Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej jest częstym powikłaniem, szczególnie w przypadku radioterapii okolicy głowy oraz szyi połączonej z chemioterapią. Szacuje się, że takie stany zapalne występują  u około 30% -70% pacjentów leczonych radioterapią oraz u 40% -80% pacjentów poddawanych chemioterapii. Jeśli te dwie formy terapii są łączone, prawdopodobieństwo wystąpienia tych zmian wzrasta od 50% do nawet 100%.

Samo zapalenie jest bolesnym i wyniszczającym stanem o różnym stopniu nasilenia. Charakteryzuje się obecnością zaczerwienionych zmian w obrębie jamy ustnej, które wraz z upływem czasu przechodzą w dotkliwe owrzodzenia, co zwykle prowadzi do trudności w przełykaniu pokarmu/ piciu płynów. Zapalenie błony śluzowej jamy ustnej wpływa niekorzystnie na jakość życia pacjenta, często dochodzi do utraty wagi i niedożywienia, ponadto zwiększa się podatność na występowanie infekcji. Oprócz konsekwencji klinicznych, obecność takiego schorzenia ma znaczący wpływ ekonomiczny w postaci konieczności stosowania żywienia pozajelitowego, antybiotykoterapii, wprowadzenia farmakoterapii bólu czy przymusu hospitalizacji.

 

Istnieją dowody na to, że cytotoksyczne (niszczące na komórki) działanie leków przeciwnowotworowych i radioterapii wynika z reakcji na poziomie molekularnym, które prowadzą do nadmiernej produkcji reaktywnych form tlenu, co z kolei sprzyja zachwianiu równowagi oksydacyjnej organizmu- powstaje tzw. stres oksydacyjny. Zarówno wspomniany stres, jak i prozapalne cytokiny (np. TNF-a) są bezpośrednio zaangażowane w niszczenie błony śluzowej jamy ustnej. Pomimo zrozumienia patogenezy tego stanu, jego zapobieganie i leczenie nadal stanowi wyzwanie dla dentystów.

Według doniesień naukowych, kannabidiol (CBD) jest przeciwutleniaczem, posiada właściwości przeciwzapalne oraz immunomodulujące, a nade wszystko jest pozbawiony niepożądanych właściwości psychoaktywnych. Z racji wymienionych cech, kannabidiol może być stosowany w takich schorzeniach jak padaczka, choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, przewlekły ból, stany wyczerpania czy cukrzyca.

Badania pokazują, że CBD jest w stanie zredukować wytwarzanie mediatorów prozapalnych (sprzyjających zapaleniu) poprzez tłumienie komórkowej odpowiedzi immunologicznej, co może być szczególnie istotne w przypadku chorób o podłożu zapalnym. Wydaje się, że szczególnie istotne jest obniżenie przez kannabidiol produkcji niektórych czynników prozapalnych ( IFN-c, TNF-a, IL-1b i IL-10). Ciekawostką jest, że wspomniane działanie przeciwzapalne może być silniejsze niż w przypadku klasycznych przeciwutleniaczy, takich jak a-tokoferol (witamina E) lub kwas askorbinowy (witamina C).

 

W interesującym nas obszarze- stomatologii, przeprowadzono tylko jeden eksperyment z udziałem CBD. Dotyczył on szczurów, u których celowo wywołano chorobę przyzębia (zespół tkanek otaczających i unieruchamiających ząb; na przyzębie składają się m.in. dziąsło i kość wyrostka zębodołowego). Po 30 dniach codziennego podawania kannabidiolu w dawce 5 mg / kg masy ciała została wykonana analiza morfologiczna ubytku kości wyrostka zębodołowego. Okazało się, że zwierzęta leczone kannabidiolem wykazywały regionalne zmniejszenie jej utraty. Ponadto w miejscu stanu zapalnego u szczurów z grupy leczonej CBD spadła migracja neutrofili (komórki układu odpornościowego mające tendencję do naciekania miejsc objętych zapaleniem) oraz zmniejszyła się produkcja czynników zapalnych, w tym interleukiny-1b (IL-1b) i TNF-a. Wyniki te sugerują, że kannabidiol może być przydatny w kontroli stanu zapalnego toczącego się w obrębie jamy ustnej.

Podsumowując, brak skutecznych strategii zapobiegania zapaleniu błony śluzowej jamy ustnej skłonił badaczy do poszukiwania nowych środków terapeutycznych. Badania nad działaniem różnego rodzaju przeciwutleniaczy w zapobieganiu i leczeniu innych schorzeń mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia patologii zapaleń oraz roli reaktywnych form tlenu w ich rozwoju. Działanie przeciwutleniające, przeciwzapalne i przeciwbólowe kannabidiolu, połączone z bezpieczeństwem jego stosowania, są decydującymi czynnikami, które wzbudzają zainteresowanie w ramach stosowania CBD w stomatologii, w tym w stanach zapalnych błony śluzowej jamy ustnej.

 

Bibliografia:

Booz GW. Cannabidiol as an emergent therapeutic strategy for lessening the impast of inflammation on oxidative stress. Free Radic Biol Med, 2011;51:1054–1061.

Davis MP. Cannabinoids for symptom management and cancer therapy: the evidence, J Natl Compr Canc Netw, 2016;14:915–922.

Bonomi M, Batt K. Supportive management of mucositis and metabolic derangements in head and neck cancer patients. Cancers (Basel), 2015;7:1743–1757.

L. F. Cuba,  F. G. Salum,  K. Cherubini,  M. A. Z. Figueiredo, Cannabidiol: an alternative therapeutic agent for oral mucositis? Journal of Clinical Pharmacy and Therapeutics, 2017, 42, 245–250