W przypadku pacjentów, u których stwierdzono końcowe stadium niewydolności nerek, leczeniem z wyboru staje się przeszczep tego organu. Wykazano, że pacjenci przechodzący taki zabieg, mają większe szanse na przeżycie niż osoby, które kontynuują dializoterapię. Nie zmienia to faktu, że od chwili przeszczepienia narządu koniecznością staje stosowanie środków immunosupresyjnych, których głównym celem jest wywołanie tolerancji immunologicznej. Tym terminem określa się stan, w którym komórki układu odpornościowego biorcy nie „atakują” przeszczepionego organu dawcy, choć normalnie taki narząd jest traktowany jako coś obcego. Osiągnięcie idealnego stanu tolerancji immunologicznej jest bardzo trudne, ponieważ każdy pacjent wymaga innego poziomu immunosupresji, co wynika z wielu czynników m.in. aktualnego stanu zdrowia, wieku, płci czy wydolności innych narządów.

Pomimo statusu leków ratujących życie, przewlekłe stosowanie środków immunosupresyjnych wiąże się zazwyczaj z wystąpieniem działań niepożądanych np. pod postacią częstszych i poważniejszych infekcji.

Przewlekły ból jest kolejnym powszechnym problemem w tej populacji  pacjentów i jest związany z chorobą podstawową lub innymi chorobami współistniejącymi. Pomimo wielu grup leków stosowanych w leczeniu bólu przewlekłego, uzyskanie odpowiedniego działania analgetycznego jest niekiedy utrudnione, głównie ze względu na liczne ograniczenia w stosowaniu niektórych środków, przykładowo niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ- takich jak Ibuprofen, Ketoprofen, Diklofenak, Nimesulid) z powodu ich nefrotoksyczności (działania toksycznego wobec nerek).

Ostatnio opublikowane badania wykazują korzyści z modulacji układu endokannabinoidowego w leczeniu bólu przewlekłego. Pojawia się jednak kwestia potencjalnych interakcji zachodzących między kannabinoidami a lekami immunosupresyjnymi. W związku z tymi obawami, pracownicy Instytutu Nefrologii i Urologii z pododdziałem Transplantacji Nerek w stolicy Urugwaju- Montevideo, przeprowadzili badania nad skutecznością i bezpieczeństwem jednoczesnego stosowania obu środków.

Najczęściej stosowanymi kannabinoidami o potencjalnym efekcie terapeutycznym są kannabidiol (CBD) i  9-tetrahydrokannabinol (THC). Ten ostatni jest głównym składnikiem psychoaktywnym występującym w konopiach indyjskich; CBD nie ma właściwości psychoaktywnych. Kannabidol jest bezpieczny oraz dobrze tolerowany u dorosłych w dawkach do 1600 mg / dobę. CBD jest łatwo rozpuszczalny w tłuszczach, a jego metabolizm odbywa się przez reakcje hydroksylacji i utleniania zachodzące w wątrobie z udziałem enzymów cytochromu P450, głównie odmiany CYP3A4 i CYP2C19. Przez cytochrom CYP3A4 metabolizowane są także leki stosowane w celu zapobiegania odrzutowi przeszczepionych organów, czyli cyklosporyna i takrolimus, stąd możliwość wystąpienia interakcji. Dodatkowych problemów nastręcza fakt, że do odpowiedniego działania leku konieczne jest utrzymanie właściwego stężenia substancji leczniczej w osoczu krwi, stąd istnieje konieczność okresowego monitorowania poziomu leku w tym medium .

Pracownicy Instytutu Nefrologii i Urologii w Montevideo próbowali ocenić klinicznie istotne interakcje pomiędzy CBD a takrolimusem/cyklosporyną oraz skuteczność kannabidiolu w łagodzeniu bólu.W tym celu prowadzili 3- tygodniową obserwację kliniczną. Podstawowe badania biochemiczne obejmowały morfologię krwi, parametry wątrobowe (oznaczenie stężenia enzymów wątrobowych), poziom kreatyniny i stężenie samego leku immunosupresyjnego w osoczu. Ponadto pacjenci byli badani fizykalnie i dodatkowo prowadzono ocenę działań niepożądanych w postaci dziennych raportów. Uwzględniono 7 pacjentów po przeszczepieniu nerki z przewlekłym bólem, którzy poprosili o skojarzenie CBD w celu leczenia przeciwbólowego. Do badania włączono pacjentów w wieku powyżej 18 lat, u których przeszczep nerki odbył się na co najmniej 1 rok czasu przed włączeniem do badania. Początkowa dawka kannabidiolu  wynosiła 100 mg / dzień, a następnie została zwiększona do 300 mg / dzień.

Wyniki eksperymentu przedstawiają się bardzo obiecująco. Kannabidiol był dobrze tolerowany, a zgłaszane działania niepożądane miały łagodny charakter i dotyczyły problemów z układem nerwowym (zawroty głowy, senność, napady gorąca) lub pokarmowym (nudności, suchość w jamie ustnej). Większość zgłaszanych działań niepożądanych pojawiła się w momencie zwiększenia dawki CBD, a częstość ich występowania można także wyjaśnić krótkim okresem pomiędzy zwiększeniem dawki kannabidiolu. Zgłaszane skutki uboczne podczas stosowania CBD wymagały jednak indywidualizacji leczenia w postaci dobrania optymalnej dawki kannabidiolu/takrolimusu/cyklosporyny dla każdego pacjenta, choć jak podkreślają autorzy badania, nie było potrzeby przerwania leczenia.

Natomiast w przypadku kontroli bólu, kannabidiol najlepiej sprawdził się u 2 pacjentów, którzy byli leczeni cyklosporyną (u jednego z nich występował ból kostno-stawowy i ból neuropatyczny), natomiast u 4 pacjentów stosujących takrolimus wystąpiła częściowa odpowiedź w postaci zmniejszenia odczuwania bólu w ciągu pierwszych 15 dni terapii. W przypadku jednego pacjenta nie stwierdzono istotnych zmian.

 

Bibliografia:

L. Cunetti, L. Manzo, R. Peyraube, J. Arnaiz, L. Curi, S. Orihuela, Chronic Pain Treatment With Cannabidiol in Kidney Transplant Patients in Uruguay, Transplant Proc 2018 Mar;50(2):461-464. doi: 10.1016/j.transproceed.2017.12.042.

Charakterystyka Postaci Leku- Takrolimus i Cyklosporyna

E. Mutschler, Farmakologia i toksykologia, Wyd. Medyczne Urban&Partner, 2012