Crocus sativus (z rodziny Iridaceae)- pod tą łacińską nazwą kryje się szafran, którego nazewnictwo pochodzi od arabskiego słowa za-faran oznaczającego „być żółtym”. Pierwsze skojarzenie związane z szafranem to najczęściej kuchnia, gdzie był i nadal jest stosowany jako cenna przyprawa. Obecnym potentatem w hodowli szafranu jest Iran, który pokrywa około 90% światowego zapotrzebowania, chociaż hiszpański surowiec (były światowy lider w produkcji) ma wyższą jakość kulinarną.Szafranowa produkcja jest niezwykle pracochłonna, a  w ostatecznym rozrachunku uzyskuje się około 190 kg przyprawy rocznie. Zebranie 1 kg znamion kwiatowych (łac. Stigma), będących głównym składnikiem do stosowania, wymaga poświęcenia 150 000-200 000 kwiatów i 400 godzin pracy. To zapewne wyjaśnia dlaczego szafran jest obecnie najdroższą przyprawą na świecie.

Być może z powodów finansowych lecznicze zastosowanie było dość ograniczone, chociaż starożytni Rzymianie próbowali zredukować niekorzystne skutki upojenia alkoholowego poprzez umieszczanie szafranu w winie. Medycy ze starożytnej Persji chętnie stosowali surowiec jako lek o działaniu anksjolitycznym (przeciwlękowym), uspokajającym oraz przeciwdepresyjnym.

Doświadczenia minionych czasów nie poszły na marne- w ostatnich latach szerzej poznano właściwości antydepresyjne szafranu. W badaniu (1) suplementacja 30 mg szafranowego ekstraktu codziennie przez sześć tygodni u 40 osób (w wieku 18-29, 30-44, obu płci) z rozpoznaną dużą depresją była skuteczna w zmniejszaniu objawów choroby ocenianych według skali HAMD względem placebo. W innym eksperymencie (2) podawanie 30 mg ekstraktu z szafranu codziennie u 30 osób z łagodną i umiarkowaną depresją w ciągu sześciu tygodni pozwoliło na osiągnięcie efektu przeciwdepresyjnego porównywalnego do terapii 100 mg Imipraminy (lek starszej generacji, stosowany w ciężkich postaciach depresji) jako leku referencyjnego.

Przypuszcza się, że właściwości antydepresyjne szafranu są związane z metabolizmem serotoniny, czyli inaczej „hormonu szczęścia”. W momencie kiedy podjęto pierwsze próby wyjaśnienia możliwych przyczyn powstawania depresji, na bazie poczynionych eksperymentów naukowcy wysnuli hipotezę o potencjalnym niedoborze pewnych związków chemicznych, w tym i serotoniny (tzw. teoria monoaminowa). I rzeczywiście coś w tym jest, bo podawanie szafranu skutkuje ograniczeniem podjadania, a zarazem poprawie ulega nastrój chorego. Konieczne są dalsze badania celem ustalenia dokładnego działania tego mechanizmu, a dodatkową zachętą powinny być wyniki eksperymentów (3,4) z udziałem osób cierpiących na zaburzenia seksualne, których występowanie jest charakterystyczne w przypadku terapii lekami przeciwdepresyjnymi nowszej generacji, czyli SSRI. Cztery tygodnie suplementacji 30 mg szafranu (w dwóch podzielonych dawkach na dobę) u kobiet poddawanych terapii SSRI, ale zgłaszających przy tym zaburzenia seksualne wykazały, że suplementacja była w stanie poprawić ogólne funkcjonowanie seksualne po czterech tygodniach stosowania preparatu. Analogiczne wyniki uzyskano dla panów borykających się  z zaburzeniami erekcji w trakcie leczenia lekami SSRI (odnotowano poprawę względem placebo po dwóch i czterech tygodniach leczenia, choć wyniki uzyskane dla dłuższego okres czasu  wydają się być bardziej znaczące).

Niestety szafran nie ma wysokiego marginesu bezpieczeństwa, dlatego należy zachować ostrożność podczas suplementacji. Standardowa dawka dobowa to 30 mg ekstraktu (najczęściej podzielona na dwie dawki po 15 mg), stosowana przez maksymalnie osiem tygodni. Wstępne dowody sugerują, że podwojenie tej dawki może mieć działanie toksyczne po ośmiu tygodniach ciągłego stosowania.

Należy także nadmienić, że w dawnych tradycjach zielarskich szafran stosowany był jako środek abortujący oraz istnieją nieliczne doniesienia o możliwości wystąpienia krwawienia z dróg rodnych przy wyższych dawkach preparatu (200-400 mg). W związku z tym rozsądne powinno być unikanie suplementacji podczas ciąży lub w przypadku jej podejrzenia.

 

Bibliografia:

(1)          Crocus sativus L. in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. Akhondzadeh S,  Tahmacebi-Pour N, Noorbala AA i współ., Phytother. Res., 2005 Feb;19(2):148-51

(2)          Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: a pilot double-blind randomized trial [ISRCTN45683816]. Akhondzadeh S, Fallah-Pour H, Afkham K i współ., BMC Complement Altern Med., 2004 Sep 2;4:12.

(3)          Saffron for treatment of fluoxetine-induced sexual dysfunction in women: randomized double-blind placebo-controlled study. Kashani L, Raisi F, Saroukhani S i współ., Hum Psychopharmacol, 2013 Jan;28(1):54-60. doi: 10.1002/hup.2282. Epub 2012 Dec 20.

(4)          Effect of saffron on fluoxetine-induced sexual impairment in men: randomized double-blind placebo-controlled trial. Modabbernia A, Sohrabi H, Nasehi AA i współ., Psychopharmacology (Berl), 012 Oct;223(4):381-8. Epub 2012 May 3.

Winterhalter P, Straubinger M, SAFFRON—RENEWED INTEREST IN AN ANCIENT SPICE, Food Rev Int. (2000)

Hosseinzadeh H, Noraei NB., Anxiolytic and hypnotic effect of Crocus sativus aqueous extract and its constituents, crocin and safranal, in mice. Phytother Res. (2009)

Hausenblas HA, et al Saffron (Crocus sativus L.) and major depressive disorder: a meta-analysis of randomized clinical trials. J Integr Med. (2013)

Wang Y, et al. Antidepressant properties of bioactive fractions from the extract of Crocus sativus L, J Nat Med. (2010)