Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD, ang. Age-related Macular Degeneration) jest schorzeniem, które zwykle dotyka osób dorosłych w wieku powyżej 50 lat. Początkowo choroba przebiega bezobjawowo, ale wraz z upływem czasu dochodzi do znacznego pogorszenia się kondycji zmysłu wzroku, co skutkuje ograniczeniem zdolności widzenia.

Plamka żółta jest centralną częścią siatkówki oka i jednocześnie obszarem największej gęstości czopków, czyli receptorów umożliwiających widzenie kolorów przez człowieka. Oprócz plamki żółtej w skład siatkówki wchodzi kilka warstw komórek pochodzenia nerwowego i nabłonkowego.

Zwyrodnienie plamki żółtej jest wynikiem obumierania komórek siatkówki oka m.in. na skutek komórkowych zaburzeń metabolicznych czy nadmiernej ilości czynników prozapalnych, przez co dochodzi do znacznego upośledzenia zmysłu wzroku. Do najczęściej wymienianych przyczyn AMD należą starszy wiek, czynniki genetyczne, palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, jaśniejsze (błękitne) zabarwienie tęczówki oka czy nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV.

Istnieją dwa rodzaje zwyrodnienia plamki żółtej:

  • postać sucha– występuje częściej (dotyczy około 85% chorych). Rozwój zwyrodnienia postępuje powoli na skutek stopniowego obumierania komórek oraz ich gromadzenia się w postaci „osadu”- tzw. druz.
  • postać mokra(wysiękowa) – rozwija się rzadziej (około 15%), ale w jej przypadku rokowania są gorsze, a samo zwyrodnienie postępuje szybciej. Czynnikiem sprawczym są problemy z metabolizmem komórek siatkówki. Te na drodze „samoobrony”przed niedotlenieniem i spadkiem poboru substratów energetycznych, zaczynają wytwarzać naczyniowy czynnik wzrostu śródbłonka (VEGF,  vascular endothelial growth factor). Nagły wzrost poziomu VEGF prowadzi do niekontrolowanego tworzenia się nieprawidłowo rozwiniętych naczyń krwionośnych, które mają tendencję do pękania. Krwawienie i tworzenie blizn w obrębie pękniętych naczyń prowadzi do obrzęku komórek siatkówki i ich stopniowego obumierania.

 

Pierwsze symptomy choroby są często bagatelizowane, a winą za ich występowanie obarcza się zaawansowany wiek. Niemniej jednak problemy przy czytaniu w postaci rozmazywania się liter lub słaba ich widoczność z powodu pojawiających się czarnych plam (mroczków) powinny zaniepokoić i skłonić do wizyty u okulisty.

Jakie są możliwości terapii zwyrodnienia plamki żółtej?

W przypadku postaci mokrej, podejmuje się próby leczenia nowoczesnymi preparatami zawierającymi substancje, których mechanizm działania polega na blokowaniu czynnika wzrostu naczyń krwionośnych (VEGF). Preparaty zawierające bewacizumab, pegaptanib, ranibizumab, aflibercept podaje się w formie iniekcji bezpośrednio do wnętrza gałki ocznej. Innym sposobem leczenia jest zastosowanie terapii fotodynamicznej, która polega na wstrzyknięciu specjalnego barwnika do nieprawidłowo rozwiniętych naczyń krwionośnych siatkówki. Barwnik ten jest czuły na promienie lasera, więc jego zastosowanie powoduje zniszczenie patologicznych kapilar. Z kolei krótkoterminową poprawę jakości widzenia otrzymuje się w wyniku przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego mającego na celu usunięcie skrzepów krwi lub w ramach koagulacji laserowej, czyli zamknięcia patologicznych naczyń krwionośnych przy pomocy promieni lasera.

 

W przypadku postaci suchej AMD mamy zdecydowanie mniej opcji terapii, więc w tym przypadku pierwszorzędną rolę odgrywają inne zalecenia. Te z kolei dotyczą zmiany nawyków zdrowotnych (zaprzestanie palenia tytoniu, uregulowanie ciśnienia tętniczego krwi, odpowiednia dieta, noszenie okularów przeciwsłonecznych). Możliwa jest również dodatkowa suplementacja preparatami zawierającymi m.in. luteinę i zeaksantynę, kwasy Omega 3 (EPA i DHA), witaminy A, C, E,  B2, B6 i B12, minerały: cynk, selen, resweratrol (lub jego łatwiej przyswajalną, zmikronizowaną postać), pterostilben, taurynę.

 

Coraz większą uwagę zwraca się również na aspekt przewlekłego stanu zapalnego wymienianego jako jeden z czynników sprawczych AMD. Właśnie dlatego wszelkie substancje o charakterze przeciwzapalnym są potencjalnymi kandydatami do wspierania leczenia zwyrodnienia plamki żółtej.

Jednym z takich związków może być kannabidiol (CBD). Wstępne badania sugerują, że kannabidiol ogranicza rozwój stanu zapalnego w wyniku hamowania wytwarzania przez komórki układu odpornościowego czynników prozapalnych, w tym czynnika martwicy nowotworów (TNF-α) czy interleukin (IL-1 i IL-6). Dodatkowo CBD w pośredni sposób powoduje wzrost stężenia adenozyny. Związek ten w niekorzystnych warunkach, takich jak stan zapalny, pomaga chronić tkankę przed nadmiernym uszkodzeniem m.in. poprzez hamowanie nadmiernej reakcji komórek układu odpornościowego. Warto również dodać, że kannabidiol blokuje działanie czynnika wzrostu naczyń krwionośnych- VEGF, co może zmniejszać rozwój postaci mokrej zwyrodnienia plamki żółtej.

Pomimo dużego potencjału, jaki tkwi w kannabidiolu, dotychczas nie przeprowadzono badań klinicznych z udziałem chorych pacjentów.

 

Bibliografia:

Goldstein, A. Loewenstein, A. Barak, A. Pollack i inni. Results of a multicenter clinical trial to evaluate the preferential hyperacuity perimeter for detection of age-related macular degeneration.. „Retina”. 25 (3). s. 296-303

Giannakaki-Zimmermann H., et al.: Atypical retinal pigment epithelial defects with retained photoreceptor layers: a so far disregarded finding in age related macular degeneration. BMC Ophthalmology, 2017; 17: 67

Bandello F., et al.: Recent advances in the management of dry age-related macular degeneration: A review. F1000Research, 2017; 6: 245

Naoko A Chapman, Robert J Jacobs, Andrea J Braakhuis, Role of diet and food intake in age-related macular degeneration: a systematic review, „Clin Exp Ophthalmol.”, 2018

Georgium T., Prokopiou E.: The New Era of Omega-3 Fatty Acids Supplementation: Therapeutic Effects on Dry Age-Related Macular Degeneration. Journal of Stem Cells, 2015;10(3):205-215

Evans JR, Lawrenson JG : Antioxidant vitamin and mineral supplements to prevent the development of age-related macular degeneration (AMD).30 July 2017.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2588644/

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3504989/