Od najdawniejszych czasów ludzie poszukują sposobów na długie, pozbawione chorób życie. Zróżnicowane pożywienie, lepszy dostęp do opieki medycznej oraz rozwój technik diagnostycznych sprawiają, że zarówno średnia wieku, jak i liczba osób w podeszłym wieku ciągle wzrasta. Oczywiście podane czynniki to nie wszystko- za długowieczność w około 30% odpowiedzialne są geny, w szczególności te zawiadujące naprawą DNA, geny kodujące białka zmiatające wolne rodniki tlenowe czy niektóre geny mitochondrialne. To na razie hipotezy, ale naukowcom udało się ustalić, że jeden z genów ma kluczowe znaczenie dla długości życia. Mowa o genie Klotho (ta oryginalna nazwa pochodzi od imienia jednej z trzech Mojr, czyli greckich bogiń losu i przeznaczenia- Klotho, czyli tej, która przędła nić ludzkiego życia, decydując o jej długości) i  jego białkowym produkcie, odkrytych w 1997 roku przez japońskich naukowców. Badania przeprowadzone na myszach, które pozbawiono genu Klotho pokazały, że u tych zwierząt występują objawy podobne do przedwczesnego starzenia (osteoporoza; obniżenie wydolności układu oddechowego i krążenia; zanik lub zmniejszenie się narządów wewnętrznych, w tym gonad czy grasicy). Z kolei zwierzęta z nadmierną ekspresją Klotho żyją dłużej niż przeciętne myszy.

Wyniki badań na zwierzętach skusiły naukowców do określenia wpływu tego genu u ludzi. W badaniu InCHIANTI oznaczano poziomy białka Klotho u zdrowych osób zamieszkujących słoneczną Toskanię. Okazało się, że osoby z niskimi poziomami Klotho miały zdecydowanie większe ryzyko zgonu niż badani z wyższymi poziomami tego białka.

Białko Klotho występuje w organizmie w dwóch formach: związanej z błoną komórkową (szczególnie w nerkach) oraz wolnej, którą wykrywa się we krwi. Ta druga wersja ma bardzo pozytywne znaczenie, mianowicie pobudza mechanizmy przeciwdziałające stresowi oksydacyjnemu ustroju, a dzięki temu może chronić komórki przed starzeniem się i śmiercią.  Dodatkowo hamuje też efekty działania czynników wzrostu, np. TGF-β, który jest odpowiedzialny m.in. za zwiększenie zdolności nowotworów do tworzenia przerzutów. Białko Klotho obniża również poziom  IGF-1, czyli insulinopodobnego czynnika wzrostu. Okazuje się, że stulatkowie mają  niższy poziom tego czynnika i wykazują się większą wrażliwością na insulinę w porównaniu z młodszymi osobami, które osiągnęły podeszły wiek. Analogia do insuliny nie jest przypadkowa- leki przeciwcukrzycowe, do których zalicza się metformina, obniżają poziom IGF-1. W przeprowadzonych badań naukowych okazało się, że podanie metforminy skutkuje wydłużeniem czasu życia u myszy. Co ciekawe, leki te oprócz działania przeciwcukrzycowego, wykazują u ludzi efekt przeciwnowotworowy

Czy zatem Klotho ma realne szanse stać się „lekiem na starzenie się”? To bardzo kusząca wizja, ale niezbędne są dalsze badania. Na dzień dzisiejszy receptą na dłuższe życie jest albo ograniczenie ilości zjadanych kalorii albo lampka wina.

Konsumpcja niskokalorycznego, ale pełnowartościowego pożywienia znana jako restrykcja kaloryczna lub restrykcja dietetyczna, przedłuża życie myszy i szczurów aż o 50%. Badania nad wpływem niskokalorycznej diety na zdrowie i długość życia człowieka są bardzo trudne, ponieważ wiążą się z wymogiem utrzymania samodyscypliny oraz pojawiającym się dyskomfortem w związku z czasowym narzuceniem sobie ograniczeń. Nieliczne dane uzyskano poprzez badanie chętnych wolontariuszy, u których stwierdzono korzystne działanie restrykcji kalorycznej na układ krążenia oraz jej wpływ na zwiększenie ekspresji genu SIRT3. Naturalnym modulatorem tego genu jest resweratrol występujący m.in. w winie, który wydłuża życie zwierząt modelowych poprzez aktywację ścieżek sygnalizacyjnych, które redukują negatywne efekty otyłości i insulinooporności.

Przy zachowaniu rozsądnej ilości wina( czyli lampka dziennie), pozostaje powiedzieć tylko: na zdrowie! 100 lat!

 

Bibliografia:

Dubal DB. et al. Life extension factor Klotho enhances cognition . Cell Reports 2014, 7: 1-12

Gems D, Partridge L (2013) Genetics of longevity in model organisms: debates and paradigm shifts. Ann Rev Physiol 75: 621-644

Sikora E.  Laboratory of the Molecular Bases of Aging, Nencki Institute of Experimental Biology, Polish Academy of Sciences, 3 Pasteura St., 02-093 Warsaw, Poland,  „ Starzenie i długowieczność”, Postępy Biochemii 60 (2) 2014

Moiseeva O, Deschenes-Simard X, St-Germain E, Igelmann S, Huot G, Cadar AE, Bourdeau V, Pollak MN, Ferbeyre G (2013) Metformin inhibits the senescence-associated secretory phenotype by interfering with IKK/NF-kappaB activation. Aging Cell 12: 489-498