Depresja jest poważną chorobą psychiczną, obarczoną dużym ryzykiem śmiertelności- szacuje się, że 50-70 % samobójstw jest wynikiem chronicznego występowania tego schorzenia. Już w 2005 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazywała, że do 2020 r. depresja będzie drugą w kolejności przyczyną niepełnosprawności. Pomimo szeroko zakrojonych badań, psychopatologia tego schorzenia wciąż pozostaje nie do końca wyjaśniona. Brak skuteczności terapeutycznej leków przeciwdepresyjnych u niektórych pacjentów (zjawisko tzw. depresji lekoopornej) oraz uciążliwe działania niepożądane sprawiają, że nadal poszukuje się nowych metod leczenia choroby.

W 1999 r. ukazała się publikacja naukowa, w której przedstawiono wyniki badań surowicy krwi w grupie 19 pacjentów z depresją jednobiegunową oraz w grupie kontrolnej (16 osób). Dane wskazywały, że istnieją istotne statystycznie różnice w poziomie cynku w surowicy u chorych na depresję w porównaniu z kontrolą. Między innymi takie badania potwierdziły ważną rolę cynku w leczeniu zaburzeń nastroju.

 

Słowem wstępu, cynk jest dla człowieka mikroelementem, tak niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu- ponad 300 enzymów wymaga jego obecności do osiągnięcia właściwego działania. Cynk odgrywa ważną rolę w replikacji DNA, transkrypcji i syntezie białek, wpływając na podział oraz różnicowanie komórek. Niedobór tego mikroelementu w diecie opóźnia wzrost organizmu i proces dojrzewania płciowego u człowieka. Ponadto osłabieniu ulegają siły obronne organizmu, co objawia się zwiększoną podatnością na zakażenia czy alergie. Cynk odpowiada również za prawidłowe wydzielanie insuliny oraz utrzymanie nienagannej kondycji skóry i innych przydatków w wyniku wspomagania procesu regeneracji tkanek oraz gojenia się ran. Ten mikroelement ma także wpływ na proces widzenia m.in. poprzez utrzymanie prawidłowego stężenia witaminy A.

Największą zawartość cynku stwierdza się w erytrocytach (krwinkach czerwonych), skórze, prostacie, nasieniu, kościach oraz błonie śluzowej jelit. Znaczne stężenie cynku występuje także w mózgu, zwłaszcza w obrębie kory mózgowej i hipokampa. O tym, jak ważny jest to mikroelement dla homeostazy ośrodkowego układu nerwowego, niech świadczą skutki obniżenia jego poziomu, które objawiają się zmianami zachowania, zaburzeniami funkcji poznawczych oraz obniżeniem nastroju.

Co ciekawe, przewlekłe podawanie leków przeciwdepresyjnych (imipraminy/citalopramu) lub terapia serią (6-10) elektrowstrząsów (ECS) indukują wzrost stężenia cynku w mózgu (głównie w hipokampie), a nawet, jak w przypadku citalopramu, w surowicy krwi (badania prowadzone na szczurach). Ustalenia dotyczące tego, że ​​obniżone stężenie cynku w surowicy można znormalizować po udanej terapii antydepresyjnej dodatkowo potwierdzają pogląd, że stężenie tego mikroelementu w surowicy jest czułym i swoistym markerem depresji.

 

Skąd w ogóle bierze się aktywność przeciwdepresyjna cynku?

Okazuje się, że leki przeciwdepresyjne, oprócz mechanizmu działania wedle którego są klasyfikowane- na przykład wpływu na wychwyt zwrotny monoamin, mogą także hamować funkcjonowanie receptora NMDA. Taki efekt można osiągnąć poprzez zastosowanie antagonistów (blokerów) receptora NMDA lub receptora mGlu1 oraz związków wpływających na potencjalizację receptora AMPA. Na dzień dzisiejszy wiadomo, że antydepresyjna aktywność cynku jest związana z jego bezpośrednim antagonizmem wobec receptora NMDA, choć pozostałe mechanizmy działania także są postulowane.

 

Rys. 1 Mechanizmy działania cynku

 

Receptor NMDA a depresja

Badania prowadzone w latach 90. XX wieku dostarczyły dowodów na to, że antagonista receptora NMDA-ketamina, posiada działanie przeciwdepresyjne, które obserwuje się już po jednorazowym podaniu dożylnym. Pierwsze eksperymenty objęły pacjentów ze zdiagnozowaną depresją, którzy wykazali istotną poprawę stanu zdrowia w ciągu 2 godzin od podania ketaminy. W ciągu kolejnego dnia około 70% z nich wykazywało odpowiedź na lek w postaci zmniejszenia objawów depresji, a w przypadku 35% pacjentów takie efekty utrzymywały się nawet tydzień po otrzymaniu ketaminy. Wprawdzie lek był dość dobrze tolerowany, ale najczęściej występującym działaniem niepożądanym było przemijające nasilenie objawów psychotycznych.

 

Inne mechanizmy działania

Leki przeciwdepresyjne oraz terapia elektrowstrząsami wywołują wzrost ekspresji genów dla czynnika neurotroficznego (BDNF). Podawanie szczurom niskiej dawki cynku przez okres 1 tygodnia spowodowało wzrost poziomu BDNF w hipokampie i korze mózgowej.

Inny, możliwy mechanizm działania cynku może być związany z jego bezpośrednią inhibicją enzymu syntazy glikogenu 3b (GSK-3b), która jest szeroko badana ze względu na fakt, że jej nieprawidłowa regulacja ma związek z występowaniem zaburzeń afektywnych.

Badania kliniczne z cynkiem w roli głównej

Eksperymenty przeprowadzone u pacjentów, którzy spełniali kryterium DSM IV w przypadku ciężkiej depresji wykazały, że suplementacja cynkiem znacząco obniżała objawy depresji po 6- i 12-tygodniowym okresie podawania mikroelementu w porównaniu z grupą placebo. W innym badaniu suplementacja 30 mg cynku u osób z otyłością zmniejszała objawy depresyjne (oceniane według skali BDI II) w ciągu 12 tygodni stosowania. Natomiast u pacjentów z ciężką depresją,  którym podawano 25 mg (jonów) cynku wraz z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI zauważono, że taka suplementacja ma rolę wspomagającą poprzez zmniejszanie objawów depresyjnych w ciągu 12 tygodni.

Ciekawych wyników dostarczają badania u osób cierpiących na depresją lekooporną. Pacjenci, którzy pomimo stosowania leku przeciwdepresyjnego- imipraminy, nie notowali obniżenia objawów choroby, po włączeniu suplementacji 25 mg cynku pierwiastkowego w okresie dwunastu tygodni, wykazywali lepsze samopoczucie w pomiarach według różnych skal efektu przeciwdepresyjnego.

Warto nadmienić, że dobowe zapotrzebowanie na cynk zależy od wieku pacjenta i przedstawia się następująco: 5 mg u małych dzieci,  młodzież 10.–15. rż. – 15 mg, a 15–20 mg u dorosłych.

Bibliografia:

Nowak G., Zięba A., Dudek D. i współ., Serum trace elements in animal models and human depression. Part I. Zinc, Copyright © 1999 John Wiley & Sons, Ltd.

 

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4673867/

https://examine.com/supplements/zinc/

https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=195