Łączna ich długość mieści się w zakresie 5,5-7,5 metrów, a bytuje w nich około 1013 – 1014 bakterii. O czym mowa? Oczywiście o jelitach człowieka. Na pozór ich głównym zadaniem jest trawienie (dwunastnica), wchłanianie składników odżywczych i wydalanie niestrawionych resztek pokarmowych, ale tak naprawdę kondycja jelit może oddziaływać na cały organizm człowieka.

Dość powiedzieć, że coraz większa liczba osób na całym świecie cierpi z powodu nieswoistych zapaleń jelit, wśród których najczęściej występującymi są choroba Leśniowskiego i Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG). Te przewlekłe i często wyniszczające schorzenia są najczęściej diagnozowane u młodych ludzi w wieku 15-30 lat. Niestety wiek zachorowania wciąż ulega obniżeniu i nierzadko nowe przypadki są diagnozowane także wśród dzieci.

Samo występowanie tych jelitowych schorzeń objawia się w postaci różnych symptomów np. gorączki, bólów brzucha czy utraty masy ciała (choroba Leśniowskiego i Crohna) czy biegunkami (WZJG). Ostatecznie na podstawie badania endoskopowego (gastroskopii, kolonoskopii) dochodzi do postawienia właściwej diagnozy. W przypadku wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, zmiany chorobowe obejmują nieomal całą błonę śluzową wyłącznie jelita grubego, od odbytnicy poprzez kolejne odcinki okrężnicy aż do kątnicy (jelito ślepe). Z kolei w chorobie Leśniowskiego i Crohna stanem zapalnym objęte są niektóre odcinki błony śluzowej jelit na przemian ze zdrowymi fragmentami jelita. Ponadto w chorobie Leśniowskiego i Crohna najczęściej zajęta jest końcowa część jelita cienkiego. Dodatkowym badaniem diagnostycznym, oprócz badań endoskopowych, jest histologiczne badanie pobranych wycinków jelita pod mikroskopem.

W momencie otrzymania diagnozy, natychmiast wdrażane jest odpowiednie leczenie, które zależy od fazy choroby, nasilenia jej objawów oraz wieku pacjenta. Najczęściej stosowane jest leczenie farmakologiczne lub żywieniowe. Niestety, pomimo uzyskania remisji (ustąpienia objawów choroby), leczenie musi być nadal kontynuowane, aby ten stan (remisji) mógł zostać utrzymany jak najdłużej. Jest to ważne z uwagi na fakt, że uzyskanie remisji zmniejsza ryzyko wystąpienia bardzo poważnych powikłań choroby. W przypadkach niepowodzenia na tym etapie, ostatecznie rozważa się leczenie operacyjne (usunięcie jelita).

Tak jak wspominano na początku, nieswoiste zapalenia jelit są schorzeniami przewlekłymi, w których rzadko dochodzi do samoistnego ustąpienia choroby. O całkowitym wyleczeniu w przypadku występowania WZJG mówi się jedynie w kontekście chirurgicznego usunięcia całego jelita grubego. Natomiast w przypadku choroby Leśniowskiego i Crohna możliwe jest tylko uzyskanie remisji choroby.

Naukowcy przez długi czas zastanawiali się nad przyczyną występowania tych schorzeń. Nie jest ona do końca wyjaśniona– podaje się różne potencjalne możliwości- czynniki immunologiczne, genetyczne czy środowiskowe.

W ostatnio opublikowanym artykule (sierpień 2018) na łamach czasopisma Gastroenterology, jego autorzy zwracają uwagę  na zwiększony napływ komórek układu odpornościowego- neutrofili z błony podśluzowej do światła jelita, co jest związane z ciężkim uszkodzeniem jelit obserwowanym w przypadłościach takich jak WZJG oraz chorobie Leśniowskiego i Crohna. Poszczególne warstwy budujące ścianę jelita zostały przedstawione na poniższym rysunku (Biologia-opracowania.pl).

 

Z jednej strony, neutrofile angażują się w walkę  z patogenami, zanim te zaatakują organizm gospodarza, ale z drugiej strony, te komórki nie działają specyficznie, a zatem mogą również powodować uszkodzenie zdrowej tkanki. Do takiej sytuacji dochodzi w momencie rozregulowania się komórkowych szlaków zaangażowanych w kontrolę działania neutrofilli. Przykładowo, dowody kliniczne wskazują na to, że szlak MRP2 / HxA3 jest aktywowany we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i chorobie Crohna, co nasila migrację neutrofili do światła jelita, a ich długotrwała aktywność może powodować uszkodzenie jelit. Skoro istnieje szlak prozapalny, to należało zbadać czy istnieje i przeciwny- przeciwzapalny mechanizm. Rezultaty badań przeprowadzonych przez naukowców we wspomnianym wyżej artykule potwierdzają jego istnienie. Chodzi o przeciwzapalny szlak glikoproteina P (P-gp)/ endokannabinoidy (EC), który pośrednio reguluje migrację neutrofili.

Glikoproteina P (P-gp), zwana także białkiem oporności wielolekowej (multidrug resistance protein 1- MDR-1), pełni funkcję transportera, który usuwa z komórek do środowiska zewnątrzkomórkowego różnego rodzaju związku (ksenobiotyki). Jednymi z substancji transportowanych przez P-gp (czyli jej substratami) są endokannabinoidy, a dokładnie N-acyloetanoloamina. W badaniach in vivo- na myszach (2018) wykazano, że  zahamowanie glikoproteiny P zmniejszyło wydzielanie N-acyloetanoloaminy do światła jelita, co korelowało ze zwiększonym napływem neutrofili w poprzek błony śluzowej. Dodatkowo, utrata receptorów kannabinoidowych CB2, ( do których przyłącza się m.in. N-acetyloetanoloamina) doprowadziła do zwiększonego napływu neutrofili w modelach ostrego zapalenia jelit.

 Wyniki doświadczenia podkreślają zaangażowanie endokannabinoidów w przeciwzapalny mechanizm odpowiedzialny za zahamowanie patologicznej reakcji, jaka ma miejsce w przypadku schorzeń zapalnych jelit. Otrzymane rezultaty mogą więc wyjaśniać, dlaczego niektórzy pacjenci cierpiący z powodu chorób jelit o charakterze zapalnym, mogą odczuwać korzyści ze stosowania kannabinoidów (np. CBD-kannabidiolu), które jak wiadomo, regulują poziom fizjologicznie obecnych w organizmie endokannabinoidów.

 

Bibliografia:

https://www.jci.org/articles/view/96817

https://pediatria.mp.pl/choroby/ukladpokarmowy/72399,nieswoiste-zapalenia-jelit

https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/p-glycoprotein

Cukrowska B, Klewicka E., Programowanie mikrobiotyczne − homeostaza mikrobioty jelitowej a ryzyko chorób cywilizacyjnych. Stand Med Pediatr 2014; 11: 913-922.

Fiedurek J., Mikrobiom a zdrowie człowieka”, Wyd. Uniwersytetu Marii Curie- Skłodowskiej, Lublin, 2014.