Aronia czarna (Aronia melanocarpa) jest krzewem, który bardzo dobrze przyjął się na ziemiach Europy, ale jego historia na naszym kontynencie jest dość krótka. Jej obecność w naszym regionie zawdzięczamy pewnemu rosyjskiemu hodowcy tych roślin, Miczurinowi, który sprowadził ją z terenów Ameryki Północnej. Należy do rodziny Rosaceae, do których zalicza się nie tylko róża, ale też jabłoń, pigwa czy głóg. Aronia zyskała popularność wśród sadowników dzięki głębokiemu, czarnemu kolorytowi ich owoców, który jest ozdobą ogrodów, niewielkim wymaganiom oraz jak się zdaje całkowitej oporności na powszechne pasożyty. Aronia kwitnie wiosną, a owoce dojrzewają do zbiorów na przełomie sierpnia i września. Produkowane z nich soki, nalewki, wina i przetwory, którym zawartość antocyjanów nadaje głęboką, czarną barwę, są cenione nie tylko ze względu na swoje walory smakowe, ale też zdrowotne.

Owoce aronii spożywane na surowo nie zachwycają smakiem, dlatego iż są wyjątkowo kwaśne, z wyczuwalną nutą goryczki. Jednak wspaniale komponują się z innymi owocami, jak jabłko, gruszka czy czarna porzeczka. Ich słodycz przesłania cierpki posmak aronii, dzięki czemu te produkty zyskują coraz większe uznanie. Często owa jagoda służy jako dodatek do herbat, czy dżemów; bywa też używana jako naturalny, ciemny barwnik.

Soki z aronii jednak podbijają rynek nie dzięki swoim walorom docenianym przez zmysł wzroku czy smaku. Okazują się być potężnym remedium na choroby cywilizacyjne – cukrzycę, nadciśnienie i wysoki cholesterol. Dodatkowo obecna w nich potężna dawka antyoksydantów ma właściwości przeciwzapalne i antyrakowe, a także stymuluje w naturalny sposób naszą odporność. Ponadto zawiera ogromne ilości witamin z grupy B, witaminę P, PP oraz kwas folinowy. Litr soku z aronii zawiera 200mg witaminy C, co ponad trzykrotnie przekracza nasze dzienne zapotrzebowanie. Jest też źródłem cennych mikroelementów – wapnia, magnezu i potasu, a w śladowych ilościach – cynku, żelaza oraz sodu. Niska zawartość tego ostatniego ma niebagatelne znaczenie dla osób zmagających się z nadciśnieniem, gdyż powinni oni unikać nadmiaru owego pierwiastka w diecie. Poza tym aronia bogata jest w naturalne barwniki, jak anocyjany i karoteny, z których wytwarzamy witaminę A.

Jednak dla korzyści zdrowotnych związanych ze spożywaniem aronii największe znaczenie mają fenole zawarte w tej roślinie. Należą do nich wspomniane czarne barwniki – antocyjany, procyjanidyny, flawony oraz kwasy fenolowe. Ich wyjątkowo wysoka zawartość sprawia, że aronia ma prawdziwy potencjał leczniczy.

Wedle badań przeprowadzonych przez liczne grupy naukowców na całym świecie, żadne inne jagody nie mają tak dużej siły zwalczania wolnych rodników jak właśnie aronia. Przewyższa w tym również wszystkie inne napoje bogate w fenole – nie tylko czarną porzeczkę, żurawinę ale nawet, uważane za wybitnie zdrowe – czerwone wino! W praktyce testowano te właściwości w warunkach, w których żywy organizm jest poddawany tzw. „stresowi oksydacyjnemu”. Doprowadza on do utleniania i uszkodzenia różnych struktur – DNA, błon komórkowych, naczyń krwionośnych. Sok z aronii okazał się mieć ochronne działanie na śluzówkę żołądka przed szkodliwym dlań alkoholem. Natomiast u sportowców, zawarte w niej polifenole zmniejszają stres oksydacyjny i wskaźniki zapalne, związane z nadmiernym obciążeniem wysiłkiem fizycznym.

Aronia okazuje się pełnić rolę protekcyjną względem układu krwionośnego oraz serca. Wiąże się to z ochroną śródbłonka naczyń, jej zdolności do hamowania płytek krwi (co czyni też aspiryna podawana po zawale serca) i rozlicznymi, innymi działaniami. Siła tych oddziaływań jest znacznie większa u osób, które zmagają się z cukrzycą, a jednocześnie to właśnie oni są szczególnie narażeni na chorobę wieńcową i zawał serca. Regularne picie soku z aronii pozwala zmniejszyć natężenie procesu utleniania lipidów, co zapobiega rozwojowi miażdżycy. Natomiast osoby spożywające nawet niewielką ilość soku z tych jagód, lecz nieustannie, 3 razy dziennie, zdołały obniżyć swoje ciśnienie tętnicze o 8% po 2 miesiącach. Jednak najbardziej oszałamiający efekt widoczny jest u osób, mających wysokie stężenie cholesterolu. Ekstrakt z aronii (Aronox) pozwolił na zmniejszenie jego poziomu o ponad 1/5, podczas gdy ci, którzy przed badaniem mogli pochwalić się prawidłowymi wynikami nie wykazali takich zmian. Podobnie u osób z cukrzycą – jednak u nich dodatkowo zaobserwowano zmniejszenie poziomu trójglicerydów o blisko połowę. Sok z aronii wydaje się więc mieć wybitnie silne działanie u chorych, podczas gdy u osób zdrowych nie wywołuje żadnych efektów.

Na modelach zwierzęcych wykazano, że sok z aronii może znacznie obniżać poziom cukru, co później znalazło potwierdzenie w eksperymencie przeprowadzonym na diabetykach. Po włączeniu soku z aronii na 3 miesiące do ich diety, poziom cukru na czczo był niższy o 1/3, a wskaźnik Hb1Ac (obrazujący średnie stężenie glukozy we krwi na przestrzeni 3 miesięcy) spadł aż o 20%. Oczywiście taki efekt dają też ekstrakty z innych owoców, jak winogrona. Odpowiadają za to procyjanidyny, przedstawiciele flawonów, których bogactwo znajdujemy także w jabłkach, winie czy ziarnach kakao.

W niektórych chorobach oczu aronia również może odgrywać ochronną rolę. Antocyjany nie tylko obniżają ciśnienie w gałce ocznej, chroniąc przed rozwojem jaskry – jednej z najważniejszych przyczyn utraty wzroku w krajach cywilizowanych. Ich silne działanie antyoksydacyjne sprawia, iż może stanowić wartościowy suplement diety dla osób zmagających się z degeneracją plamki związanej z wiekiem (AMD), częstej choroby oczu u osób w wieku starszym. Flawonoidy z aronii umożliwiają regenerację barwnika – rodopsyny – który odpowiada za prawidłowe widzenie. Ponadto chronią przed uszkodzeniem przez wolne rodniki komórek siatkówki, w której odbierane są bodźce wzrokowe. Dodatkowa zawartość karotenów, prekursorów witaminy A staje się niesamowitym atutem aronii dla osób cierpiących na choroby wzroku. Aronia jest więc naturalną alternatywą dla sztucznych suplementów diety, które zalecane są tym chorym.

Jak wykazano dzięki kontynuacji badań nad właściwościami aronii, ma też intrygujące własności przeciwnowotworowe. Wykazano, że może chronić wątrobę przed uszkodzeniami prowadzącymi do rozwoju guza u szczurów, zapobiegając tworzeniu toksycznych substancji – N-nitrozamin. Aronia już wcześniej była znana z właściwości ochronnych dla tego narządu – zapobiegając kumulacji w nim metali ciężkich (kadmu), i wpływowi procesów utleniania uszkadzających komórki wątroby. Wszystko dzięki zawartości antocyjanin. Następnie okazało się, iż zapobiega uszkodzeniu genów zawartych w DNA przez liczne toksyny obecne w środowisku, w których zmiany prowadzą do niekontrolowanego wzrostu komórek i w rezultacie – rozwoju raka. Jak natomiast działa aronia na same komórki rakowe? Okazuje się, że jest zabójcza dla licznych nowotworów – w tym raka okrężnicy, raka szyjki macicy, oraz zupełnie innego w swej naturze nowotworu krwi – białaczki. Co najważniejsze dla wykorzystania jej potencjału – nie uszkadzała zdrowych komórek krwi. Sugerowano też, że aronia może mieć swój udział w leczeniu guzów mózgu, jednak jej siła działania okazała się być za słaba, by mieć znaczenie lecznicze.

Jak można spożywać aronię? Ponieważ surowe jagody raczej nie cieszą podniebienia koneserów, najlepiej jest używać jej jako dodatku do innych owoców. Łatwo też można uzyskać sok z aronii, szczególnie, że właśnie teraz nadchodzi sezon zbiorów. Owoce gotujemy przez około godzinę, a gotowy wywar możemy przelać do słojów, by w ten sposób uzyskać zapasy na całą zimę. Aronia nadaje się też perfekcyjnie do przygotowania dżemów, wypieków, a w okresie letnim – lodów. Wielbiciele napojów alkoholowych z pewnością docenią jej kwaskową nutę w nalewkach czy winach. Aronia jest niesłychanie zdrowa, a jej głęboki, ciemnokarminowy kolor dodatkowo uatrakcyjni nasze potrawy.

ŹRÓDŁA:

  • Skarpańska-Stejnborn ABasta PSadowska JPilaczyńska-Szcześniak L. Effect of supplementation with chokeberry juice on the inflammatory status and markers of iron metabolism in rowers. J Int Soc Sports Nutr. 2014 Oct 1;11(1):48.
  • Matsumoto M, Hara H, Chiji H, Kasai T. Gastroprotective effect of red pigments in black chokeberry fruit (Aronia melanocarpa Elliot) on acute gastric hemorrhagic lesions in rats. J Agric Food Chem 2004; 52: 2226 – 9
  • Broncel MKozirog MDuchnowicz PKoter-Michalak MSikora JChojnowska-Jezierska J. Aronia melanocarpa extract reduces blood pressure, serum endothelin, lipid, and oxidative stress marker levels in patients with metabolic syndrome. Med Sci Monit. 2010 Jan;16(1):CR28-34.
  • Simeonov SBBotushanov NPKarahanian EBPavlova MBHusianitis HKTroev DM. Effects of Aronia melanocarpa juice as part of the dietary regimen in patients with diabetes mellitus. Folia Med (Plovdiv). 2002;44(3):20-3.
  • Rugină DSconţa ZLeopold LPintea ABunea ASocaciu C. Antioxidant activities of chokeberry extracts and the cytotoxic action of their anthocyanin fraction on HeLa human cervical tumor cells. J Med Food. 2012 Aug;15(8):700-6.
  • Sharif TAlhosin MAuger CMinker CKim JHEtienne-Selloum NBories PGronemeyer HLobstein ABronner CFuhrmann GSchini-Kerth VB. Aronia melanocarpa juice induces a redox-sensitive p73-related caspase 3-dependent apoptosis in human leukemia cells. PLoS One. 2012;7(3):e32526.
  • Ohguro, Hiroshi, Ikuyo Ohguro, and Saeko Yagi. Effects of black currant anthocyanins on intraocular pressure in healthy volunteers and patients with glaucoma. Journal of Ocular Pharmacology and Therapeutics 29.1 (2013): 61-67.
  • Kalt, Wilhelmina, et al. Recent Research on Polyphenolics in Vision and Eye Health.Journal of agricultural and food chemistry 58.7 (2010): 4001-4007.
  • Aronia. Jakie właściwości zdrowotne ma SOK Z ARONII? http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/aronia-jakie-wlasciwosci-zdrowotne-ma-sok-z-aronii_39732.html
  • Aronia melanocarpa, summary. http://examine.com/supplements/aronia-melanocarpa
  • EN Wiki: Procyanidin – https://en.wikipedia.org/wiki/Procyanidin
  • Aroniowy sok na zimę. http://gotujmy.pl/aroniowy-sok-na-zime,przepisy-aronia-przepis,217177.html

Copyright

Wszelkie materiały  zamieszczone w niniejszym Portalu chronione są przepisami ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Materiały te mogą być wykorzystywane wyłącznie na postawie stosownych umów licencyjnych. Jakiekolwiek ich wykorzystywanie przez użytkowników Portalu, poza przewidzianymi przez przepisy prawa wyjątkami, w szczególności dozwolonym użytkiem osobistym, bez ważnej umowy licencyjnej jest zabronione.