Jednymi z działań niepożądanych tetrahydrokanabinolu mogą być zaburzenia pamięci krótko- i długotrwałej. Jakie są dowody na to, że kofeina może zredukować te niekorzystne efekty?

THC może wpływać na wiele rodzajów pamięci, choć najważniejsze z nich to pamięć epizodyczna i pamięć operacyjna (robocza). Pamięć epizodyczna jest tym, co większość ludzi uważa za pamięć długotrwałą, natomiast pamięć operacyjną można identyfikować z pamięcią krótkotrwałą. Obiegowa opinia mówi o tym, że ​​kofeina poprawia pamięć, ale pojawia się ważne pytanie: czy ten związek może odwrócić deficyty pamięciowe? Na pozór wydaje się, że odpowiedź brzmi „tak”, choć wszystko zależy od tego, o jakim rodzaju pamięci mówimy.

 

Kofeina z punktu widzenia chemii i farmakologii

Kofeina to alkaloid purynowy występujący w ziarnach kawy, liściach herbaty, liściach Ilex paraguariensis – popularna Mate, nasionach roślin Cola acuminata czy Paullinia cupana- łacińska nazwa guarany. Kofeina posiada najsilniejsze działanie na ośrodkowy układ nerwowy spośród metyloksantyn (oprócz niej do tej grupy należą teobromina z nasion kakao oraz teofilina pozyskiwana z liści herbat), a swoje efekty wywiera poprzez neuromodulator zwany adenozyną. Układ adenozyny ma w rzeczywistości mnóstwo podobieństw do układu endokanabinoidowego. Jego receptory są szeroko eksprymowane w mózgu i regulują funkcję wielu innych systemów neuroprzekaźników.

Adenozyna ma cztery receptory: A1, A2A, A2B i A3. Kofeina jest antagonistą wszystkich z nich. Dla przykładu-adenozyna jako agonista receptorów wywołuje senność,  natomiast kofeina przeciwnie- powoduje bezsenność i wzmaga czujność, blokując działanie adenozyny. Poniżej rysunek przedstawiający strukturę obu związków:

Źródło: Caffeine – An Updated Series (Part II), Talayna Tremblay

 

Wracając do głównego wątku- okazuje się, że w rzeczywistości wpływ kofeiny na pamięć jest mieszany. Niektóre badania wykazały, że ten alkaloid może poprawić pamięć, inne- nie potwierdziły takiego działania. Może to zależeć od badanych osób, dawki kofeiny, rodzaju testowanej pamięci, a nawet pory dnia. Jedyne czego możemy być pewni, to zdolność kofeiny do polepszania czujności, szczególnie u osób, które są zmęczone. A czujność i uwaga są ważne dla tworzenia oraz przywoływania wspomnień.

 

Kofeina i wzmocnienie pamięci długotrwałej  

Przyjrzyjmy się najpierw wpływowi kofeiny na pamięć długoterminową. W badaniu przeprowadzonym w 2017 roku [1] sprawdzano, w jaki sposób blokowanie określonego receptora adenozyny może odwracać deficyty pamięci epizodycznej u myszy. W tym celu testowano substancję  WIN 55,212-2, będącą agonistą receptora CB1, która działa w podobny sposób jak THC. Myszom pozwolono zbadać przedmiot, a następnie podano agonistę receptora CB1. Następnego dnia myszy testowano, aby sprawdzić, czy pamiętają wczorajszy obiekt. Zgodnie z oczekiwaniami, agonista CB1 wydawał się zaburzać pamięć myszy o przedmiocie. Następnie badacze podawali antagonistę receptora A2A adenozyny (codziennie przez 30 dni i pojedynczą dawkę podawano w tym samym czasie co THC). Blokowanie receptora adenozyny A2A całkowicie odwróciło szkodliwe działanie THC na długotrwałe tworzenie pamięci.

Kofeina również blokuje receptor A2A adenozyny, więc można spodziewać się otrzymania podobnych efektów po jej zastosowaniu.  

 

Już nie tak dobrze z pamięcią krótkoterminową

Kofeina może pogarszać pamięć krótkoterminową. Badanie z 2011 r. [2]  dotyczyło wpływu THC i kofeiny na krótkotrwałą pamięć roboczą u szczurów. Ten rodzaj pamięci u szczura była znacznie pogorszony przez THC w sposób zależny od dawki (co oznacza, że ​​wyższe dawki THC skutkowały silniejszym wpływem na pamięć). Nie było to niespodzianką, ponieważ takie wyniki zaobserwowano wcześniej zarówno u gryzoni, jak i u ludzi.

U szczurów, które otrzymywały wysoką dawkę THC, kofeina nie wywierała żadnego skutku – ani nie poprawiała, ani nie pogarszała krótkotrwałej pamięci operacyjnej. Jednak coś zaskakującego zdarzyło się, gdy kofeina była łączona z niską dawką THC (dawka wystarczająco niska, by sama nie miała wpływu na pamięć krótkotrwałą). Dodanie kofeiny do niskiej dawki THC faktycznie pogorszyło wydajność pamięci. Pogorszenie pamięci w przypadku połączenia takiej dawki THC  z kofeiną wyglądało podobnie, jak w przypadku otrzymania przez szczury tylko i wyłącznie wysokiej dawki tetrahydrokannabinolu. Ten kofeinowy efekt pogarszający pamięć był naśladowany przez antagonistę receptora A1 adenozyny, ale nie przez antagonistę adenozyny A2A. To pokazuje, że receptor adenozyny, który gorzej radzi sobie z pamięcią krótkotrwałą, różni się od receptora adenozyny, który poprawia pamięć długotrwałą.

Podsumowując, kofeina przeciwdziała deficytom pamięci długoterminowej indukowanym przez THC, ale już spożycie kofeiny i niskiej dawki THC w tym samym czasie może mieć niekorzystny wpływ na krótkotrwałą pamięć roboczą.

 

Artykuł opracowano w oparciu o następujące źródła:

[1] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28235548

[2] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3423236/

Teofan M. Domżał, Pamięć w neurologii: zaburzenia, diagnostyka i leczenie, 2013 Via Medica

Aleksandra Rajewska-Rager, Janusz Rybakowski, Współczesne modele pamięci w aspekcie neurobiologicznym i klinicznym, Postępy Psychiatrii i Neurologii 2006; 15 (2): 105 110

Więcej na temat kofeiny znajdziecie na stronie : http://hawaiicme.com/news/caffeine-an-updated-series-part-ii

Semen Colae i kofeina w lekach i suplementach