Przeprowadzenie badań klinicznych z udziałem pacjentów jest najczęściej poprzedzone wykonaniem eksperymentów na zwierzętach (inaczej badań przedklinicznych, badań in vivo, na modelu zwierzęcym). Taki schemat postępowania dotyczy wszystkich leków, także i kannabidiolu (CBD).

Czasem w badaniach na zwierzętach dokonuje się odkryć, które jak się później okazuje, mają swoje przełożenie w badaniach klinicznych. I tak np. w kilku eksperymentach na zwierzęcym modelu niepokoju wykazano, że zależność skuteczności działania CBD od dawki nie jest liniowa tzn. im wyższa dawka, tym lepszy efekt leczniczy kannabidiolu, ale układa się w charakterystyczny kształt dzwonu (odwrócona litera U albo rozkład normalny) [rysunek poniżej].

 

I rzeczywiście na podstawie pewnego badania wywnioskowano, że podawanie zwierzętom kannabidiolu w dawce 2,5-10 mg / kg masy ciała (średnia dawka) przyczyniło się do zmniejszenia niepokoju w znacznie większym stopniu niż w przypadku stosowania CBD  w dawce 1 mg/ kg m.c. (niska dawka) lub 20 mg / kg m.c (wysoka dawka).

Podobne krzywe zależności działanie-dawka w kształcie dzwonu zostały opisane w innych eksperymentach badających behawioralne skutki stosowania kannabidiolu. Na przykład, danio pręgowany (rybka), któremu podawano kannabidiol w dawce 0,5 mg / kg spędził znacznie więcej czasu w górnej strefie akwarium (co jest interpretowane jako efekt podobny do działania przeciwlękowego u ludzi), podczas gdy zachowanie ryb otrzymujących najniższą (0,1 mg / kg) i najwyższe dawki (5 i 10 mg / kg) nie różniło się od kontroli.Podobną zależność zaobserwowano w zwierzęcym modelu schizofrenii, kiedy to zastosowanie CBD w dawce 30 mg/kg masy ciała zmniejszyło objawy choroby, natomiast takich efektów nie uzyskano dla dawki 15 i 60 mg / kg m.c.

W badaniach na modelu zwierzęcym wykazano przeciwlękowe (anksjolityczne), przeciwpsychotyczne, przeciwdepresyjne, przeciwpadaczkowe i przeciwzapalne działanie kannabidiolu. Nie dziwi więc, że wiąże się duże nadzieje związane ze stosowaniem CBD u ludzi, zwłaszcza jeśli w grę wchodzi poszukiwanie nowych środków leczniczych, które byłoby pomocne w zwalczaniu zaburzeń lękowych. Obecnie w tym schorzeniu stosuje się kombinację leków, w tym m.in. z grupy benzodiazepin i leków przeciwdepresyjnych. Niestety, choć skuteczne, środki te mają liczne wady w postaci działań niepożądanych, takich jak ryzyko uzależnienia oraz syndrom odstawienia, zaburzenia seksualne, upośledzenie funkcji poznawczych i psychomotorycznych, opóźnione wystąpienie działania (leki przeciwdepresyjne) czy wymóg starannej kontroli dawkowania.

Aby stwierdzić skuteczność działania przeciwlękowego CBD u ludzi, należy określić dla jakich dawek uzyskuje się największy efekt leczniczy, czyli po prostu stworzyć „dzwonowaty” wykres dla człowieka. Takiego zadania podjęła się grupka naukowców z różnych, brazylijskich ośrodków badawczych. W tym celu zaangażowano 60 zdrowych osób obu płci w wieku od 18 do 35 lat, które następnie losowo przydzielono do pięciu grup. Pacjentom w poszczególnych grupach podawano placebo, klonazepam (1 mg)- silny lek przeciwlękowy i CBD w jednorazowych dawkach 100, 300 i 900 mg.

Aby sprawdzić skuteczność anksjolitycznego działania poszczególnych środków, badani zostali poddani testowi w ramach którego każdy z uczestników musiał zaprezentować przygotowaną przez siebie prezentację przed grupą utworzoną z pozostałych osób (test wystąpień publicznych- TPSRS). Pomiary dokonywano w oparciu o subiektywną skalę oceny lęku-uspokojenia Visual Analog Mood Scale (VAMS), a także dodatkowo mierzono wartość ciśnienia krwi i tętna. Te pomiary uzyskano podczas pięciu sesji eksperymentalnych z 12 ochotnikami. Każda sesja składała się z czterech etapów, które odbywały się w różnym odstępach czasowych.  Etap 1. podanie leku / placebo, po 80 minutach pierwszy pomiar z użyciem skali (VAMS) i pomiar parametrów krążeniowych, po 153 minutach nastąpiło przemówienie, a ostatnich pomiarów dokonano w 216 minucie eksperymentu.

Uzyskano następujące wyniki: odnotowano znaczącą redukcję leku w grupach stosujących klonazepam i CBD w stosunku do grupy przyjmującej placebo. Podawanie klonazepamu było związane z uzyskaniem silniejszego efektu uspokajającego oraz niewielkim wzrostem ciśnienia krwi niż w przypadku podawania CBD. Niemniej jednak stosowanie CBD w dawce 300 mg zmniejszyło niepokój w stopniu istotnie wyraźniejszym niż jeśli podawano dawkę 100 i 900 mg kannabidiolu.

Autorzy tym samym potwierdzili, że uzyskane przez nich wyniki są zgodne z dowodami wcześniejszych badań przedklinicznych i potwierdzają pogląd, że kannabidiol ma działanie przeciwlękowe u ludzi, a średnia dawka (300 mg), wywołuje najlepszy efekt.

Wyniki te podkreślają wagę starannego doboru zakresu dawek podczas badania potencjalnych efektów terapeutycznych CBD. Dalsze eksperymenty powinny skupić  się na określeniu dawkowania kannabidiolu w innych schorzeniach, takich jak schizofrenia, ból, padaczka czy choroba Parkinsona, przy czym należy zwrócić uwagę na fakt, że stosowanie kannabidiolu należy rozpoczynać od najniższych dawek, stopniowo je zwiększając aż do uzyskania właściwego efektu.

 

Bibliografia:

https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fphar.2017.00259/full#h6