Choroba Leśniowskiego i Crohna, potocznie zwana chorobą Crohna, należy do nieswoistych schorzeń zapalnych przewodu pokarmowego o nieustalonej dotychczas przyczynie. Wśród potencjalnych czynników sprzyjających rozwojowi choroby wymienia się m.in. tło genetyczne, w tym osobniczą skłonność do zachorowania oraz występowanie choroby w rodzinie (w przypadku, gdy choruje jeden z członków familii, to ryzyko zachorowania na to schorzenie u jego potomstwa wynosi 8,9%, dla rodzeństwa i rodziców wskaźniki te wynoszą odpowiednio 8,8% i 3,5%), ponadto zmiany w obrębie mikroflory jelitowej czy upośledzoną odpowiedź immunologiczną w obrębie błony śluzowej przewodu pokarmowego.

Według szacunków, w samej Europie zachorowalność na chorobę Leśniowskiego i Crohna w ciągu roku wynosi od 1 do 11,4 przypadków na 100 000 ludności. Najwięcej nowych pacjentów przybywa w grupie dzieci i nastolatków, a także osób w wieku 30-40 lat, z kolei drugi szczyt zachorowań przypada po 60 r. życia. Brytyjskie dane donoszą, że zachorowalność na to schorzenie zwiększyła się dwukrotnie w okresie od 2004 do 2014 r.

Te smutne statystyki  nie omijają także Polski. W 2012 roku do Krajowego Rejestru choroby Leśniowskiego i Crohna wpisało się 5191 chorych, a dane pochodziły z 88 ośrodków zlokalizowanych w całym kraju. Teraz jest ich 95, a liczba zarejestrowanych pacjentów wynosi już 6234.

Liczba chorych może być jeszcze większa z uwagi na to, że bardzo łatwo zlekceważyć pierwsze symptomy choroby, do których należą m.in. bóle brzucha, uporczywe biegunki, osłabienie, gorączka i zmniejszenie masy ciała. Takie same objawy mogą występować podczas „grypy żołądkowej” lub mogą być spowodowane np. nadmiernym stresem.

Pacjenci zbyt późno trafiają do lekarza, często w momencie, kiedy zmiany chorobowe są już zaawansowane. Warto nadmienić, że mogą one dotyczyć każdego odcinka przewodu pokarmowego, choć najczęściej (prawie połowa chorych) obejmują końcowy odcinek jelita cienkiego, u 30–40% przypadków zmiany dotyczą zarówno jelita cienkiego, jak i grubego, natomiast u mniej niż 20% przypadków obejmują one jelito grube. W wyjątkowych przypadkach zmiany lokalizują się w przełyku, żołądku czy dwunastnicy, a u niektórych pacjentów choroba daje o sobie znać w postaci zmian w obrębie skóry, stawów, oczu. W przypadku zajęcia jelita grubego, u pacjentów często pojawiają się zmiany w okolicach odbytu po postacią wyrośli skórnych, owrzodzeń, ropni czy przetoki okołoodbytowej.

 

W przypadku podejrzenia występowania choroby Leśniowskiego i Crohna, lekarz najczęściej zleca wykonanie endoskopii jelita wraz z pobraniem jego wycinków do badania histopatologicznego. Przydatne okazują się także badania laboratoryjne, w tym oznaczenie stężenia białka CRP i morfologia krwi, ponieważ mogą być pomocne w różnicowaniu chorób zapalnych z schorzeniami wynikającymi z upośledzenia fizjologicznego funkcjonowania przewodu pokarmowego.

Niemniej jednak wciąż u około 10% pacjentów nie da się jednoznacznie stwierdzić rodzaju schorzenia o podłożu zapalnym np. czy jest to choroba Leśniowskiego i Crohna obejmującą jelito grube czy wrzodziejące zapalenia jelita grubego. W takim przypadku diagnoza brzmi: nieokreślone zapalenie jelita grubego.

 

Leki przeciwzapalne (glikokortykosteroidy, popularnie zwane sterydami) i immunosupresyjne (hamujące nadmierną odpowiedź immunologiczną) należą do najczęściej stosowanych środków farmakologicznych wykorzystywanych w terapii choroby Leśniowskiego i Crohna. W przypadku niepowodzenia w ich podawaniu, stosuje się nowsze leki- przeciwciała monoklonalne lub wykonuje się zabiegi chirurgiczne związane z miejscowymi zmianami (ropnie, przetoki), ale pacjenci operowani są także z innych powodów m.in. zwężeń w świetle jelita, częściowej jego niedrożności czy przy podejrzeniu występowania nowotworu. Ten ostatni jest rzadko występującym (ok. 1,5% chorych) i odległym skutkiem istniejącej choroby zapalnej jelit, ale czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania są długi czas trwania podstawowej choroby oraz zajęcie znacznej części jelita grubego.

 

Leczenie choroby Leśniowskiego i Crohna jest procesem prowadzonym przewlekle,  z uwagi na nawracający charakter samego schorzenia. Niestety, całkowite wyleczenie choroby jest prawdopodobnie niemożliwe, ale nadal poszukuje się nowych metod wspomagających walkę z tym schorzeniem. Jedną z nich jest sprawdzanie skuteczności potencjalnych związków o właściwościach przeciwzapalnych.

 

Kannabidiol (CBD) wykazywał dobre wyniki w zmniejszaniu stanu zapalnego w obrębie jelit na zwierzęcym modelu choroby Crohna. W związku z tym należało sprawdzić jego skuteczność w badaniu klinicznym z udziałem pacjentów. Dwudziestu chorych (11 mężczyzn, 9 kobiet) w wieku 18-75 lat zostało losowo przydzielonych do dwóch grup. Pacjenci z jednej grupy otrzymywali kannabidiol w formie doustnej, a dawkę 10 mg CBD przyjmowali dwa razy dziennie, z kolei osoby z drugiej grupy otrzymywały placebo. Aktywność choroby oceniano na podstawie skali CDAI (Crohn’s disease activity index, a ocenie podlegają m.in. dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, w tym ból brzucha, niedowaga, anemia oraz inne objawy).

Wyniki przedstawiają się następująco:

Średnia wartość CDAI przed rozpoczęciem terapii wynosiła 337 ± 108 i 308 ± 96 odpowiednio w grupie pacjentów otrzymujących CBD i w grupie zażywającej placebo. Po 8 tygodniach leczenia wskaźnik wynosił odpowiednio 220 ± 122 i 216 ± 121. Nie zaobserwowano żadnych poważnych skutków ubocznych.

Kannabidiol okazał się więc związkiem bezpiecznym, ale jego skuteczność akurat w tym badaniu nie została potwierdzona. Według autorów eksperymentu, przyczyn może być kilka m.in. zbyt mała dawka CBD, nieodpowiednia droga podania czy niewielka grupa pacjentów w tym eksperymencie. W związku z tym badacze zalecają przeprowadzenie dalszych eksperymentów w tym zakresie.

 

Bibliografia:

https://gastrologia.mp.pl/choroby/jelitogrube/65252,choroba-lesniowskiego-i-crohna,1

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28349233?dopt=Abstract

Schicho R, Storr M. Cannabis finds its way into treatment of Crohn’s disease. Pharmacology. 2014;93(1-2):1-3.

Best WR, Becktel JM, Singleton JW, Kern F Jr (March 1976). „Development of a Crohn’s disease activity index. National Cooperative Crohn’s Disease Study”. Gastroenterology. 70 (3): 439–444

Harvey R, Bradshaw J (1980). „A simple index of Crohn’s-disease activity”. Lancet. 1 (8167): 514