Zimne okłady, a może maść rozgrzewająca? W przypadku jakich dolegliwości i schorzeń można stosować termoterapię?

Leczenie zimnem/ ciepłem jest znane i stosowane od dawna. Termoterapia doskonale sprawdza się w niedomogach układu kostno-stawowego, mięśniowego oraz w przypadku nerwobólów.

Niemniej jednak, taki rodzaj terapii działa przede wszystkim objawowo- nie usunie więc przyczyny powstania dolegliwości. A więc, jeśli pojawia się silny ból i towarzyszy mu obrzęk lub zmniejszenie ruchomości stawów, to jak najszybciej należy skonsultować się z lekarzem.

W lżejszych przypadkach można wspomagać się okładami, maściami lub zabiegami fizjoterapeutycznymi wykorzystującymi różnicę temperatur pomiędzy ciałem człowieka a przykładanymi do niego materiałami.

 

Kiedy zadziałać zimnem?

I tak w leczeniu dolegliwości narządu ruchu, czyli mięśni, kości i stawów, wykorzystuje się niską temperaturę. Wynika to przede wszystkim z faktu, że zimno penetruje zdecydowanie głębiej w tkanki organizmu człowieka, a ciepło działa powierzchniowo.

Niską temperaturę wykorzystuje się w leczeniu dolegliwości, za którymi stoi ostry stan zapalny, a więc przede wszystkim w chorobach reumatycznych, po operacjach, urazach. Rozgrzanie bolących stawów w takich przypadkach tylko zaostrzy objawy. Nie chodzi tu o wygrzewanie się na słońcu, lecz zabiegi ciepłolecznictwa, czyli takie, które rozgrzewają tkanki więcej o więcej niż 10°C (np. z wykorzystaniem światła czy parafiny). One zdecydowanie pogorszą stan pacjenta.

W przypadku chorób reumatycznych stosuje się zabiegi krioterapii miejscowej, i to takie, które wykorzystują bardzo niską temperaturę – poniżej -70°C. Przy pozostałych stanach zapalnych narządu ruchu zaleca się leczenie zimnem w okolicy 0°C, czyli okłady z wykorzystaniem cold-packów, chłodzących mankietów albo masaż kostkami lodu owiniętymi w suchą ściereczkę.

Takie działania przynoszą ulgę w urazach narządu ruchu z obrzękiem zapalnym, wysiękiem czy krwiakami. Stosuje się je się przy stłuczeniach, skręceniach i złamaniach. Okłady z chłodnej (ale nie lodowatej) wody łagodzą również stany zapalne skóry, obrzęki, otarcia i oparzenia słoneczne. Wykorzystanie zimna okaże się też pomocne w przypadku zespołu opóźnionego bólu mięśniowego – DOMS (ang. delayed onset muscle soreness), popularnie zwanego zakwasami, którego przyczyną są mikrourazy mięśni. Spektakularne przeciwzapalne i przeciwbólowe działanie niskiej temperatury widać zwłaszcza podczas zawodów sportowych. Do kontuzjowanego sportowca zawsze podbiega lekarz i poddaje miejsce, które doznało urazu, zabiegowi krioterapii. Dzięki temu zawodnik jest w stanie wrócić na boisko.

Odczucie zimna można również uzyskać stosując maści czy żele zawierające mentol (składnik olejku eterycznego Mięty pieprzowej). Mentol drażni zakończenia włókien nerwowych przewodzących uczucie zimna, wywołując na skórze i błonach śluzowych wrażenie chłodu. Z drugiej strony, związek ten poraża także zakończenia czuciowe odpowiedzialne za przewodnictwo bólowe, stąd działanie znieczulające i przeciwświądowe mentolu.  

 

A kiedy zadziałać ciepłem?

Rozgrzanie tkanek przynosi ulgę przede wszystkim w nerwobólach (neuralgiach), zwykle związanych z uszkodzeniem nerwów obwodowych. Tak więc w przypadku, gdy występują u Ciebie promieniujące bóle, należy wystrzegać się ochładzania tkanek, bo to zaostrzy dolegliwości. Miejscowe leczenie ciepłem powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i limfatycznych w tkankach powierzchniowych, dzięki czemu zwiększa się przepływ krwi w rozgrzanych okolicach, co uśmierza przewlekły ból. Dlatego ciepłe okłady czy kąpiele mogą przynosić ulgę w dolegliwościach wywołanych przez choroby reumatyczne, ale uwaga: nie leczą ich, tylko znoszą nieprzyjemne, chroniczne i nieostre objawy. Podwyższona temperatura obniża też napięcie powierzchniowe, rozluźniając mięśnie, redukuje sztywność stawów i łagodzi dolegliwości bólowe wynikające ze złego ułożenia podczas snu, długiej pracy przed komputerem czy stresu. Redukuje również tzw. bóle startowe, które towarzyszą reumatoidalnemu zapaleniu stawów (RZS) czy chorobie zwyrodnieniowej stawów (CHZS) pojawiającym się przy pierwszych ruchach po wstaniu z łóżka. Często dolegliwości zmniejszają się lub znikają całkowicie po porannym rozruchu. Rozgrzanie tkanek jest w stanie usunąć dyskomfort spowodowany uogólnionym bólem mięśni i zmęczeniem po przetrenowaniu.

Maści rozgrzewające zazwyczaj zawierają kapsaicynę, kamforę, olejki: eukaliptusowy, cynamonowy lub goździkowy. Kapsaicyna jest składnikiem owoców ostrej papryki i jak uwzględniono to w rekomendacjach Europejskiej Ligi Przeciwreumatycznej (EULAR), stosowana w maściach i plastrach, może być skuteczna w działaniu przeciwbólowym i uzupełniać lub zastępować doustne środki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne, szczególnie w leczeniu zwyrodnieniowym stawu kolanowego.

Do rozgrzewania można zastosować również ciepłe okłady z wykorzystaniem ręcznika namoczonego w ciepłej wodzie, termoforu czy specjalnych żelowych okładów nagrzanych w wodnej kąpieli lub plastrów. Ciepły okład nie powinien być gorący, ale osiągać temperaturę 35-40°C.

 

Sauna czy komora kriogeniczna?

Seanse w komorze kriogenicznej mają na celu podniesienie ogólnej odporności i przyspieszenie regeneracji organizmu podczas rehabilitacji po zabiegach lub w trakcie treningów sportowców wyczynowych, którzy narażeni są na bardzo duże przeciążenia. Pełen cykl zabiegu w saunie, czyli rozgrzanie, a potem schłodzenie ciała, również wzmacnia odporność, ale na ten efekt wpływa poddanie organizmu na przemian oddziaływaniu ciepła i zimna, a nie samo rozgrzanie tkanek. Zabiegi w saunie mają poza tym słabsze oddziaływanie niż te w komorze kriogenicznej. W odróżnieniu od miejscowych zabiegów termoterapii pobyt w saunie i komorze kriogenicznej ma liczne przeciwwskazania, związane z chorobami kardiologicznymi, naczyniowymi i oddechowymi. W przypadku takich zabiegów liczą się nie tylko wskazania medyczne, ale także intuicja i doświadczenia pacjenta.

 

Bibliografia:

‘Opieka farmaceutyczna w samo leczeniu wybranych chorób- B. Filipek Kraków 2017

‘Fitoterapia i leki roślinne’ – E.Lamer-Zarawska Warszawa 2007

‘Farmakognozja’ – I. Matławska Poznań 2008

https://www.mp.pl/pacjent/rehabilitacja/fizykoterapia/leczenie-cieplem/129254,cieplo-terapeutyczne

https://www.mp.pl/pacjent/rehabilitacja/fizykoterapia/leczenie-zimnem/130233,leczenie-zimnem-zimno-terapeutyczne