Według badań NATPOL z 2011 r. zaburzenia gospodarki lipidowej stanowią istotny problem wśród polskiej populacji, a skala problemu może dotyczyć nawet 18 mln osób, z czego ponad połowa Polaków nie zdaje sobie z tego sprawy. O ile w porównaniu z rokiem 2002 systematycznie spada odsetek osób z podwyższonym poziomem cholesterolu, to jednak ciągle ok. 60% dorosłych w naszym kraju ma hipercholesterolemię (poziom cholesterolu całkowitego ≥ 190 mg/dl).

O zaburzeniach gospodarki lipidowej mówimy w przypadku :

  • Hipercholesterolemii- cholesterol typu LDL (tzw. zły cholesterol)≥115 mg/dl (≥3 mmol/l), a cholesterol całkowity ≥190 mg/dl (≥5,0 mmol/l)
  • Hipertriglicerydemii- stężenie triglicerydów (TG)≥150 mg/dl (≥1,7 mmol/l)
  • Obniżonego stężenia cholesterolu typu HDL (tzw. dobrego cholesterolu) <40 mg/dl (1 mmol/l) u mężczyzn i <45 mg/dl (1,2 mmol/l) dla kobiet

 

Badania przesiewowe w postaci wykonania lipidogramu  powinny być przeprowadzone u osób z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia (np. nadciśnienie tętnicze, palenie wyrobów tytoniowych, cukrzyca, nadwaga, obciążający wywiad rodzinny) oraz u wszystkich mężczyzn >40 roku życia i u kobiet >50 roku życia , a także u osób z chorobami układu krążenia, przewlekłą chorobą nerek lub schorzeniami na podłożu autoimmunologicznym. Przy prawidłowym lipidogramie wskazane jest powtórzenie badań nie rzadziej niż raz na 3-5 lat.

Tyle w teorii, a w praktyce – lepiej zapobiegać niż leczyć, czyli to co już znamy, choć nie lubimy- modyfikacja stylu życia: zwiększenie aktywności fizycznej (wystarczy 15-20 min. dziennie), redukcja masy ciała, interwencja dietetyczna (ograniczenie takich produktów jak boczek, tłuste mięsa i wędliny, podroby na rzecz zwiększonego spożycia tłustych ryb, oleju słonecznikowego, rzepakowego, oliwy z oliwek, warzyw i owoców).

W ostatnich latach obserwuje się także wzrost zainteresowania żywnością funkcjonalną, w tym np. margarynami wzbogacanymi w fitosterole roślinne oraz suplementami diety m.in. zawierającymi w swoim składzie monakolinę K.

Monakolina K występuje w sfermentowanym czerwonym ryżu (taka żywność otrzymywana jest w wyniku działalności grzyba pleśniowego Monascus purpureus, inaczej czerwone drożdże) oraz w jadalnym grzybie- boczniaku ostrygowatym. Ten związek nazywany jest naturalną lowastatyną, ponieważ tak samo jak w przypadku innych statyn, jego mechanizm działania opiera się na hamowaniu enzymu uczestniczącego w syntezie cholesterolu w naszej wątrobie (enzym nazywa się reduktaza 3-hydroksy-3-metyloglutarylo-koenzymu A, w skrócie HMG-CoA). W wyniku hamowania enzymu dochodzi do obniżenia produkcji cholesterolu, spada poziom cholesterolu całkowitego i w sposób pośredni frakcji LDL.

Hipolipemizujące działanie monakoliny K zostało udowodnione w badaniach klinicznych z randomizacją i podwójnie ślepą próbą. W tych badaniach brała udział grupa 80 pacjentów ze stwierdzoną dyslipidemią, u których średnie stężenie cholesterolu LDL przed rozpoczęciem badań wynosiło 203,9 md/dl (5,28 mmol/l). Preparat ze sfermentowanego czerwonego ryżu podawano przez okres 8 tygodni w dawce 600 mg dziennie, co odpowiadało 5,7 mg monakoliny K otrzymywanej przez pacjentów. W grupie badanej zaobserwowano korzystne zmiany w obrębie wszystkich istotnych frakcji cholesterolu w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.

Podobnych wyników dostarczyła metaanaliza 93 badań z randomizacją, w których wzięło udział łącznie ponad 9 tysięcy pacjentów. Otrzymany wynik wskazywał na istotnie statystycznie obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego w surowicy, cholesterolu LDL oraz triglicerydów, natomiast podwyższeniu uległ poziom dobrego cholesterolu HDL.

W oparciu o wyniki m.in. przytoczonych w artykule badań klinicznych, EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) stwierdził skuteczność monakoliny K w utrzymaniu prawidłowego poziomu cholesterolu i w celu uzyskania takiego działania ustalił zalecaną, dzienną dawkę na 10 mg monakoliny K.

Wytyczne ESC (Grupa Robocza Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego)/ EAS ( Europejskie Towarzystwa Miażdżycowe) dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 r. wskazują na możliwe rozważenie podawania oczyszczonych preparatów zawierających monakolinę K u pacjentów ze zwiększonym stężeniem cholesterolu w osoczu, ale nie kwalifikujących się do leczenia statynami ze względu na zbyt małe całkowite ryzyko sercowo-naczyniowe.

Mamy więc substancję, dla której potwierdzono kliniczną skuteczność i jej preparaty są już obecnie dostępne, ale….

ważna jest kwestia bezpieczeństwa stosowania takich preparatów będących, bądź co bądź, suplementami diety. Tak naprawdę nie wiemy czy zadeklarowana przez producenta ilość związku, faktycznie znajduje się w wewnątrz tabletki czy kapsułki.

Ponadto wspomniane już drożdże Monascus purpureus, oprócz wytwarzania monakoliny K, mogą produkować również inne metabolity, w tym cytryninę- związek o właściwościach nefrotoksycznych (uszkodzających nerki) oraz potencjalnym działaniu kancerogennym. EFSA ustaliła najwyższy, dopuszczalny poziom cytryniny w preparatach ze sfermentowanego czerwonego ryżu na 2 mg/kg, pytanie tylko czy dostępne preparaty spełniają tę normę. Marne pocieszenie, ale jednak -nie wszystkie gatunki M. purpureus wytwarzają cytryninę.

Niestety stosowanie preparatów z monakoliną K obarczone jest podobnymi efektami ubocznymi, jak w przypadku terapii statynami, przy czym należy podkreślić, że takie preparaty nie powinny być zalecane zamiast stosowania statyn ani innych leków obniżających poziom cholesterolu oraz nie powinno się ich stosować w połączeniu ze statynami, bo zwiększa się w ten sposób ryzyko poważnych działań niepożądanych.

Czy monakolina K to jedyna opcja- nie! W kolejnych artykułach co nieco o karczochu i jego działaniu hipolipemizującym.

 

 

Bibliografia:

Wytyczne ESC/EAS  dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 r.

Zdrojewski T., Rutkowski M., Bandosz P. i WSP. Prevalence and control of cardiovascular risk factors in Poland. Assumptions and objectives of the NATPOL 2011 Survey. Kardiol Pol 2013; 71:381-392.

Lin C.C., Li T.C., Lai M.M., Efficacy and safety of Monascus purpureus Went rice in subjects with hyperlipidemia. Eur J Endocrinol 2005, 153:679-686.

Liu J., Zhang J., Shi Y. i wsp. Chinese red yeast rice (Monascus purpureus) for primary hyperlipidemia: a meta-analysis of randomized controlled trails. Chines Med. 2006;1:4.

Rola monakoliny w farmakoterapii dyslipidemii. Medycyna Praktyczna

Suplementy diety dla Ciebie, prof. Iwona Wawer, Wyd. II rozszerzone, Wydawnictwo Wektor