowcy zajmujący się kognitywistyką próbują zmierzyć kreatywność za pomocą metod psychometrycznych, takich jak testy rozbieżnego myślenia (DT) i testy zdalnych skojarzeń (RAT), które koncentrują się na zdolności poszczególnych osób do generowania kreatywnych pomysłów, a także przy użyciu innych testów opartych na określaniu cech osobowości, w tym Skali Osobowości Twórczej (CPS).

Naukowcy są zgodni, że kreatywność jest trudna do oszacowania, ponieważ uważa się, że wynika ona z wielu procesów neuronalnych (nerwowych), które nakładają się na siebie wzajemnie. Tak jest w przypadku testu rozbieżnego myślenia, gdzie wyniki wskazują na pozytywną korelację z samooceną kreatywności, IQ i kilkoma cechami osobowości, w tym z otwartością na nowe doświadczenia.

Neurobiologiczne podstawy twórczości

Okazuje się, że osoby twórcze są ciekawe świata, pozytywnie nastawione do życia i generalnie osiągają lepsze wyniki w testach DT. Za taki stan rzeczy może być odpowiedzialny podwyższony poziom mózgowego neuroprzekaźnika- dopaminy. Ten neurotransmiter najczęściej jest kojarzony z chorobą Parkinsona (niedobór dopaminy), pobudzaniem układem nagrody w wyniku spożycia pokarmu, uprawiania seksu lub zażywania narkotyków (np. heroiny, kokainy) lub z legendarnym „szaleństwem artysty”. Dotychczasowe ustalenia badaczy rzeczywiście potwierdzają twierdzenie, że istnieje związek między kreatywnością a dopaminą (DA). Z wielu badań wynika, że kreatywność jest związana z aktywnością receptora D2, czyli receptora sprzężonego z białkiem G (GPCR) reagującego na neuroprzekaźnik dopaminę. Wiadomo także, że podwyższona ilość wspomnianych receptorów znajduje się w mózgowych szlakach: mezolimbicznym i mezostrialnym, a te są związane z układem nagrody pobudzanym np. w wyniku zażycia narkotyku.

Zwiększone uwalnianie dopaminy z komórek nerwowych np. w wyniku zażywania pewnych substancji, może zatem potencjalnie prowadzić do zwiększonej kreatywności. W tym miejscu dokonamy przeglądu dowodów naukowych dotyczących wpływu marihuany na kreatywność.

W pewnym eksperymencie [1] podjęto próbę zbadania  różnic pomiędzy dwiema grupami narkomanów (14 pacjentów w leczeniu podtrzymującym oraz 12 pacjentów podczas rehabilitacji), użytkownikami konopi indyjskich (grupa 13 osób) i grupą kontrolną w ilości 18 osób, w odniesieniu do kreatywności werbalnej i tzw. figuralnej (symbolicznej) oraz ogólnych zdolności poznawczych. Wyniki wykazały, że pacjenci w leczeniu podtrzymującym i również w pewnym stopniu użytkownicy marihuany, osiągali wyższe wyniki w zakresie kreatywności werbalnej niż pacjenci podczas rehabilitacji. W odniesieniu do cech osobowości tzw. Wielkiej Piątki (Big Five), użytkownicy marihuany osiągnęli najwyższe wyniki pod względem otwartości na nowe doświadczenia i ekstrawersji, a takie cechy osobowości są często interpretowane jako pośredniki kreatywności. Podobnie inne badanie [2] z udziałem osób, które uzyskały niskie oceny kreatywności (gdy były trzeźwe), pod wpływem konopi indyjskich osiągnęły płynność werbalną na podobnym poziomie jak osoby kreatywniejsze z natury. W tym badaniu wykazano także, że zażywanie marihuany mogło przyczynić się do zwiększonego ryzyka przebycia psychozy.

Jednak w innym eksperymencie [3] użytkownicy konopi nie wykazywali rozwoju objawów psychotycznych w odniesieniu do grupy kontrolnej, a dodatkowo osiągnęli zwiększone nadpodażowanie- ang. hyper-priming (zdolność do tworzenia połączeń pomiędzy pozornie niepowiązanymi procesami). Wykazano [4] również, że stosowanie konopi indyjskich promuje aktywność fal alfa (elektromagnetyczna aktywność fal mózgowych związana z bezsennością i kreatywnością). Niestety okazuje się także, że najbardziej znany składnik konopi indyjskich, tetrahydrokannabinol (THC), prowadzi do redukcji fal teta i fal o wysokiej częstotliwości,  a to zakłóca synchroniczne wyzwalanie impulsów z neuronów (komórek nerwowych) i wpływa negatywnie na kondycję pamięci krótkotrwałej [4].

Inne badania wskazują na korelację pomiędzy paleniem marihuany a zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób psychicznych, takich jak schizofrenia, choć neurobiolodzy sugerują, że kreatywni ludzie są bardziej podatni na epizody psychotyczne niezależnie od konsumpcji konopi [5].

Jak więc widzicie, konopie i kreatywność to wciąż temat otwarty, a to stanowi pole do popisu dla nauk z przedrostkiem neuro.

 

Bibliografia:

[1] BLIEM, B., UNTERRAINER, H. F., PAPOUSEK, I., et al. 2013. Creativity in cannabis-users and in drug addicts in maintenance treatment and in rehabilitation. Neuropsychiatr.,

[2] SCHAFER, G., FEILDING, A., MORGAN, C. J., et al. 2012. Investigating the interaction between schizotypy, divergent thinking and cannabis use. Conscious Cogn., 21, 292-8.

[3] MORGAN, C. J., ROTHWELL, E., ATKINSON, H., et al. 2010. Hyper-priming in cannabis users: a naturalistic study of the effects of cannabis on semantic memory function. Psychiatry Res., 176, 213-8.

[4] GRUZELIER, J. 2009. A theory of alpha/theta neurofeedback, creative performance enhancement, long distance functional connectivity and psychological integration. Cogn Process., 10, S101-9.

[5] SHRIVASTAVA, A., JOHNSTON, M., TERPSTRA, K., et al. 2013. Pathways to Psychosis in Cannabis Abuse. Clin Schizophr Relat Psychoses., 14, 1-18.

MEDNICK, S. A. 1962. The associative basis of the creative process. Psychol Rev., 69, 220–32.

HENNESSEY, B. A. & AMABILE, T. M. 2010. Creativity. Annu Rev Psychol., 61, 569-98.

CHERMAHINI, S. A. & HOMMEL, B. 2010. The (b)link between creativity and dopamine: spontaneous eye blink rates predict and dissociate divergent and convergent thinking. Cognition, 115, 458-65.

DE MANZANO, O., CERVENKA, S., KARABANOV, A., et al. 2010. Thinking outside a less intact box: thalamic dopamine D2 receptor densities are negatively related to psychometric creativity in healthy individuals. PLoS One., 5, e10670.