≠ Cukrzyca to po łacinie Diabetes mellitus, czyli diabetes – fontanna, syfon, mellitus – słodki jak miód

 

≠ Cukrzyca i statystyka

Przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) uważana jest za jedno z najpoważniejszych zagrożeń XXI wieku, a dane International Diabetes Federation (IDF) wskazują, że liczba osób z cukrzycą na całym świecie w 2017 roku wynosi 425 mln, z czego u prawie połowy choroba ta nie została rozpoznana. Według statystyk w naszym kraju żyje ponad 2,3 mln chorych na cukrzycę, a prognozy na 2040 nie są zbyt optymistyczne- liczba ma wzrosnąć do ponad 2,4 mln.

 

≠ Cukrzyca w różnych postaciach

Sztandarowo cukrzycę dzieli się na typ 1 i typ 2, które łącznie stanowią 90% przypadków. Pozostałe 10% to inne rodzaje cukrzycy: postaci graniczne, polekowa, ciężarnych. W warunkach eksperymentalnych można wywołać cukrzycę typu 1 w wyniku podania streptozocyny. W latach 50. XX ten związek miał zastosowanie jako antybiotyk, niestety jak się później okazało, działał on także uszkadzająco na komórki β wysp trzustki, czyli tych odpowiedzialnych za produkcję insuliny.

Innym (nieco bardziej drastycznym) sposobem na indukcję cukrzycy może chirurgiczne usunięcie trzustki, czyli zabieg pankreatektomii. Tak powstała cukrzyca charakteryzuje się bardzo nierównym przebiegiem, z częstymi okresami niebezpiecznych hipoglikemii (niedostatecznego poziomu cukru), a wynika to z braku zarówno insuliny, jak i glukagonu wydzielanego przez komórki α, co skutkuje silnym zaburzeniem równowagi glikemicznej.

Pokrótce- cukrzyca typu 1 wywołana jest autoimmunologicznym zniszczeniem komórek β trzustki. Proces autoimmunizacji może mieć pochodzenie komórkowe (komórki układu odpornościowego, czyli limfocyty tworzą naciek zapalny w obrębie wysp, co skutkuje ich zwłóknieniem i utratą funkcji) lub humoralne (synteza przeciwciał skierowanych przeciwko komórkom β). Pierwsze objawy kliniczne pojawiają się, gdy około 80% trzustkowych komórek β ulegnie zniszczeniu, wystąpi niedobór insuliny i stężenie glukozy we krwi wzrośnie do patologicznego poziomu. Ten rodzaj cukrzycy występuje częściej u ludzi młodych i dzieci. Z powodu braku wydzielania insuliny, jedynym możliwym sposobem leczenia jest codzienne jej podawanie.

Natomiast cukrzyca typu 2 określana jest jako postać „nabyta”, a często towarzyszą jej otyłość (80% przypadków), nadciśnienie tętnicze oraz miażdżyca. Ważne jest, aby jak najwcześniej ten typ cukrzycy został zdiagnozowany, ponieważ początkowo zazwyczaj wystarcza odpowiednia modyfikacja stylu życia poprzez wprowadzenie diety oraz wysiłku fizycznego dostosowanego do możliwości chorego. Dopiero w przypadku braku efektów w drodze podjętych wysiłków, dołącza się leczenie doustnymi lekami hipoglikemicznymi (przeciwcukrzycowymi).

Postaci graniczne to cukrzyca LADA i cukrzyca MODY. W przypadku pierwszej czynnikiem wywołującym chorobę jest uszkodzenie komórek β wysp trzustkowych w procesie autoimmunologicznym (etiologia cukrzycy typu 1), a choroba charakteryzuje się powolnym rozwojem i pojawia się około 30-40 r. życia. Pacjenci z LADA są zazwyczaj szczupli, bez nadciśnienie tętniczego, otyłości, cukrzycy typu 2 w rodzinie, choć mogą chorować na choroby autoimmunologiczne.

Cukrzyca MODY jest spowodowana upośledzonym wydzielaniem insuliny (etiologia cukrzycy typu 2), choć pojawia się u osób młodych w wieku 15-35 r. życia, a nawet w wieku niemowlęcym. Ten typ choroby charakteryzuje się pozytywnym wywiadem rodzinnym (występował u członków rodziny na przestrzeni pokoleń).

Cukrzyca ciężarnych dotyczy 8% kobiet w ciąży i można w tym przypadku rozróżnić cukrzycę, która pojawiła się w związku z ciążą- zazwyczaj ustępuje po porodzie oraz cukrzycę, która mogła być obecna przed ciążą, choć rozpoznano ją dopiero w stanie błogosławionym- nie ustępuje po porodzie. Cukrzyca jest wynikiem zwiększonej produkcji przez organizm ciężarnej hormonów np. progesteronu, prolaktyny, odpowiedzialnych za utrzymanie prawidłowego rozwoju płodu, ale działających przeciwstawnie do insuliny.

Cukrzyca polekowa spowodowana jest stosowaniem niektórych grup leków w określonych schorzeniach układu sercowo-naczyniowego (β-blokery, diuretyki tiazydowe), po przeszczepach narządów i w chorobach autoimmunologicznych (sterydy).

 

≠ Insulina wziewna?

Dotychczasowe stosowanie insuliny wiąże się z koniecznością jej podawania w niezbyt dogodnej formie iniekcji. Ułatwieniem byłoby podawanie leku np. wziewnie, choć takie preparaty byłyby droższe. W USA w roku 2007 wprowadzono innowacyjny preparat o nazwie Exubera, ale jego cena, nieporęczny inhalator oraz doniesienia o ryzyku rozwoju nowotworów płuc spowodowały, że po roku został wycofany. W 2014 r. amerykańska FDA zatwierdziła do użytku krótkodziałającą insulinę w postaci wziewnej o nazwie Affrezza, ale taki preparat nie jest jeszcze dostępny w Polsce.

 

≠ Lek i jaszczurka

Jednym z leków stosowanych w cukrzycy typu 2 jest eksenatyd będący syntetycznym analogiem substancji wyizolowanej z jadu jaszczurki Gila monster.

 

≠ Poziom hemoglobiny glikowanej HbA1C

Hemoglobina glikowana to połączenie hemoglobiny, która znajduje się w krwinkach czerwonych (erytrocytach) z glukozą. Jej poziom jest wyznacznikiem skuteczności stosowanych leków oraz diety, ponieważ otrzymujemy obraz glikemii w okresie 3 miesięcy poprzedzających badanie. Docelowo odsetek takiego rodzaju hemoglobiny u diabetyków wynosi ≤7%, choć  dla kobiet w ciąży lub ją planujących będzie to wartość ≤6,1%, a dla osób po 70 r.ż. i chorujących na cukrzycę ponad 20 lat, którzy przebyli udar mózgu/zawał serca wskaźnik będzie wynosił ≤8%.

 

≠ Indeks glikemiczny

Indeks glikemiczny (GI), określa dynamikę zmian stężenia glukozy po spożyciu stałej ilości węglowodanów, w postaci różnych artykułów spożywczych. Zjedzenie produktu o wysokim IG doprowadza do gwałtownego wzrostu stężenia glukozy we krwi, wywołującego w odpowiedzi duży wyrzut insuliny; produkty o niskim indeksie glikemicznym są zalecane w cukrzycy, ponieważ działają dokładnie odwrotnie. Przykładowe wartości:

  • 100 – glukoza
  • 90-100 – coca-cola, płatki ryżowe i kukurydziane, ziemniaki puree, miód, ryż preparowany
  • 70-90 – pieczywo pszenne, żytnie , chleb chrupki, mąka pszenna, herbatniki, biszkopty, krakersy
  • 50-70 – płatki owsiane, kukurydza, banany, sacharoza, niesłodzone soki owocowe, chleb gruboziarnisty
  • 30-50 – mleko, jogurt, surowe owoce
  • <30 – surowe warzywa, rośliny strączkowe

 

 

≠ Aktywność fizyczna

Systematyczne, średnio intensywne ćwiczenia fizyczne powodują wzrost wrażliwości tkanek na insulinę nawet o 30%. Podczas wysiłku dochodzi do przemieszczenia się transporterów przenoszących glukozę z wnętrza komórki w kierunku powierzchni , dzięki czemu następuje zwiększony wychwyt glukozy przez mięśnie.

 

≠ Czy kwaśne może być słodkie?

Owoce Synsepala słodkiego, krzewu pochodzącego z Afryki Zachodniej, zawierają glikoproteinę o nazwie mirakulina, która posiada niezwykłą zdolność- mianowicie po jej spożyciu kwaśne owoce, potrawy czy ocet mają przyjemny, słodki smak.  Przy niskim pH dochodzi do zmiany w budowie cząsteczki mirakuliny, dzięki czemu lepiej dopasowuje się ona do powierzchni receptora słodkiego smaku na języku, przy czym im bardziej kwaśna substancja, tym większa słodycz. Taki efekt utrzymuje się około 30 min. po spożyciu mirakuliny.

 

Bibliografia:

http://www.diabetesatlas.org/

Walicka M, Chlebus M, Brzozowska M et al. Prevalence of diabetes in Poland in the years 2010–2014. Clin Diabet 2015; 4, 6: 232–237. DOI: 10.5603/DK.2015.0031

Dr n. med. Barbara Katra, Klinika Chorób Metabolicznych CMUJ, Kraków. Kryteria wyrównania cukrzycy, portal medycyna praktyczna

Farmakologia, Korbut R., Olszanecki R., Wołkow P., Jawień J., wyd. PZWL , Warszawa 2012

Podstawy patofizjologii człowieka, Thor P. wyd. Vesalius, Kraków 2009

EWA LANGE,  Katedra Dietetyki Wydział Nauk o Żywieniu Człowieku i Konsumpcji, SGGW, Wykorzystanie indeksu glikemicznego żywności w dietoterapii cukrzycy i otyłości.

Inglett, G. E.; Dowling, B.; Albrecht, J. J.; Hoglan, F. A. (1965). „Taste Modifiers, Taste-Modifying Properties of Miracle Fruit (Synsepalum Dulcificum)”. Journal of Agricultural and Food Chemistry. 13 (3): 284–287